Cartref digidol diwylliant Cymru.

Cartref digidol diwylliant Cymru.

Menu

Tag: Geiriau

Pennod 36 – Elis Gruffydd (Rhan 1)

Dyma gyflwyniad i awdur Cymraeg rhyfeddol, Elis Gruffydd, Cymro o sir y Fflint a fu’n filwr ym myddin Harri VIII ac yn aelod o warchodlu Calais. Yno ar y cyfandir yr ysgrifennodd ei gronicl hirfaith, hanes y byd o’r Creu Beiblaidd hyd at ddechrau’r 1550au, y testun naratifol hwyaf a ysgrifennwyd erioed yn yr iaith Gymraeg. 

A’i fywyd yn rhychwantu hanner cyntaf oes y Tuduriaid, mae’n bosibl disgrifio Elis Gruffydd gyda gwrthddywediad ymddangosiadol a dweud ei fod yn awdur cwbl unigryw a oedd yn gwbl nodweddiadol o’i oes. Gwelir yn ei waith ysgrifenedig y pontio rhwng yr hen oes a’r newydd, wrth iddo fynd ati’n uchelgeisiol i gofnodi cymaint o wybodaeth trwy gyfrwng ei famiaith. Gan fod Elis yn sôn am ei fywyd ei hun yn ystod rhan olaf ei groncil, a ellir dweud mai hwn yw’r hunangofiant cyntaf yn yr iaith Gymraeg? Holwn hefyd pam nad oes rhagor o Gymry heddiw sy’n gwybod am yr awdur Cymraeg diddorol hwn a’i waith rhyfeddol? Ai oherwydd y ffaith ei fod yn Gymro a oedd yn deyrngar iawn i’r Frenhiniaeth Seisnig a’i byddin?

Siarad Cyfrolau: Aduniad Gwobrau Tir na n-Og 2023

Cyhoeddi rhestr fer Gwobrau Tir na n-Og 2024 yr wythnos hon. 

Ar bodlediad Siarad Cyfrolau, y darlunydd Valériane Leblond, awdur Alun Davies, a chadeirydd y panel beirniaid Morgan Dafydd sy’n ymuno â Francesca Sciarrillo am aduniad gwobrau Tir na n-Og 2023.

Magee

Noson o gerddoriaeth gwerin. 

7.30pm – 20/04/2024 (Nos Sadwrn)

Mynediad am ddim 

18+

Pennod 35 – Gwydnwch Hen Draddodiad

Pennod 35 (cyfres 2, pennod 2)

Roedd y bennod ddiwethaf yn amlinellu’r newidiadau mawr a ddaeth yn ystod oes y Tuduriaid. Mae’r bennod hon yn ystyried effaith rhai o’r newidiadau hyn ar y traddodiad barddol Cymraeg. Ond er gwaethaf yr holl drawsffurfiadau, gwelwn wrth graffu ar ychydig o ganu mawl o ddechrau’r cyfnod fod nifer o agweddau hynafol ar y traddodiad yn parhau wrth i’r traddodiad hwnnw esblygu ac amsugno elfennau newydd.

Yn sicr, cyfuniad o’r hen a’r newydd yw’r hyn sy’n gwneud y cyfnod hwn yn hanes llenyddiaeth Gymraeg mor ddiddorol. Er bod pob rhan o Gymru wedi’i hail-lunio ar ffurf siroedd Seisnig yn ystod teyrnasiad Harri VIII, nodwn fod y gyfundrefn farddol Gymraeg yn parhau i feddwl am ddaearyddiaeth y wlad mewn dull Cymreig hynafol. Ac er gwaethaf awgrym rhai haneswyr Protestannaidd a awgrymai fod mynachdai Cymru’n sefydliadau pydredig erbyn iddynt gael eu diddymu gan Harri VIII, gwelwn fod rhai ohonynt wedi parhau’n ganolfannau diwylliannol a chrefyddol bywiog hyd at y diwedd.

Y Rhifyn Di-Drefn

Colli’r Plot gyda Bethan Gwanas, Dafydd Llewelyn, Siân Northey, Aled Jones a Manon Steffan Ros.

Pedwar awdur sy’n bustachu efo plotiau yn gyson ac yn aml yn ei cholli hi.

Lot o chwerthin, chydig o bethau dadleuol ac ambell i sgwrs ddwys.

Dyma restr ddarllen o’r cyfrolau a drafodwyd yn y bennod:

Safana – Jerry Hunter
Mymryn Rhyddid – Gruffudd Owen
Drift – Caryl Lewis
The Soul of a Woman – Isabel Allende
Gut – Giulia Enders
O Ddawns i Ddawns – Gareth F. Williams
Dying of politeness – Geena Davies
The Bee Sting – Paul Murray
Yellowface – R. F. Kuang
Y Castell ar y Dŵr – Rebecca Thomas
Y LLyfr – Gareth yr Orangutang
Pony – R.J. Palacio
Llygad Dieithryn – Simon Chandler
Gwibdaith Elliw – Ian Richards
Charles and the Welsh Revolt – Arwel Vittle
Killing Floor – Lee Child
Die Trying – Lee Child
Riding With The Rocketmen – James Witts

Encil Preswyl Kathod

Mae Llenyddiaeth Cymru a phrosiect Kathod yn falch iawn o gyhoeddi enwau’r deg artist sydd wedi eu dethol i fynychu Encil Kathod.

Pennod 34 – Cyfnod Newydd?

Dyma bennod gyntaf ail gyfres ‘Yr Hen Iaith’! Dechreuwn drafod llenyddiaeth Gymraeg yr unfed ganrif ar bymtheg trwy ystyried y datblygiadau hynny sy’n ein galluogi i wahaniaethu rhwng yr Oesau Canol a’r Cyfnod Modern Cynnar. Un o’r pethau sydd mor ddiddorol am y cyfnod hwn yw’r modd y gwelwn feirdd ac awduron Cymraeg yn ymaddasu ac yn ymateb wrth i gymdeithas newid yn ystod hanner cyntaf yr unfed ganrif ar bymtheg. 

Ni ellir gwadu bod datblygiadau gwleidyddol, technolegol, crefyddol ac addysgiadol wedi cyfuno i drawsffurfio cymdeithas Cymru yn ystod y cyfnod hwn. Ond pwysleisiwn hefyd fod llenyddiaeth Gymraeg yn datblygu yn ei ffordd unigryw ei hun a bod cryfder traddodiad yn ein galluogi i weld y ‘cyfnodoli’ hwn mewn golau holl wahanol!

Sgwennu’n Well: Cyhoeddi Mentoriaid | Writing Well: Announcing the Mentors

Mae Sgwennu’n Well | Writing Well yn rhaglen 12 mis mewn dwy ran ar gyfer ymarferwyr llenyddol yng Nghymru. Mae rhan un yn cynnig hyfforddiant dwys gyda’r nod o wella’r sgiliau sydd eu hangen i hwyluso gweithgareddau llenyddol yn y gymuned. Bydd rhan dau yn cefnogi’r garfan o hwyluswyr i greu a chyflwyno prosiectau cyfranogi sydd o fudd i iechyd a llesiant y cyfranogwyr. Darllen mwy am y rhaglen.

Mae’n bleser gennym gyhoeddi enwau’r 6 artist cyfranogol profiadol a fydd yn darparu mentora i garfan bresennol Sgwennu’n Well:

Dr Tracy Breathnach

Iola Ynyr

Christina Thatcher

Kittie Belltree

Cecilia Knapp

clare.e.potter.

Rydym yn agored i geisiadau

Rwy’n bwriadu comisiynu awduron LGBTQ+ sy’n ymdrin â diwylliant queer, o gyfweliadau i erthyglau nodwedd ac adolygiadau i bethau newydd sbon.

Email Damian Kerlin – hello@damiankerlin.com 📧

Final issue of Planet?

Read 96 pages packed with in-depth and unique perspectives on politics, culture, social justice issues and the arts; plus an engrossing book review section guest edited by Steven Lovatt. Enjoy writing of lasting value by Rachel Trezise, Ned Thomas, John Barnie, Anita Roy, Robert Minhinnick, Taz Rahman, Crystal Jeans, Helle Michelsen, Black Hawk Hancock, Jeremy […]

Y Twyll AI Fawr

Pink image with photo of Cheryl Morgan

Mae Cheryl Morgan yn sgwennu am y peryglon o ddefnyddio AI mewn newyddiaduraeth

Y Fainc Ffrindiau gan Wendy Meddour a Daniel Egnéus

Y Fainc Ffrindiau gan Wendy Meddour a Daniel Egnéus yw Llyfr y Mis i Blant. 

Mae Tes a’i chi Cysgod wedi symud ty. Ond pan mae Tes yn dechrau mewn ysgol newydd, rhaid i Cysgod aros y tu allan, a Tes yn gorfod chwarae ar ei phen ei hun. 

Felly mae athro Tes yn dweud wrthi am roi cynnig ar Y Fainc Ffrindiau – ond mae rhywun arall yn eistedd arni’n barod …

Addasiad Manon Steffan Ros o stori dyner a gobeithiol am wneud ffrindiau newydd ac am bwysigrwydd cyfeillgarwch.

Galwad Agored: Artist Preswyl / Open-call: Artist in Residence

Artist Preswyl

Ynys Enlli – Gwanwyn / Haf 2024

Dyddiad Cau: 29/02/2024 

  • Hyd at 4 wythnos breswyl
  • Artist gyda chysylltiad â Gwynedd, Gogledd Cymru
  • Llety hunan-arlwyo a stiwdio
  • Artistiaid sy’n gweithio mewn unrhyw gyfrwng
  • Ebost: celfenlli@gmail.com am fwy o wybodaeth

Pennod 33 – Cyflwyno’r Ail Gyfres

Dyma edrych ymlaen at yr ail gyfres a fydd yn canolbwyntio ar lenyddiaeth y cyfnod modern cyntaf, gan ddechrau gyda’r trawsffurfiadau heriol a ddaeth yn oes y Tuduriaid. 

Rhoi’r gwas newydd yn y glorian

Cafodd Rhun ap Iorwerth ei ddyrchafu’n arweinydd Plaid Cymru mewn amgylchiadau annisgwyl. Craffu ar y modd y mae wedi ymgodymu â’r her honno a wna ein colofnydd y mis hwn.

Blwyddyn Newydd a chyngor i awduron newydd

Dyma rifyn newydd ar gyfer y flwyddyn newydd. Mae Merched Meirionnydd yn cael cinio cudd ac yr ydym yn ateb cwestiwn gan wrandäwr sydd yn gofyn am gyngor i awduron newydd.

Lot o chwerthin, chydig o bethau dadleuol ac ambell i sgwrs ddwys.

Dyma restr ddarllen o’r cyfrolau a drafodwyd yn y bennod:

Trothwy – Iwan Rhys
Pryfed Undydd – Andrew Teilo
Y Cylch – Gareth Evans Jones
Wild – Cheryl Strayed
Pony – R J Palacio
Pollyanna – Eleanor H. Porter
Helfa – Llwyd Owen
Gwibdaith Elliw – Ian Richards
Salem – Haf Llewelyn
Y Delyn Aur – Malachy Edwards
Born a Crime – Trevor Noah
The Old Chief Mshlanga – Doris Lessing
Dan Y Dŵr – John Alwyn Griffith
A Terrible Kindness – Jo Browning Wroe
Bikepacking Wales – Emma Kingston
The Folklore of Wales: Ghosts – Delyth Badder a Mark Norman
Y Llyfr – Gareth Yr Orangutan
Dal Arni – Iwan ‘Iwcs’ Roberts
The Last Devil To Die – Richard Osman

ImpactArdawiad – Angharad Pearce Jones

ImpactArdawiad gan Angharad Pearce Jones yw un o lyfrau’r mis, mis Ionawr.

Dyma gyfrol sy’n dathlu gwaith yr artist Angharad Pearce Jones, ond hefyd yn gydymaith i’w harddangosfa yng Nghanolfan y Celfyddydau, Aberystwyth, ImpactArdawiad.

Gyda chyfraniadau gan Ffion Rhys, Dylan Huw, Beca Brown, Ali Anwar yn ogystal ag Angharad Pearce Jones yn ei geiriau ei hun. 

Mwy am Angharad Pearce Jones ac ImpactArdawiad, yn y ffilm arbennig hon gan Y Wladfa Newydd, rennir gyda chaniatad arbennig.

Y gyfrol ar gael nawr o’ch siop lyfrau leol.

Sgwrs Llwyd Owen

Llwyd Owen yw’r gwestai diweddaraf ar Colli’r Plot wrth i Manon clywed am y nofel ddiweddaraf, Helfa.

Pam mae Llwyd yn ysgrifennu? Beth yw’r dylanwadau arno? Sut mae creu nofelau tywyll llawn tensiwn?

Sgwrs difyr a hwyliog.

RHYBUDD: IAITH GREF!

Beth sy’n digwydd pan ‘dych chi’n cofrestru gyda Egin?

Ydych chi’n rhan o grwp cymunedol, sefydliad, elusen neu sefydliad dielw sy’n chwilio am gymorth ychwanegol i ddod a’ch syniadau yn fyw?

Mae Egin yn rhaglen sy’n cael ei rhedeg gan DTA Cymru sy’n cefnogi cymunedau i gymryd eu camau cyntaf i daclo newid hinsawdd a byw yn fwy cynaliadwy.

Ein prif ffocus ydy gweithio i gefnogi’r rhai sydd yn llai tebygol o deimlo’n rhan o sgyrisiau am hinsawdd a chynaliadwyedd, ond yn debyg o gael eu heffeithio fwyaf ganddo.

Rydym hefyd yn arbennig o awyddus i glywed gan grwpiau heb hanes blaenorol o weithio ar yr hinsawdd a chynaliadwyedd, neu sydd ddim yn siŵr ble i ddechrau.

Os ydy eich grŵp neu fudiad cymunedol eisiau ddarganfod mwy am ddod yn rhan o’r rhaglen Egin, cysylltwch yma.

Pennod 32 – Diwedd yr Oesau Canol

The End of the Middle Ages
Here we reach the end of our first series and hear that Richard Wyn Jones’s llên-barrassment has reduced a bit. Also, although we have finished discussing the Middle Ages, Jerry Hunter emphasizes that the history of Welsh literature is unique and has developed in a unique way.

Caru Darllen: Sgyrsiau 2023

Mewn pennod arbennig o’n podlediad, Mari Siôn sy’n rhannu pigion o rai o sgyrsiau 2023, yn cynnwys sgyrsiau gyda:

  • Nia Peris a Dorian Morgan
  • Elen Ifan a Dyfan Lewis
  • Myfanwy Alexander a Dyfed Edwards
  • Gwenllian Ellis a Ffion Enlli
  • Guto Dafydd a Malachy Edwards
  • Mari George ac Iwan Rhys

Cynhyrchir y podlediad gan Dylan Jenkins.

Oil Painting Masterclass

Blwyddyn newydd, dechrau newydd.

Beth am ddechrau’r flwyddyn drwy fod yn greadigol a dewch draw i’r Dosbarth Meistr Peintio Olew yn Siop Soar!

Dosbarth Meistr Peintio Olew gyda’r arlunydd Gus Payne.

1 – 4pm, Dydd Mawrth, 16 Ionawr, 2024.

neu

6 – 9pm, dydd Mawrth, 13 Chwefror, 2024.

(Sylwch: Mae dewis o ddau ddiwrnod gwahanol. Mae sesiwn yn ystod un diwrnod yn unig)

Sesiwn peintio olew dwyieithog, lle byddwch yn creu paentiad yn arddull yr artist, gan ei ddilyn gam wrth gam yn ystod y sesiwn.

Mae croeso i siaradwyr Cymraeg a dysgwyr o bob lefel yn y sesiwn hon.

Cofrestru’n hanfodol

£5 – Deunyddiau wedi’u cynnwys.

Anfonwch e-bost at siop@merthyrtudful.org

Pennod 31 – Yr Eisteddfodau Cynharaf ac Addysg y Beirdd

Dyma bennod fyw arbennig a recordiwyd ym Mhabell Lên Eisteddfod Genedlaethol Llŷn ac Eifionydd, a pha beth gwell i’w drafod ar y maes ym Moduan na hanes yr eisteddfodau cynharaf?!

A yw’n bosib gweld ‘Gwledd Arbenning’ a gynhaliwyd gan yr Arglwydd Rhys yn Aberteifi yn 1176 fel yr eisteddfod gyntaf a gofnodwyd? Ac wrth drafod eisteddfod a gynhaliwyd tua chanol y 15fed ganrif, rydym ni’n archwilio’r cysylltiad rhwng yr eisteddfodau cynnar hyn a’r modd yr oedd dysg y beirdd yn cael ei thraddodi, ei diogelu a’i rheoli. Beth yw arwyddocâd y ‘gramadegau barddol’ sydd wedi goroesi mewn llawysgrifau, a beth yw hanes y term rhyfedd hwnnw, ‘dwned’, sy’n cael ei ddefnyddio i ddisgrifio testun o’r fath weithiau?

Gyda golwg ar gyfres nesaf y podlediad – a fydd yn craffu ar lenyddiaeth Gymraeg yr 16fed ganrif – trafodwn yr eisteddfodau a gynhaliwyd yng Nghaerwys yn yn ystod y ganrif honno a’r ddogfen ddiddorol honno a gysylltir ag Eisteddfod gyntaf Caerwys, ‘Statud Gruffudd ap Cynan.’ Nodwn ei bod yn bosib weld yr holl reoleiddio hwn mewn dwy ffordd hollol wahanol – fel arwydd o gryfder, yn cadarnhau statws a phwysigrwydd yr hen gyfundrefn farddol Gymraeg, neu fel arwydd o wendid, gan fod ffynonellau nawdd yn crebachu yn ystod cyfnod y Tuduriaid. Ac beth fyddai beirdd Cymraeg yr 21fed ganrif yn meddwl am y modd y mae’r ‘Statud’ yn gwahardd beirdd rhag mynychu tafarndai?!

Pennod 30: ‘Gwledd hyd y gogledd o gig’: Y Cywyddau Brud

Ar wahân i bennod arbennig a recordiwyd yn yr Eisteddfod Genedlaethol ac a gaiff ei darlledu nesaf, hon yw pennod olaf cyfres gyntaf Yr Hen Iaith.

Rydym ni’n gorffen trafod llenyddiaeth yr Oesoedd Canol a daw llawer o themâu’r gyfres ynghyd wrth i ni ystyried cywyddau brud yn gysylltiedig â ‘Rhyfel y Rhos’. Ystyr ‘brud’ yw proffwydodliaeth, a chawn gyfle i egluro bod gan yr hen Gymry ddull arbennig o weld cysylltiadau rhwng hanes, presennol a dyfodol y genedl Gymreig. Rhyfel rhwng teulu Lancaster a theulu York am goron Loegr ydoedd, a ddaeth i ben yn 1485 gyda buddugoliaeth y Cymro Harri Tudur a aeth yn Harri VII. Ond, er eu bod yn cefnogi ymgeiswyr go iawn am y goron, roedd y beirdd proffwydol hyn yn aml yn darlunio’r rhyfel mewn dull hynafol a dwfn fel ymrafael rhwng y Cymry a’u hen elynion y Saeson.

Craffwn yn benodol o waith Dafydd Llwyd o Fathafarn, gan ystyried nifer o gywyddau sy’n dangos y modd y defnyddiodd draddodiadau hynafol i drafod gwleidyddiaeth gyfoes gan oedi dipyn ynghylch cerdd isaol o waedlyd, ei ymddiddan â’r Gigfran. Dyma gyfle i archwilio cysyniadau mawr, gan gynnwys ‘proto-genedlaetholdeb cyn-fodern’ a pharhâd traddodiad

Llyfrau’r Flwyddyn

Trafod y llyfrau wnaethon ni mwynhau yn ystod y flwyddyn a cheisio creu ein rhestr Llyfr Y Flwyddyn.Sut mae cyfieithu i BT yn ennill ‘kudos’ a fel y disgwyl mae’r podlediad llawn hwyl yr wyl .

Llyfrau 2023:

Siân
Llyfr Y Flwyddyn – Mari Emlyn
Prophet Song – Paul Lynch

Aled
Y Bwthyn – Caryl Lewis
And Away – Bob Mortimer

Bethan
Sut i Ddofi Coryn – Mari George
Lessons in Chemistry – Bonnie Garmus

Dafydd
Sut i Ddofi Coryn – Mari George
A Terrible Kindness – Jo Browning Wroe

Manon
Llyfr Y Flwyddyn – Mari Emlyn
The Folklore of Wales: Ghosts – Delyth Badder, Mark Norman

Dyma restr ddarllen o’r cyfrolau a drafodwyd yn y bennod:

Sut i Ddofi Coryn – Mari George
The Rich – Rachel Lynch
Dathlu – Rhian Cadwaladr
I Let You Go – Clare Mackintosh
Cregyn ar y Traeth – Margaret Pritchard
Dros fy mhen a nghlustiau – Marlyn Samuel
A Little life – Hania Yanagihara
Rhwng Bethlehem a’r Groes – Barry Archie Jones
Pryfed Undydd – Andrew Teilo
Y Cylch – Gareth Evans Jones
The Christmas Guest – Peter Swanson
Sian Phillips – Hywel Gwynfryn
Gwreiddio – straeon byrion – amrywiol awduron
A Christmas Carol – Charles Dickens
Plant Annwfn – DG Merfyn Jones
Alone – Kenneth Milligan

Adolygiad y Flwyddyn 2023

Mae’n amser i edrych yn ôl ar flwyddyn brysur, gyffrous a hynod werth chweil i Newyddiaduraeth Gynhwysol Cymru

Enaid y Ddinas gan Awduron Amrywiol, lluniau Richard Outram

Enaid y Ddinas yw Llyfr y Mis, mis Rhagfyr.

Cerddi, ysgrifau a darnau creadigol am Gaeryddd gan awduron y mae’r Brifddinas wedi chwarae rhan bwysig yn eu bywydau, a ffotograffau yn ymateb i’r testun gan Richard Outram. 

Y cyfranwyr yw: Ffion Dafis, Huw Llywelyn Davies, Beti George, Hanan Issa, Carwyn Jones, Dafydd Llewelyn, Gareth Potter, Rebecca Thomas ac Ali Yassine.

Diolch!

Gair cyflym o ddiolch ar ddiwedd blwyddyn brysur. Mae hi wedi bod yn flwyddyn gyffrous arall ym myd AM. Blwyddyn lle datblygodd ein gwaith a’n partneriaethau i gyfeiriadau newydd a lle y dechreuwyd o ddifrif ar y gwaith o edrych ar sut gall y cyfrwng digidol helpu creu newid ystyrlon i sicrhau bod ein diwylliant […]

Hynt y Ceidwadwyr Cymreig ers datganoli – a beth nesaf?

Ar ôl cyfnodau o bendilio rhwng cefnogi’r gyfundrefn ddatganoledig a chofleidio’r Undeb yn dynn, mae’r Torïaid erbyn hyn ar eu mwyaf Prydeinig ac yn awchu am danseilio ymdrechion llywodraethau Caerdydd a Chaeredin i wneud pethau’n wahanol i San Steffan. Undod y Deyrnas Gyfunol sydd bwysicaf o ddigon yn eu golwg.