Amryliw (Fideo Swyddogol) – Manon
Rhan o gronfa fideos Lŵp x PYST.
Yr Hen Iaith (Lefel A) – Branwen ferch Llŷr
Cawn hwyl yn y bennod hon wrth drafod ‘Ail Gainc y Mabinogi’, sef y chwedl ‘Branwen ferch Llŷr’. Rydym ni’n ystyried nifer o agweddau ar y stori gyffrous hon, gan ofyn cwestiynau diddorol am ei pherthynas â’r gymdeithas ganoloesol yr oedd yn perthyn iddi. Nodwn ei bod yn ei hanfod yn stori am briodas frenhinol, […]
Yr Hen Iaith (Lefel A) – Llyfr Gwyn Rhydderch
Mae’r bennod nesaf yn canolbwyntio ar y chwedl ‘Branwen ferch Llŷr’ (neu ‘Ail Gainc y Mabinogi’). Rydym ni’n paratoi ar gyfer y drafodaeth honno yn y bennod hon trwy edrych ar y llawysgrif gynharaf sy’n cynnwys copi cyflawn o’r chwedl, sef Llyfr Gwyn Rhydderch. Crëwyd y llawysgrif hon tua’r flwyddyn 1350 gan nifer o fynaich […]
Yr Hen Iaith (Lefel A) – Mis Mai a Mis Tachwedd
‘Mis Mai a Mis Tachwedd’ Trafodwn un o gerddi natur Dafydd ap Gwilym yn y bennod hon, sef y cywydd enwog sy’n cyferbynnu mis Mai a’r mis ‘dig du’. Gan ystyried dwy thema gysylltiedig sy’n ganolog i waith Dafydd, cariad a natur, nodwn fod y bardd yn croesawu dyfodiad mis Mai gan ei fod yn […]
Yr Hen Iaith (Lefel A) – Yr Wylan
Edrychwn yn y bennod hon ar un o gywyddau llatai Dafydd ap Gwilym gan egluro ystyr y gair hwnnw – ‘llatai’ – a thrafod patrwm arferol cywyddau o’r fath. Dyma fath o gerdd sy’n cyfuno dwy hoff thema Dafydd, cariad a natur, gan roi rhwydd hynt i ddychymyg bardd wrth iddo bersonoli’r wylan a’i gwenieithu. […]
Gwaith Argoed Llwyfain
Mae’r bennod hon yn trafod un o’r cerddi sy’n cael eu priodoli i’r bardd Taliesin. Ystyr y gair ‘gwaith’ yw ‘brwydr’, ac er nad ydym yn gwybod ble yn union oedd Argoed Llwyfain, mae’n sicr bod y lleoliad yn yr Hen Ogledd a bod y frwydr hon wedi digwydd tua diwedd y chweched ganrif. Roedd […]
Marwnad Owain ab Urien
Edrychwn yn y bennod hon ar un arall o gerddi Taliesin. Roedd y traddodiad mawl yn cynnwys canu clodydd i arweinwyr a fu farw, a dyma a gawn yn y gerdd bwerus hon. Nodwn fod ‘Marwnad Owain’ yn cyfeirio at y fuddugoliaeth sy’n cael ei dathlu yn y gerdd ‘Gwaith Argoed Llwyfain’; teimlir bod campau […]
Canu Aneirin, Awdl 1
Trafodwn awdl gyntaf Y Gododdin yn y bennod hon, sef marwnad i Ywain, rhyfelwr a ddisgrifir fel ‘unig fab Marro’. Nodwn fod yr arddull yn foel iawn ond yn hynod bwerus; dyma fardd sy’n gwneud llawer gydag ychydig o eiriau. Dysgwn nifer o bethau am Ywain: roedd yn filwr dewr, bu farw yn y frwydr, […]
Llyfr Aneirin
Mae’r bennod hon yn cyflwyno’r penodau sy’n trafod dwy o awdlau Canu Aneirin. Dyma ni yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, yn edrych ar Lyfr Aneirin ei hun! Ysgrifennwyd y llawysgrif hon rhwng tua 1250 a 1300. Gan ei bod yn debyg mai yn ystod blynyddoedd olaf ‘y Gymru annibynnol’ yr ysgrifennwyd hi, tybed a oes cysylltiad […]
Canu Aneirin, Awdl 24
Dyma ni’n trafod marwnad i un arall o ryfelwyr y Gododdin, Buddfan fab Bleiddfan. Nodwn mai ‘arwr’ yw’r gair cyntaf, gan grynhoi’n effeithiol y darlun a gawn yn y llinellau sy’n dilyn. Nodwn hefyd fod y gair olaf, ‘dihafarch’ (‘dewr’) yn crynhoi prif neges y farwnad. Yn debyg i’r awdl gyntaf, disgrifir marwolaeth mewn brwydr […]
Sesiwn Gŵyl Tawe – Mali Hâf
Mae Menter Iaith Abertawe yn lansio cyfres o sesiynau byw ar gyfer Gŵyl Tawe, sy’n cynnwys artistiaid o’r ŵyl mewn lleoliadau amrywiol ar draws Abertawe. Sesiwn 2 – Mali Hâf o Arena Abertawe
Yr Hen Iaith (Lefel A) – Aneirin gan Iwan Llwyd
Edrychwn yn y bennod hon ar y gerdd ‘Aneirin’ gan Iwan Llwyd, gan graffu ar y modd y mae’n cymharu – neu’n cymathu – swydd y bardd a swydd y newyddiadurwr. Trafodwn hefyd y modd y mae’r gerdd yn cymathu rhyfeloedd o wahanol gyfnodau hanesyddol a nodwn fod gan Iwan Llwyd syniadau pendant iawn ynglŷn […]
Yr Hen Iaith (Lefel A) – Gwenllian gan Myrddin ap Dafydd
Ystyriwn y cywydd ‘Gwenllian’ gan Myrddin ap Dafydd yn y bennod hon, gan egluro’r ddau gyd-destun hanesyddol perthnasol – diwedd llinach tywysogion Cymru yn 1282 a hanes ymgyrch yn y 1990au i greu cofeb i ferch Llywelyn ap Gruffudd, Gwenllian. Awgrymwn fod y gerdd hon yn gofeb hynod drawiadol yn ei hawl ei hun. Wrth […]
Yr Hen Iaith (Lefel A): Y Gŵr sydd ar y Gorwel gan Gerallt Lloyd Owen
Canolbwyntia’r bennod hon ar gywydd Gerallt Lloyd Owen, ‘Y Gŵr sydd ar y Gorwel’. Yn ogystal â chraffu ar grefft y bardd, rydym ni’n egluro’r cyd-destun gwleidyddol ac ystyried pam yr aeth Gerallt Lloyd Owen ati i drafod Saunders Lewis yn y modd hwn. Nodwn arwyddocâd y gair ‘gorwel’ ei hun ac awgrymwn fod y […]
Yr Hen Iaith (Lefel A): Sul y Mamau yn Greenham, 1984 gan Menna Elfyn
Trafodwn ‘Sul y Mamau yn Greenham, 1984’ gan Menna Elfen yn y bennod hon. Mae Jerry Hunter yn craffu ar strwythur ac arddull y gerdd, gan nodi’r modd y mae’r bardd yn manteisio ar hyblygrwydd y mesur rhydd. Trafoda’r delweddau sy’n ganolog iddi hefyd. Esbonia Richard Wyn Jones y cyd-destun hanesyddol a gwleidyddol, gan egluro […]
Yr Hen Iaith (Lefel A): Podlediad ar gyfer Disgyblion Lefel A Cymraeg
Dyma gyfres arbennig o’r podlediad poblogaidd, Yr Hen Iaith – un sydd wedi’i chreu ar gyfer pobl sy’n astudio Cymraeg Lefel A. Mae pob pennod yn y gyfres yn ymwneud ag agwedd ar y maes llafur. Cewch wrando ar ddau hen ffrind yn trafod llenyddiaeth Gymraeg, y naill yn arbenigwr yn y maes a’r llall […]
Yr Hen Iaith (Lefel A): Un Nos Ola Leuad
Trafodwn Un Nos Ola Leuad yn y bennod hon. A ninnau yn ffilmio yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, cewch weld llyfr nodiadau Caradog Prichard ei hun gydag un o’i gynlluniau gwreiddiol ar gyfer y nofel a drafft o bennod. Rydym ni’n ystyried arddull y gwaith rhyfeddol hwn a’r modd y mae’n symud rhwng cywair tafodieithol a […]
Yr Hen Iaith (Lefel A) – Martha, Jac, a Sianco
Trafodwn Martha, Jac a Sianco yn y bennod hon, gan graffu ar y modd y mae’r nofel yn darlunio ochr dywyll bywyd gwledig. Dadleuwn fod hyd yn oed yr agweddau mwyaf ysgytwol ar y nofel yn adlewyrchu realiti a bod y gwaith dewr hwn yn mynd yn groes i ffrwd o lenyddiaeth Gymraeg sy’n […]
Hynt Yr Hen Iaith: neges ar gyfer ein dilynwyr
Fel y gwyddoch os ydych chi wedi bod yn dilyn Yr Hen Iaith, y bennod ddiwethaf oedd pennod olaf Cyfres 2. Bydd ychydig o seibiant cyn i ni ddechrau Cyfres 3, ond ni fydd tîm Yr Hen Iaith yn segur! Yn wir, rydym ni wedi dechrau recordio cyfres arbennig ar gyfer disgyblion lefel A. Mae’r […]
Pennod 62 – Hanesyddiaeth a Hunaniaeth: Drych y Prif Oesoedd
Gyda’r bennod hon rydym yn dirwyn ail gyfres Yr Hen Iaith i ben, ac rydym ni’n gwneud hynny trwy drafod llyfr hynod ddylanwadol a gyhoeddwyd gan Theophilus Evans yn y flwyddyn 1740. Cyhoeddwyd Drych y Prif Oesoedd gyntaf yn 1716 ond aeth yr awdur ati i ehangu’r gwaith yn sylweddol a’i ailgyhoeddi 24 o flynyddoedd […]
Pennod 61 – Taliesin yng Ngwlad Angau: Gweledigaethau’r Bardd Cwsg (rhan 2)
Edrychwn yn y bennod hon ar y modd y mae Ellis Wynne yn trafod y traddodiad barddol Cymraeg yn Gweledigaethau’r Bardd Cwsg. Mae gan enw prif gymeriad y gwaith wreiddiau llenyddol hynafol, a gwelwn fod agweddau eraill ar y llyfr rhyfeddol hwn sy’n dychanu’r hen draddodiad hwnnw. Pam bod Ellis Wynne yn cysylltu barddoniaeth Gymraeg […]
Cerdd Tafod Arall | Music of Another Tongue
Mae Cerdd Tafod Arall | Music of Another Tongue yn brosiect a arweinir gan Hanan Issa, Bardd Cenedlaethol Cymru. Fe heriodd ei hun a chwe bardd sy’n adnabyddus am eu defnydd arbrofol o iaith i ddysgu am y gynghanedd a’i defnyddio yn un o’u cerddi. Yn dilyn fflachwers ar y gynghanedd dan arweiniad Mererid Hopwood […]
Gift Guide: Books for music lovers
‘Mae’r cynnwys yma yn uniaith Saesneg’.
Syched Cas – Dewin
Fideo i sengl Dewin ‘Syched Cas’ Cyfarwyddo a golygu gan Lleucu Elisa. Ariannwyd gan gronfa fideos PYST x Lŵp © Fflach Cymunedol 2025
Sesiwn Gŵyl Tawe – Los Blancos
Mae Menter Iaith Abertawe yn lansio cyfres o sesiynau byw ar gyfer Gŵyl Tawe, sy’n cynnwys artistiaid o’r ŵyl mewn lleoliadau amrywiol ar draws Abertawe. Sesiwn 1 – Los Blancos o’r Swansea Grand Theatre Cyfarwyddo a Golygu – Owain Jones Camera a Grade – Aled Victor VHS – Sam Stevens (sam.ffoto) Sain – Graham Morse
The Tree Men of Wales and Bengal – Soma Ghosh
Mae’r cynnwys yma yn uniaith Saesneg.
Coron Moron – Cawl
Coron Moron – Cawl
Pennod 60 – ‘Ar ryw brynhawngwaith teg o haf hirfelyn tesog’: Gweledigaethau’r Bardd Cwsg (rhan 1)
‘On one fair afternoon during a warm long golden summer’: The Visions of the Sleeping Bard (1) Dyma ni’n dathlu recordio trigeinfed bennod y podlediad trwy drafod un o glasuron Cymraeg y cyfnod modern cynnar, Gweledigaethau’r Bardd Cwsg, llyfr a gyhoeddwyd gan Ellis Wynne yn 1703. Er bod y gwaith rhyfeddol hwn ar un wedd […]
Y Bennod Hyfryd
Colli hyder wrth sgwennu neu ddiffyg hyder wrth sgwennu yw thema’r podlediad. Fel arfer mi ydyn ni’n mynd lawr llwybrau arall ac yn trafod pob dim dan haul. Rhybudd: Mae’r bennod hon llawn hyfrydwch! Dyma restr ddarllen o’r cyfrolau hyfryd a drafodwyd yn y bennod: Nelan a Bo – Angharad Price V a Fo – […]
Pennod 59 – Mae’r Ysgrifbin yn Rymusach na’r Cleddyf
Edrychwn yn y bennod hon ar lendyddiaeth Gymraeg ar ddwy ochr y rhwyg ideolegol ar ôl i’r rhyfeloedd rhwng y Senedd a’r Brenin ddod i ben. Cewch glywed Rolant Fychan yn cyfaddef na lwyddodd gyda’i ‘gleddyf coch’ i ladd bygythiadau radicalaidd i’r drefn yn ystod y rhyfeloedd, ac yntau’n ceisio gwneud fel awdur yr hyn […]
Y Lle Dda | The Good Place Festival 2025
Y Lle Dda 21 – 23 /03/25 Dinbych y Pysgod Tocynnau ar werth YMA Y Lle Da | The Good Place is a brand-new, inclusive multi-arts festival that will make its debut in the picturesque medieval seaside town of Tenby, Pembrokeshire, from Friday 21 to Sunday 23 March 2025. The festival aims to celebrate the vibrant […]
Pwy Sy’n Gwrando?
Pennod gyntaf 2025 o’ch hoff bodlediad llyfrau, mae’n bennod gyntaf Colli’r Plot hefyd ac yr ydym yn barod i drafod llwyth o lyfrau a phob dim arall dan haul. Mae’n dod i’r amlwg pwy sy’n gwrando ar bwy ar bodlediad Colli’r Plot. Diffyg hyder neu golli hyder wrth sgwennu yw pwnc y bennod yma, ond […]
Sesiwn Llanerch Eisteddfod 2019
Sesiwn wedi ei drefnu gan meddwl.org yn trafod perfformio a iechyd meddwl yn Eisteddfod 2019. Yn siarad mae Gruff Jones, Non Parry a Sophie Ann.
Abswrdiaeth: Dyfodol Rhyfedd Cerddoriaeth Cymraeg
Mae Izak Zialic, awdur newydd i SaS, yn hoff iawn o’r arbrofi sydd wedi bod yn mynd ymlaen mewn cerddoriaeth Gymraeg yn ddiweddar-ac yn credu bod angen mwy o hyn. Dyma’r artistiaid sydd yn gwthio pethau yn eu blaenau ym marn Izak…
Enillwyr Gwobrau Sôn am Sîn 2019
Dyma chi enillwyr Gwobrau SaS 2019! Dydyn nhw’n golygu dim byd-mae Chris a Geth yn dewis eu hoff bethau nhw o’r flwyddyn a fu. Dim nhw yw’r awdurdod, felly os ydych chi’n anghytuno, rhowch sylw ar y fideo neu ar y dudalen yma, achos cofiwch- Ma’ pob dydd yn angladd i’r petha’ heb eu nodi, a’r pethau ‘sa chdi wedi gallu deud os sa chdi ffansi.
Cardiff Music Awards – HANA2K Interview by Prendy
Cerdded Rhaff
Cerdd a gyfansoddwyd yn rhan o #Her100Cerdd 2017 ar gais meddwl.org.
Bardd: Iestyn Tyne
Ydy’r Cymry’n ei chwarae hi rhy saff?
Mae Tegwen Bruce-Deans yn galw am newid o fewn yr SRG.
Podlediad Sôn am Sîn
Chris, Geth a’u ffrindiau sydd, yn llythrennol, yn Sôn am Sîn! Mae’r sianel yn gartref i gyfresi a rhaglenni amrywiol sydd yn trafod pob elfen o’r Sîn Roc Gymraeg a’i chyrion.
Pennod 57 – Tri Aderyn a Dau Fyd: Morgan Llwyd rhan 2
A Richard Wyn Jones bellach ymysg ffans Morgan Llwyd ers y bennod ddiwethaf, dyma gyfle i drafod campwaith y cyfrinydd o awdur, ‘Llyfr y Tri Aderyn.’ Eglurwn yn gyntaf nad dyna yw teitl go iawn y llyfr hwn, a bod Morgan Llwyd ei hun wedi’i ddisgrifio fel ‘dirgelwch i rai i’w ddeall ac i eraill […]
Pennod 56 – ‘O Bobl Cymru! Atoch chi y mae fy llais!’: Morgan Llwyd rhan 1
Pennod 55 – Barddoniaeth y Brenhinwyr
Edrychwn yn y bennod hon ar ddetholiad o gerddi a gyfansoddwyd gan frenhinwyr yn ystod ‘rhyfeloedd cartref’ yr ail ganrif ar bymtheg. Gwelwn fod beirdd wedi addasu hen ddulliau a themâu er mwyn trafod datblygiadau cyfoes a oedd yn ysgwyd eu byd nhw. Yn ddiddorol ddigon, mae’n bosibl awgrymu bod ceidwadaeth wleidyddol a chrefyddol wedi […]
CWYR Issue 1 DE-VICES
Gyflwyno CWYR rhifyn 1: DE-VICES sy’n cynnwys gwaith gan naw artist cwiar, mae’r rhifyn hwn yn ceisio darparu archwiliad i’r ffordd y mae folx cwiar yn rhyngweithio â thechnolegau digidol, yn eu defnyddio ac yn eu gwrthsefyll.
RHIFYN 2 LANSIO CYFLAWNIAD
Mynnwch eich dyddiadur allan oherwydd rydym yn lansio ail rifyn CWYR ar ddydd Gwener 13eg o Ragfyr! Ymunwch â ni o 6:30pm yn Rare Mags i fwynhau ein rhifyn diweddaraf, yn ffres oddi ar y wasg (bach).
Y Sioe Frenhinol
Y Sioe Frenhinol a llyfrau’r flwyddyn. Hanes Bethan yn beicio yn Ne Affrica a chawn glywed am HRH Manon yn dal i fyny a’i ffrindiau newydd Cam a Brigitte Macron. Mae’r 5 ohonnom yn datgelu’n hoff lyfrau o 2024.
Martin Jones
3.00pm Rhagfyr / December 29th Dydd Sul / Sunday Mynediad am ddim / Free entry 18+
Pennod 54 – ‘Y ddaear a grynodd’: cyflwyniad i lenyddiaeth Gymraeg y ‘Rhyfeloedd Cartref’
Mae llawer o lenyddiaeth Gymraeg wedi goroesi sy’n gysylltiedig â’r ‘Rhyfeloedd Cartref’ rhwng y Senedd a’r Brenin Charles I.
Nodwn yn y bennod hon fod awdur Cymraeg enwocaf y cyfnod, Morgan Llwyd, yn Biwritan a gefnogai’r Senedd, gan ddyfynnu cerdd ganddo sy’n disgrifio’r rhyfela fel daeargryn yn ysgwyd ei fyd. Eto, roedd y rhan fwyaf o Gymry’r ail ganrif ar bymtheg ar ochr y brenin, a thrafodwn y modd y dioddefodd un bardd Cymraeg oherwydd ei ymlyniad gwleidyddol a chrefyddol. Ond er bod llawer o destunau Cymraeg sy’n tystio i ymwneud y Cymry â’r gwrthdaro a’r trais, edrychwn hefyd ar enghraifft sy’n ein hatgoffa nad ar chwarae bach y mae cymryd llenyddiaeth fel ffynhonnell hanesyddol ddibynadwy.