Pennod 76 – Angharad James
Mae crybwyll y cysylltiadau rhwng Angharad James a Marged Dafydd yn fodd i ni ystyried y ffaith mai dim ond yn ystod y degawdau diwethaf y mae’r byd academaidd Cymraeg wedi dechrau rhoi’r sylw dyledus i farddoniaeth Gymraeg gan ferched. Canolbwyntiwn wedyn ar waith Angharad James (1677- 1749), Cymraes amryddawn o Ddyffryn Nantlle a enillodd […]
Partneriaeth gyda QueerAF: Sut Mae Cymru’n Gwneud Dawnsfa yn Iawn
Fe wnes i ddod ar draws Dawnsfa gyntaf fel arddegwr cwiar o gymoedd Cymru a oedd wedi treulio blynyddoedd yn cael ei bwlio. Y sîn yng Nghaerdydd oedd y lle cyntaf lle nad oedd yn rhaid i mi grebachu na chuddio fy hun. Yno, des i o hyd i gymuned a symudodd gyda bwriad ac […]
Partneriaeth gyda QueerAF: Sut Helpodd y Brenin Arthur Fi i Roi Hwb i’m Trawsnewid
Mae aros yn rhywbeth y mae pobl draws+ yn ei wynebu’n gyson — cynilo ar gyfer llawdriniaethau preifat, llywio amgylcheddau anniogel, neu eistedd ar restrau aros gofal iechyd diddiwedd. Mae’n her sy’n cyffwrdd â bron pob rhan o’r trawsnewid, ac, yn rhyfeddol, fe’m hatgoffaodd o’r Brenin Arthur. Canfu ymchwiliad diweddar gan QueerAF fod pobl draws+ yn y […]
Mae Celfyddydau Anabledd Cymru yn cyflogi: Swyddog Datblygu Llenyddiaeth
Dyddiad cau: Dydd Gwener 19 Rhagfyr 2025 Swydd: Swyddog Datblygu Llenyddiaeth Yn adrodd i: Cyfarwyddwr Gweithredol / Uwch Arweinydd Cyflog: £17,042.40 (pro rata o £28,404) Oriau: 21 awr yr wythnos Cytundeb: Parhaol Lleoliad: Gweithio gartref, gyda’r opsiwn i weithio o swyddfa yng Nghaerdydd neu yng Nghaerfyrddin. Os ydych chi angen cael yr wybodaeth hon mewn […]
Pennod 75 – ‘Bro coedydd, gelltydd gwylltion’: Dechreuadau Llenyddiaeth Gymraeg America
Bydd dilynwyr Yr Hen Iaith yn gyfarwydd iawn â’r modd y mae Richard Wyn Jones yn agor pob pennod trwy sôn am ‘hogyn o Ohio’ sy’n dysgu ‘hogyn o sir Fôn’ am hanes llenyddiaeth ei iaith ei hun. Dyma bennod a recordiwyd yn Ohio, a hynny o flaen cynulleidfa fyw fel rhan o gynhadledd NAASWCH […]
Raaarrr
Dyma bennod sy’n rhuo mewn i’ch clustiau. Mae Bethan Byth Di Bod i Japan, Manon mor ysgafn â phluen ar ôl enwebiad Carnegie, ac mae ‘na lot o chwerthin, chydig o bethau dadleuol ac ambell i sgwrs ddwys. Mae ‘na fwy o olygu yn y bennod hon na phennod o Panorama. Dyma restr […]
Biscuits Press
Gwasg risograph wedi’i lleoli yng Nghaerdydd yw Biscuits Press, yn gweithio gydag artistiaid a chymunedau i greu print hygyrch. Mae wedi’i lleoli yng ngofod cymunedol Pam yn 1a Inverness Place yn Y Rhath, Caerdydd.
Yellow Back Books
Mae Yellow Back Books yn brosiect cydweithredol am lyfrau artistiaid a lluniwyd yn 2015. Ar hyn o bryd mae’r prosiect yn cymryd ffurf siop lyfrau ac ystafell ddarllen, wedi’i lleoli yn g39. Wedi cymryd ffurf siop lyfrau artistiaid dros dro mewn unedau siopau, ffeiriau celf ac arddangosfeydd, gan gynnwys preswyliad gydag ArcadeCampfa yn 2018, bydd […]
WoodPig Press
Mae WoodPig Press yn wasg-feicro annibynnol sydd yn arbenigio mewn ysgrifennu ffuglen a ffeithio dyfaliadol. Rydym yn gasgliad o weithwyr llawrydd creadigol – ysgrifenwyr, darlunwyr, dylunwyr golygyddion – sydd yn rhannu’r gred bod bodau dynol yn fwy na pheiriannau, a mae ‘na fwy i fywyd na phres. We also offer bespoke, high-quality publishing services for […]
Llyfrau’r Gaeaf
Detholiad o’r llyfrau gwych o Gymru a fydd ar gael o’ch siop lyfrau leol y gaeaf hwn.
Pennod 74 – Hiraeth am Fôn: Goronwy Owen
Caiff Richard Wyn Jones ragor o hanes llenyddol ei fro enedigol yn y bennod hon wrth i ni drafod Goronwy Owen, bardd enwocaf Ynys Môn. Awgrymwn fod delfrydau llenyddol cylch y Morrisiaid i’w gweld ar eu mwyaf eglur ym marddoniaeth ‘Goronwy Ddu’, gan fod ei feistrolaeth ar y mesurau caeth wedi gwireddu i raddaeth health […]
Gweithdy: Gweld Eich Hun Mewn Hanes
Archwilio Awto-Ethnograffedd trwy Fapiau, Ysgrifennu Creadigol a Collage Hwylusydd: Myya Helm 28 TACHWEDD 2025 TRAMSHED TECH, CAERDYDD 2PM-4PM Ble wnaethoch chi ddysgu am eich hanes? O lyfrau yn yr ysgol? Trwy straeon oedd yn cael eu hadrodd gartref? Neu oedd o’n cael ei rannu gyda chi gan eich cymuned? Nod y gweithdy hwn […]
Dathlu’r cant drwy draethu’r gwir
Nid arbenigo’n unig ar wleidyddiaeth y presennol y mae ein colofnydd. Ef hefyd yw’r arbenigwr pennaf ar hanes ideolegol y mudiad cenedlaethol Cymreig modern. A Phlaid Cymru yn dathlu’i chanmlwyddiant eleni, nid rhyfedd iddi ei wahodd i annerch cinio cynhadledd flynyddol Plaid Cymru yn Abertawe ar 10 Hydref. Wele fersiwn ar gyfer BARN o’i sylwadau. […]
Herio’r drefn ym Morocco
Mae’r protestiadau diweddar ym Morocco yn fynegiant o anniddigrwydd cyffredinol gyda sawlagwedd ar fywyd y wlad. Yma mae un sy’n ymchwilio i esblygiad hunaniaeth genedlaethol ynodros y blynyddoedd diwethaf yn edrych ar rancerddoriaeth gyfoes a phêl-droed yn ymddangosiadto ifanc sy’n gynyddol feirniadol o’r drefn. Yn niwedd Medi a dechrau Hydref lledaenodd protestiadau a therfysgoedd lu […]
Pennod 73 – Morrisiaid Môn
Ac yntau’n hogyn o sir Fôn, mae Richard Wyn Jones yn ebychu ar ddechrau’r bennod hon na chlywodd ‘un sill’ am y brodyr llengar hyn o’r Ynys pan oedd yn yr ysgol. Dyma gyfle felly i unioni’r cam wrth i ni drafod y pedwar brawd o Bentrerianell, Llanfihangel Tre’r Beirdd. Yn ogystal â Lewis, Richard, […]
Black Valleys Project: Mapio Hanes Pobl Dduon Cymru
Dan arweiniad Myya Helm – ysgrifenwr ac ymgeisiwr PhD. Ymunwch â ni yn Amgueddfa Parc Treftadaeth Cwm Rhondda ar Hydref 24 i gyfrannu at fapio hanes pobl ddu yng Nghymru a chael £20 am wneud! Rydym yn creu adnoddau newydd ar gyfer ysgolion lleol, mewn partneriaeth ag Amgueddfa Parc Treftadaeth Cwm Rhondda, ar Hanes […]
Writing for Joy: Archwilio straeon ac atgofion trwy ysgrifennu creadigol a chadw dyddiadur
Trwy bromptiau ysgrifennu, byddwn yn archwilio’r pwysigrwydd o annog creadigrwydd drwy ysgrifennu. Trwy dapio mewn i’r cof, byddwn yn dogfennu ein llawenydd, treftadaeth a’n straeon yn unigol/gyda’n gilydd. Mae’r gweithdy’n addas ar gyfer pob cefndir ysgrifennu, ac mae’n cyfuno arferion ysgrifennu a chadw dyddiadur sydd wedi’u dylunio i annog myfyrio ac ymwybyddiaeth ofalgar. Boed yn […]
Pennod 72 – Y Ffŵl a’r Pregethwr: Yr Anterliwt (rhan 4)
Yn bell o fod yn unffurf, roedd llenyddiaeth Gymraeg y ddeunawfed ganrif yn faes ymrafael. Rydym ni’n archwilio’r canfyddiad hwnnw yn y bennod hon wrth gloi ein trafodaeth estynedig ar yr anterliwt a’i chyd-destun(au). A ninnau wedi ystyried ymosodiadau’r diwygwyr crefyddol ar y diwylliant traddodiadol hwn mewn pennod gynharach, dyma gyfle i weld yr anterliwtwyr […]
Ai Democratiaeth yw Democracy?
Bu’r cysyniad o ddemocratiaeth yn bwysig i mi erioed, o bosib gan i mi gael fy magu mewn teulu lle’r oedd dadlau cyson o amgylch y bwrdd bwyd, ble oeddwn i, yn fyfyrwraig Gwleidyddiaeth Lefel A, yn chwyrn fy marn fod y Deyrnas Unedig (DU) – a Chymru – yn ddemocrataidd. Byddwn yn rhestru rhwystrau […]
Partneriaeth gyda QueerAF: Oes Angen Labeli Arnom mewn Cynrychiolaeth Draws+?
A oes rhaid i gyfryngau traws enwi eu cymeriadau fel rhai traws? Cymerwch ffilm Jane Schoenbrun yn 2024, I Saw The TV Glow. Wedi’i chanmol fel “ffilm hynod draws“, mae’n mynd i’r afael â’r foment ‘cracio wy’ – y chwalfa anghildroadwy honno sy’n dod pan fyddwch chi o’r diwedd yn sylweddoli eich bod chi’n drawsryweddol. Eto, […]
Cofrestrwch ar gyfer ein dosbarth meistr am ddim ar niwrowahaniaeth mewn newyddiaduraeth
Ydych chi’n niwrowahanol ac eisoes yn gweithio ym myd newyddiaduraeth, neu newydd ddechrau ym myd y cyfryngau? Bydd y dosbarth meistr hwn yn agor sgwrs hir-ddisgwyliedig am niwrowahaniaeth mewn newyddiaduraeth, gan archwilio pam mae safbwyntiau amrywiol yn hanfodol i’r diwydiant. Dan arweiniad yr awdur a’r eiriolwr niwrowahaniaeth Beth Rees, bydd y sesiwn yn edrych ar lywio tirwedd […]
Dathliad Cymru Cwiar Wledig
Cadwch y Dyddiad: Prynhawn o Newyddiaduraeth Gynhwysol yn Aberystwyth Ymunwch â ni i ddathlu cyhoeddi traethawd creadigol Mair Jones a gomisiynwyd fel rhan o’n prosiect ‘Deall Ein Gorffennol i Adnabod Ein Presennol’, mewn partneriaeth ag Archif Darlledu Cymru. Yn eu darn yn ymateb i ddeunydd archif, ‘Cymru Cwiar Wledig’, mae Mair yn rhoi cyfrif cynhwysfawr o […]
Gall, fe all Reform ennill
Mae’r arolwg barn Cymreig diweddaraf yn gosod Plaid Cymru ar y blaen i Reform o ran bwriadau pleidleisio yn etholiad y Senedd. Ond trwch blewyn sydd rhwng y ddwy blaid, ac mae’n gwbl ddichonadwy y gallai Reform ddod i’r brig fis Mai nesaf gan ennill yr hawl i lywodraethu Cymru. ‘Daeargryn tawel’ – dyna, fe […]
O’r Proms i wlad ‘Pop yw Popeth’
Bu ymweliad â phrif ŵyl cerddoriaeth glasurol Prydain yn ddiweddar yn fodd i atgoffa ein gohebydd am y prinder llwyfan i gerddoriaeth o’r fath yng Nghymru. Wrth baratoi hyn o lith am gyngherddau haf Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC daeth y newyddion da am arwyddo cytundeb rhwng Cyngor Sir Caerdydd a’r Academy Music Group i […]
Cyhoeddi Enillwyr Gwobrau Clawr y Flwyddyn 2025 am Lyfrau i Blant a Phobl Ifanc
Cyhoeddi Enillwyr Gwobrau Clawr y Flwyddyn 2025 am Lyfrau i Blant a Phobl Ifanc Cyhoeddwyd teitlau’r llyfrau sydd wedi ennill Gwobrau Clawr y Flwyddyn am Lyfrau i Blant a Phobl Ifanc 2025. Mae dau gategori i’r gwobrau – Clawr Llyfr Cymraeg a Chlawr Llyfr Saesneg. Enillydd y categori Gymraeg: Nos Da Blob (Y […]
Pennod 71 – Ffŵl heb Ffiniau: Yr Anterliwt (rhan 3)
Cewch gyfle yn y bennod hon i gyfarfod â Gwagsaw, Syr Caswir, Ffowcyn Gnuchlyd a rhai o ffyliaid eraill yr anterliwtiau. Wrth graffu ar rôl y ffŵl, nodwn fod ganddo nifer o swyddogaethau mewn anterliwt draddodiadol. Yn gyntaf, mae’n agor y chwarae â’i gastiau doniol a’i eiriau dychanol er mwyn ceisio denu cynulleidfa. Awn ati’n […]
Sgwennu 5 Mil O Eiriau Y Diwrnod
Mae un o’r criw wedi bod yn brysur yn sgwennu 5 mil o eiriau y diwrnod, tra bod y gweddill wedi bod wrthi’n darllen llwyth o lyfrau, gydag ambell lyfr o Siapan. Lot o chwerthin, ‘chydig o bethau dadleuol, ambell i sgwrs ddwys, a thipyn o olygu i gadw Aled yn brysur! Dyma […]
Dewch i adnabod darlunwyr rhestr fer Clawr Llyfr Plant y Flwyddyn 2025
Sian Angharad Enw: Sïan Angharad Jones, ond pawb yn nabod fi fel Anj neud Angharad! Ble cawsoch chi eich geni a’ch magu? Geni yn Ysbyty Dewi Sant, Bangor ac fy’n magu yn Moelfre, Ynys Môn Pa un oedd eich hoff lyfr yn blentyn? Roedd Can y Morfilod yn un o’r ffefrynnau. Oeddwn i wrth fy […]
Meet the Illustrators shortlisted for the Children’s Book Cover of the Year Award 2025
Mae’r cynnwys yma yn uniaith Saesneg Hannah Doyle Name: Hannah Doyle Where did you grow up? My family moved from England to Ciliau Aeron near Aberaeron when I was three. I grew up on a smallholding with a big field, ramshackle outbuildings, pigs and chickens. What was your favourite book when you were young? I was […]
Gwobr Clawr y Flwyddyn 2025
Ry’n ni’n falch o gyhoeddi’r llyfrau sydd wedi cyrraedd y rhestrau byrion ar gyfer Gwobrau Clawr y Flwyddyn am Lyfrau i Blant a Phobl Ifanc 2025. Mae’r gwobrau, a sefydlwyd y llynedd, yn dathlu cyfraniad darlunwyr a dylunwyr, a’u gwaith i ddod â straeon yn fyw a chreu llyfrau trawiadol a deniadol sy’n apelio at […]
Pennod 70 – ‘Dynion dawnus yn dilyn chw’ryddiaeth’: Yr Anterliwt (rhan 2)
Canolbwyntiwn yn y bennod hon ar yr actorion a oedd yn perfformio mewn anterliwtiau, gan graffu ar nifer o destunau llenyddol sy’n taflu goleuni ar eu gwaith a’u hunaniaeth. Yn debyg i gwmni drama heddiw, roedd cwmni anterliwt yn y ddeunawfed ganrif yn teithio o le i le ac yn llwyfannu perfformiadau mewn nifer […]
Pennod 69 – Maswedd a Moeswers: Yr Anterliwt ( rhan 1)
Dyma’r gyntaf mewn cyfres o benodau sy’n archwilio gwahanol agweddau ar draddodiad yr anterliwt. Mae Jerry Hunter newydd orffen ysgrifennu llyfr am y pwnc ac “yn llosgi am y stwff `ma”, chwedl ei gyd-gyflwynydd, ac erbyn diwedd y bennod hon mae Richard Wyn Jones yntau’n “ysgwyd ei gynffon” gyda chyffro. Awn ati i ddiffinio’r anterliwt […]
Cyhoeddi Cymrodoriaeth Cynefin
Mae tîm Newyddiaduraeth Gynhwysol Cymru yn hynod falch o gyhoeddi Cymrodoriaeth newydd arloesol i newyddiadurwyr yng Nghymru neu o Gymru, mewn partneriaeth â Sefydliad Reuters ar gyfer Astudio Newyddiaduraeth. Gan adeiladu ar genhadaeth Newyddiaduraeth Gynhwysol Cymru i yrru newid systemig yng Nghymru a thu hwnt, bydd gan Gymrodoriaeth Cynefin, a ariennir yn llawn, ffocws penodol ar […]
Gwylio tranc y Blaid Lafur Gymreig
Oni bai fod newid buan ac arwyddocaol yn y rhagolygon barn, mae pob argoel y bydd y Blaid Lafur Gymreig yn wynebu chwalfa etholiadol ym Mai 2026. Ac nid oes ganddi chwaith na’r bobl na’r syniadau i ymgodymu â’r fath sefyllfa ac i ailadeiladu ei grym gwleidyddol. Dwn i ddim beth mewn gwirionedd yr oeddwn […]
A heuo faes, gwyn ei fyd?
Ar Newyddion S4C ar 12 Awst bu adroddiad o bentref Palestinaidd al-Mughayyir ar y Lan Orllewinol. Soniwyd ynddo am ymosodiadau ar y pentrefwyr gan ymsefydlwyr Israelaidd. Ar newyddion Saesneg y BBC ar 18 Awst gwelwyd lluniau dramatig o ymosodiad ar fferm gerllaw Turmus Aya gan griw o ddynion mewn masgiau. Unwaith eto, ymsefydlwyr Israelaidd oedd […]
Planet presents an evening at Y Cŵps!
Mae’r cynnwys yma yn uniaith Saesneg.
DISTANCES
Mae’r cynnwys yma yn uniaith Saesneg Available for purchase on Etsy or at https://imogendavies.my.canva.site/
Pennod 68 – Baledi’r Ddeunawfed Ganrif
Cewch gyflwyniad yn y bennod hon i faledi’r ddeunawfed ganrif, un o ffurfiau llenyddol Cymraeg mwyaf poblogaidd y cyfnod. Yn wir, o ystyried y nifer uchel ohonynt sydd wedi goroesi, mae’n bosib dadlau mai’r faled oedd ffurf fwyaf poblogaidd y ddeunawfed ganrif. Ar ôl ymgodymu ychydig â’r diffiniad, awgrymwn mai’r cysylltiad rhwng y math hwn […]
Imogen Davies
Awdur a chreadigwr Cymreig o Aberystwyth
Llyfrau Newydd ym Mis Awst
Mae gennym ni ddau lyfr newydd allan ym mis Awst. Gwelwch y fideo am fanylion.
Maes D – Eisteddfod Wrecsam 2025
Sesiwn arbennig yn fyw o Maes D ar faes Eisteddfod Wrecsam 2025. Trafod llyfrau i ddysgwyr, sgwennu ar gyfer dysgwyr a phob dim dan haul.
On adapting The Five – Mared Roberts
Mae’r cynnwys yma yn uniaith Saesneg.
Creating The Five – Elgan Rhys
Mae’r cynnwys yma yn uniaith Saesneg.
Pennod 67 – Ochr Arall y Geiniog
Mae’r penodau diwethaf wedi canolbwyntio ar y Diwygiad Methodistiaidd a’r hyn a enillwyd yn sgil y trawsffurfiad crefyddol, cymdeithasol a llenyddol hwnnw, gan edrych yn benodol ar waith William Williams, Pantycelyn. Edrychwn yn y bennod hon ar yr hyn a gollwyd wrth i Ymneilltuaeth Gymreig wthio rhai agweddau traddodiadol ar ddiwylliant a llenyddiaeth Cymru i’r […]
Gŵyl Arall
Pennod yn fyw o Gŵyl Arall Caernarfon. Ymddiheuriadau am ansawdd y sain yn y bennod hon.
Camau gwag Starmer – gwersi i Rhun
Ar ôl cipio mwyafrif anferthol yn yr Etholiad Cyffredinol flwyddyn yn ôl, mae llywodraeth Keir Starmer mewn dyfroedd dyfnion. A da o beth, ym marn ein colofnydd, fyddai i Rhun ap Iorwerth a Phlaid Cymru graffu ar y camgymeriadau a barodd i hyn ddigwydd. Yr wyf yn ysgrifennu hyn o eiriau ychydig ddyddiau’n unig cyn […]
Stryd Gerallt a’r Cae Ras
Sut brofiad oedd ac yw byw yn ardal Wrecsam? Gofynnodd BARN i dri amrywiol eu cefndi-roedd geisio diffinio beth mae Wrecsam yn ei olygu iddynt hwy. Y gymuned o ’nghwmpas i ydi’r peth pwysicaf am Wrecsam i fi. Fe wnes i golli dad ar ddi-wedd cyfnod Covid, ac mae’r ffordd wnaeth y gymuned ddod ynghyd […]
Pennod 66 – Bardd Diofal?: Williams Pantycelyn (rhan 3)
Rydym ni’n gorffen trafod yr emynydd mawr yn y bennod hon trwy ofyn cwestiwn a fydd o bosib yn annisgwyl i’r rhan fwyaf o’n dilynwyr, sef a oedd Pantycelyn yn fardd diofal? Dyfynnwn nifer o ysgolheigion o’r ugeinfed ganrif sy’n awgrymu hyn, gan gynnwys Saunders Lewis a ddywedodd nad oedd William Williams yn parchu geiriau […]