Cartref digidol diwylliant Cymru.

Cartref digidol diwylliant Cymru.

Menu

Theme: Llenyddiaeth

Y Delyn Aur, Malachy Owain Edwards (Gwasg y Bwthyn)

“Mae hunaniaeth yn gwestiwn.
Perthyn yn emosiwn.
A chenedl yn stori rydym yn ei rhannu’n gyffredin.”

Dyma gofiant unigryw yn y Gymraeg gan awdur ifanc sy’n ein tywys ar daith ddadlennol a phersonol. Mae Malachy Edwards yn wynebu ei hunaniaeth hil-gymysg, aml-ddiwylliedig a chrefyddol wrth iddo olrhain hanes ei deulu yn Iwerddon a Barbados.

Yn gefndir i’r gyfrol mae ein hanes diweddar ni, yn cynnwys Brecsit a Covid-19.

Mae’r awdur yn ysgrifennu’n onest am brofiadau mawr ei fywyd fel geni ei blant a cholli aelodau teulu agos, ceisio am ddinasyddiaeth Ewropeaidd a’i brofiadau fel Cymro Du Cymraeg.

Bydd y gyfrol arbennig hon yn eich annog i feddwl.

Barn y Bobl – Trothwy, Iwan Rhys (Y Lolfa)

Myfyrdodau cynnes y bardd ac awdur, Iwan Rhys, wrth iddo groesi sawl trothwy mewn bywyd ywTrothwy. Mae’r gyfrol yn trafod perthyn ac adnabyddiaeth gyda ffraethineb wrth i’r prif gymeriad geisio cael ei dderbyn yn niwylliant y dafarn leol yng Nghaernarfon ac ym Merlin, yn ogystal ag ym mywydau meibion ei bartner newydd. Mae’r gyfrol yn plethu cynhesrwydd bywyd teuluol gydag agweddau rhyngwladol, wrth iddo gynnwys golwg Cymro ar Berlin, a phrofiadau teulu teirieithog ac aml genedl.

Ffeithiol Greadigol – Cranogwen, Jane Aaron (Gwasg Prifysgol Cymru)

Yn oes Fictoria, ystyriwyd menywod yn anaddas ac anabl ar gyfer pob arweinyddiaeth gyhoeddus a deallusol. Ond llwyddodd Cranogwen, sef Sarah Jane Rees (1839-1916) o Langrannog, i ennill parch ac enwogrwydd fel bardd, darlithydd, golygydd, pregethwraig, dirwestwraig ac ysbrydolwraig to newydd o awduron a merched cyhoeddus. Nod y gyfrol hon yw dilyn ei thrywydd er mwyn deall pam a sut y cododd benyw ddibriod o gefndir gwerinol i’r fath fri a dylanwad ymhlith Cymry’i hoes. Teflir goleuni newydd hefyd ar ei bywyd carwriaethol cyfunrywiol a’i syniadau arloesol ynghylch rhywedd.

Cyhoeddwyd dwy gyfrol fywgraffiadol arni’n flaenorol, yn 1932 ac yn 1981, ond oddi ar hynny mae twf y mudiad ffeminyddol wedi ysgogi llawer astudiaeth – ar awduron benywaidd a lesbiaid y bedwaredd ganrif ar bymtheg, ac ar wragedd mewn cymunedau morwrol, er enghraifft – sy’n berthnasol iawn i’w hanes. Yng ngoleuni’r holl ddeunydd ychwanegol hyn, ceir yn y gyfrol hon ddarlun newydd o’i bywyd a’i dylanwad.

Astronot yn yr Atig gan Megan Angharad Hunter

Yn Eisteddfod yr Urdd, Maldwyn cyhoeddwyd mae Astronot yn yr Atig gan Megan Angharad Hunter yw enillyd categori uwchradd Gwobrau Tir na n-Og 2024. Cyhoeddwyd y gyfrol gan Y Lolfa. 

Dyma nofel yw am greu cyfeillgarwch, am deithio’n ôl ac ymlaen mewn amser, am dyfu i fyny mewn byd cymhleth ac anodd, ac am wthio ffiniau’r dychymyg i’r eithaf. 

Dywedodd Megan Angharad Hunter: “Does ’na ddim geiria sy’n gallu esbonio gymaint ma’r anrhydedd hwn yn ei olygu i fi. Fel plentyn ac yn ystod fy arddegau, ro’n i wastad yn cadw llygad ar Wobrau Tir na n-Og felly mae ei hennill, a hynny am lyfr sy mor agos at fy nghalon – yn brofiad bendigedig o swreal.

Bysa llyfr fel Astronot yn yr Atig wedi bod yn gysur mawr i fi pan o’n i’n yr ysgol felly gobeithio y bydd hi’n gysur i blant Cymru heddiw hefyd, ac yn mynd â nhw ar antur gyffrous a dychmygus ar draws y gofod! 

Mae Gwobr Tir na n-Og mor bwysig achos dydi llyfrau plant ddim yn cael hanner digon o sylw, yn enwedig rhai Cymraeg gwreiddiol, sy’n eironig iawn achos mae angen darllenwyr iau i sicrhau y bydd ’na ddarllenwyr Cymraeg sy’n oedolion yn nes ymlaen! Ma ’na lot o resyma pam dwi’n meddwl fod llyfrau plant yn bwysicach, o bosib, na rhai oedolion – ond dyma un ohonyn nhw.” 

Yr awdur Megan Angharad Hunter sy’n rhoi blas o’r gyfrol.

Ar gael nawr o’ch siop lyfrau leol.

Jac a’r Angel gan Daf James

Yn Eisteddfod yr Urdd, Maldwyn, cyhoeddwyd mae Jac a’r Angel gan Daf James yw enillydd categori cynradd Cymraeg Gwobrau Tir na n-Og 2024. Cyhoeddwyd y gyfrol gan Y Lolfa. 

Dyma nofel ddoniol, annwyl a theimladwy. Mae Jac a’r Angel yn stori Nadoligaidd hwyliog. Bydd oedolion a phlant yn gallu mwynhau stori’r bachgen diniwed sy’n defnyddio ei ddychymyg i oresgyn galar a grymoedd tywyll bywyd. 

Dywedodd Daf James: “Ers i fi fedru darllen yn blentyn, dwi wedi bod yn ymwybodol o wobrau Tir na n-Og, gan fod cynifer o’r awduron ro’n i’n eu mwynhau wedi ennill y wobr: awduron fel T. Llew Jones, J. Selwyn Lloyd, Irma Chilton, Gwenno Hywyn, Penri Jones, Jenny Nimmo… mae’r rhestr yn hirfaith! Mae’n wobr hollbwysig sy’n dathlu ac yn tynnu sylw haeddiannol at lyfrau plant a phobl ifanc, ac mae cael ymuno â rhestr o arwyr llenyddol fy mhlentyndod yn gwireddu breuddwyd fawr i mi. 

Er mai dramodydd ydw i gan amlaf, llyfrau – nid dramâu – oedd fy angerdd llenyddol cyntaf. Roedd cael dianc i fyd y stori yn falm i’r enaid pan on i’n grwtyn bach ecsentrig, a dwi wedi ysu am gael sgwennu nofel ers hynny. Dod yn dad nath fy ysgogi i fwrw ati – ro’n i eisiau sgwennu stori i’m plant – ac felly dwi’n diolch o waelod calon iddyn nhw am fod yn ysbrydoliaeth; ond hefyd dwi’n ddiolchgar i’r awduron hynny a ddaeth o’m blaen, ac a wnaeth i fi gredu, fel Jac yn Jac a’r Angel, bod unrhyw beth yn bosib pan fo’r dychymyg ar dân.”

Dyma Daf James yn darllen detholiad o’r gyfrol.

Ar gael nawr o’ch siop lyfrau leol.

Anturiaethau’r Brenin Arthur gan Rebecca Thomas

Anturiaethau’r Brenin Arthur gan Rebecca Thomas yw Llyfr y Mis i Blant. 

Pwy yw’r arwr sydd ei angen ar Gymru heddiw? Mae criw o blant o Fannau Brycheiniog yn meddwl eu bod nhw’n gwybod yr ateb! Tasg ddigon syml yw dod o hyd i’r Brenin Arthur, ei ddeffro a’i berswadio i’w helpu i achub y byd. Ond does neb yn barod am yr antur fydd yn dilyn… 

Dyma drydedd nofel Rebecca Thomas. Ysgrifennwyd y nofel yn ystod ei chyfnod fel Awdur Preswyl Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, preswyliad i weithio ar brosiect creadigol yn ymateb i’r argyfyngau hinsawdd a natur. Fel rhan o broses, bu Rebecca yn cynnal gweithai gyda disgyblion ysgolion lleol.

Yr awdur Rebecca Thomas sy’n darllen detholiad. 

Ar gael o’ch siop lyfrau leol.

Mae Bywyd Yma – Guto Dafydd (Gwasg Carreg Gwalch)

Mae’r cywaith hwn rhwng y bardd Guto Dafydd a’r ffotograffydd Dafydd Nant yn ddathliad dau ffrind o’u cynefin yn Llŷn. Yn y cerddi a’r lluniau gwelir harddwch y fro, ac eir i’r afael â’i threftadaeth amrywiol – y morwrol a’r diwydiannol, y crefyddol a’r diwylliannol, y cymunedol a’r teuluol. Mae’r cyfanwaith yn dangos bod modd gwerthfawrogi holl gyfoeth cymhleth bywyd yn Llŷn.

Prynwch yma

Barddoniaeth – Mymryn Rhyddid, Gruffudd Owen (Cyhoeddiadau Barddas)

‘A ninnau’n blino awn yn ein blaenau…’

Dyma gyfrol sy’n pendilio rhwng y dwys a’r digri, rhwng sinigiaeth a thaerineb, ac sy’n plethu angst ieithyddol trwy gerddi am deulu, bod yn dad a bod yn Gymro. Mae tynfa barhaus rhwng magwrfa bardd ym Mhwllheli a’i fywyd yng Nghaerdydd yn ogystal â’r ‘bwlch siâp Duw’ sy’n waddol i’r fagwraeth honno. Er gwaethaf hyn, mae gwreichion o hiwmor a gobaith drwy’r cyfan; y gobaith anodd hwnnw o wybod – er bod pethau’n anodd – bod yn rhaid parhau.

Pennod 41 – Maniffesto William Salesbury

Trafodwn destun hynod gyffrous yn y bennod hon, sef rhagymadrodd William Salesbury i lyfr a gyhoeddwyd yn 1547, Oll Synnwyr Pen. Awgrymwn y gellid gweld y rhagymadrodd hwn fel maniffesto dyneiddiol Cymraeg, galwad sy’n cyflwyno agenda er mwyn diogelu a mireinio’r iaith. 

Defnyddiodd William Salesbury yr addysg a gafodd yn Rydychen a’i allu fel awdur i ddeffro darllenwyr a’u gwneud yn ymwybodol o’r angen: roedd yn rhaid sicrhau bod y Gymraeg yn iaith dysg, yn iaith y gallai drafod unrhyw agwedd ar gymdeithas a meddwl, yn gyfrwng a allai drosglwyddo unrhyw fath o wybodaeth.

LLYF24: Rhestr Fer | WBOTY24: Shortlist

Wedi misoedd lawer yn darllen trwy gynnyrch llenyddol 2023, mae dau banel beirniadu annibynnol wedi dewis eu rhestrau byrion ar gyfer Gwobr Llyfr y Flwyddyn 2024.

I ddarganfod rhagor am y cyfrolau a’r awduron ar y Rhestr Fer, ewch i dudalen brosiect Llyfr y Flwyddyn.


Bydd seremoni wobrwyo Llyfr y Flwyddyn yn cael ei chynnal ar nos Iau, 4 Gorffennaf yn Galeri Caernarfon. Tocynnau ar gael yma.

Parti Priodas gan Gruffudd Owen

Parti Priodas gan Gruffudd Owen yw Llyfr y Mis, mis Mai. 

Emynau, tensiynau, a dawnsio ar ben byrddau! Dyma wledd o ddrama gomedi gan Gruffudd Owen a gynhyrchwyd gan Theatr Genedlaethol Cymru, ac sydd ar daith o amgylch Cymru ar hyn o bryd. 

Bydd parti priodas Dafydd a Samantha yn noson i’w chofio. Mae Lowri yn benderfynol o oroesi diwrnod priodas ei brawd ac Idris yn hiraethu am ei ffrind gorau wrth ddychwelyd i Lyn ar gyfer y diwrnod mawr. Ond a fydd cyfrinachau’r gorffennol yn difetha diwrnod pawb? 

I nodi Parti Priodas yn Lyfr y Mis, y dramodydd Gruffudd Owen sy’n awgrymu pum llyfr fyddai’n gwmni gwych i’r gyfrol.

Y Sioe Ffasiwn

Dyma bodlediad newydd sy’n drafod ffasiwn gan griw Colli’r Plot!

Trafod Gŵyl lenyddol Llandeilo, Gŵyl lenyddiaeth trosedd Aber, ffasiwn a chlustdlysau Gladiatrix, a llwyth o lyfrau.

Lot o chwerthin, chydig o bethau dadleuol ac ambell i sgwrs ddwys.

Dyma restr ddarllen o’r cyfrolau a drafodwyd yn y bennod:

Y Brenin, y Bachgen a’r Afon – Mili Williams
Eigra – Eigra Lewis Roberts
We need new names – NoViolet Bulawayo
Fools and Horses – Bernard Cornwell
Pen-blwydd Hapus? – Ffion Emlyn
Blas y môr, John Penri Davies
Y Castell ar y Dŵr – Rebecca Thomas
The One Hundred Years of Lenni and Margo – Marianne Cronin
Parti Priodas – Gruffudd Owen
Ro’n i’n arfer bod yn rhywun – Marged Esli
Not That I’m Bitter – Helen Lederer

Coblyn o Sioe – Myfanwy Alexander

Cerdded y palmant golau – Harri Parri

Drew, Moo and Bunny, Too – Owain Sheers

Ten Steps to Nanette – Hannah Gadsby

The Rabbit Back Literature Society – Pasi Ilmari Jääskeläinen


Pennod 40 – Dyneiddiaeth Gymreig

Mae’r bennod hon yn cyflwyno pwnc a fydd yn ganolog i’r penodau nesaf hefyd, sef dyneiddiaeth yr unfed ganrif ar bymtheg. Gan fod gwrthryfel Glyndŵr wedi methu, nid oedd gan Gymru brifysgolion yn y cyfnod ac felly bu’n rhaid i’r Cymry breintieidig a oedd â digon o foddion i gael addysg prifysgol fentro y tu hwnt i ffiniau’u gwlad enedigol. Eglurwn ystyr y termau ‘dyneiddiaeth’ a’r ‘Dadeni Dysg’ (a nodi nad oedd neb yn eu defnyddio yn y cyfnod dan sylw!).

Er bod llawer o ddyneiddwyr ar draws Ewrop yn canolbwyntio ar ‘aileni’ cyfoeth yr hen ieithoedd clasurol (Lladin a Groeg), esgorodd dyneiddiaeth ar duedd ieithyddol arall – un sydd o’r pwys mwyaf o safbwynt hanes y Gymraeg, sef awydd i fireinio’r Hen Iaith a sicrhau’i bod hi’n gyfrwng sy’n addas er mwyn trafod a throsglwyddo dysg o bob math.

Yn Fy Amser Fy Hun: Goresgyn Ofn Mewn Gwlad Newydd

Yellow image with photos of an hourglass and Constanza Martinez Buendia

Ers cryn amser bellach mae’r ymadrodd “yn eich amser eich hun” wedi bod yn destun myfyrio. Pan glywais ef gyntaf, daeth â gofid a phryder mawr i mi. Bryd hynny, roedden i’n weinyddwr mewn sefydliad bach yn Llundain, lle’r oedd un o’m tasgau’n cynnwys gweithredu llungopïwr. Er fy mod yn hapus i helpu pobl gyda’u […]

Pennod 39 – Y Gymraeg a Byd Newydd Print

Pennod 39 (cyfres 2, pennod 6) 

Mae’r bennod hon yn canolbwyntio ar y datblygiad technolegol hollbwysig hwnnw, y wasg argraffu. O gofio mai trafod hanes llenyddiaeth Gymraeg yw nod y podlediad hwn, dylid gweld dyfodiad y cyfrwng hwn fel carreg filltir ryfeddol o drawsffurfiannol o safbwynt cynhyrchu a lledaenu llenyddiaeth.
Argraffwyd y llyfr Cymraeg cyntaf yn 1546, ac eglurwn y teitl-nad-yw’n deitl a roddir arno, sef Yn y Llyfr Hwn. Syr John Prys a oedd yn gyfrol am gynhyrchu’r gyfrol Gymraeg arloesol hon, ond nodwn ei fod yn gymeriad a oedd wedi helpu chwalu rhai o adnoddau llenyddol Cymru yn ogystal â bod yn gyfrifol am wthio’r iaith Gymraeg dros drothwy byd print.

Pen-blwydd Hapus? gan Ffion Emlyn

Pen-blwydd Hapus? gan Ffion Emlyn yw Llyfr y Mis, mis Ebrill. 

Mae Martha yn cael anrheg ar ei phen-blwydd yn 32 oed, newyddion sy’n ei gyrru hi ar daith fydd yn newid ei bywyd am byth. 

Mae’r gomedi dywyll hon yn dilyn siwrnai mewn bws i Lundain, ar goll yng nghefn gwlad Caerfyrddin, wrth iddi guddio mewn camperfan ar draeth ym Mhorthmadog a chyfaddef i lofruddiaeth. 

Yr awdur Ffion Emlyn sy’n rhoi blas o’r gyfrol.

Ar gael nawr o’ch siop lyfrau leol.

Hon – T H Parry Williams

Yn ystod ynysu rydym yn gofyn i Brocastwyr frwd y fro gyrru eu hoff cerddi cymraeg a rhannu gyda’r gymuned.
Dyma Hon gan T H Parry Williams wedi cael ei rannu gan Rachel Davies.

Pennod 38 – Alis Wen

Pennod 38 (cyfres 2, pennod 5)

Trafodwn fardd benywaidd hynod ddiddorol yn y benod hon – Alis ferch Gruffudd neu ‘Alis Wen’, a fu’n canu yn ystod yr unfed ganrif ar bymtheg. Dynion oedd beirdd proffesiynol y cyfnod, ond dysgodd Alis grefft barddoni a chyfansoddodd nifer o gerddi gan ddefnyddio un o’r hen fesurau caeth, yr englyn unodl uniawn. Mae’n debyg iawn mai ei thad, Gruffudd ab Ieuan ap Llywelyn Fychan oedd ei hathro barddol, a gwelwn fod ei pherthynas ungryw â’i thad yn bwnc dan sylw yn rhai o’i cherddi. Dyma lais barddol benywaidd prin sy’n amlygu teimladau gonest Cymraes am gariad, priodas a diswyliadau cymdeithasol. Er bod cymdeithas Cymru’r cyfnod yn ormesol o batrïarchaidd, gwelwn Alis yn protestio ac yn dymuno dilyn ei chalon yn hytrach nag ufuddhau i’r disgwyliadau hynny. Yn ogystal â mynegi’i barn a’i theimladau mewn modd di-flewyn-ar-dafod, mae’n gwneud hynny mewn modd rhyfeddol o ffraeth hefyd.

HOSPES (4K, Binaural audio)

Mae’r gwaith yn ymchwiliad i gyfoeth diasporig y strydoedd sy’n amgylchynu’r ysbyty, a Chaerdydd yn fwy cyffredinol, a’i osod o fewn ei gyd-destun hanesyddol. Beth mae’r lleisiau sy’n cael sylw yn HOSPES yn ei ddweud am hunaniaeth a pherthyn yn ein Prifddinas heddiw?

nawr issue 11: four years

Buy your copy here!

Our first print zine written by co-editors, Anna Bland and Martha O’Brien and music blogger, Jordan Curtis reflects on the first four years of nawr, with a reflection on each of our first ten issues. If you’re a long time follower or new to our publication, this first venture into print is a great way to learn more about us and our creative process, as well as gaining an insight into what the past four years of art and literature in Wales have looked like.

This 26 page zine includes some of our favourite contributions alongside our own reflections and has been lovingly designed by Anja Quinn and Beth McAulay.

*NOTE: There is a small alignment issue on pages 25-26. This makes no difference to the content of the publication.

The Queer Emporium

Siop a menter gymdeithasol yng Nghaerdydd sydd yn cynnwys 20 busnesau bach LHDTC+, sydd hefyd yn cynnal digwyddiadau.

Pennod 37 – Hen Chwedlau Cymraeg a Phropaganda’r Tuduriaid: Elis Gruffydd (Rhan 2)

Pennod 37 (cyfres 2, pennod 4) 

Wedi trafod natur ac arwyddocâd cronicl mawr Elis Gruffydd yn y bennod ddiwethaf, edrychwn y tro hwn ar nifer o straeon a gynhwyswyd yn y gwaith sydd o ddiddordeb neilltuol. Mae’n bosibl edrych ar y straeon hyn fel chwedlau gwerin Cymraeg nas cofnodwyd mewn unman arall – hanesion a glywodd Elis ar lafar pan oedd yn blentyn yn sir y Fflint a/neu straeon a welodd mewn llawysgrifau Cymraeg sydd bellach wedi diflannu. Diolch i Elis mae gennym y fersiwn cynharach sydd goroesi o ddwy stori gysylltiedig sy’n darlunio hanes y bardd arallfydol Taliesin, naratifau llawn hwyl sydd hefyd yn dweud llawer am y modd y canfyddai’r Cymry rym barddoniaeth.
Sylwn hefyd ar chwedl sy’n darlunio’r Brenin Arthur fel merchetwr hunanol eiddigeddus. Ac yntau’n filwr ffyddlon ym myddin Harri VIII, cofnododd Elis nifer o chwedlau’n ymwneud â ‘hanes’ y Tuduriaid hefyd, gan gynnwys un sy’n dyrchafu Harri VII fel ‘y mab darogan’ ar draul Owain Glyndŵr, stori gariad sy’n egluro tarddiad y teulu, ac un am y brudiwr o fardd Rhobin Ddu a broffwydodd am enedigaeth Harri Tudur.

What The Blazes!

Hanes Manon yn cael ei hysbrydoli yn Gibraltar. Bethan yn gosod her i gyfieithwyr wrth ddefnyddio “rhegfeydd” Cymraeg. Siân yn cyhoeddi llyfr Saesneg, This House. Aled yn cwrdd â phrif weinidog Fflandrys a Dafydd yn sôn am hanes ei chwaer.

Lot o chwerthin, chydig o bethau dadleuol ac ambell i sgwrs ddwys.

Dyma restr ddarllen o’r cyfrolau a drafodwyd yn y bennod:

Gwibdaith Elliw – Ian Richards.

Anfadwaith – Llŷr Titus

The One Hundred years of Lenni and Margot – Marianne Cronin

An elderly lady is up to no good – Helene Tursten.

Birdsong – Sebastian Faulks

Captain Corelli’s Mandolin – Louis de Bernières. 

Awst yn Anogia – Gareth F Williams

Lessons in Chemistry – Bonnie Garmus

Shuggie Bain – Douglas Stuart.       

Ci Rhyfel/Soldier Dog – Samuel Angus

Deg o Storïau – Amy Parry-Williams

Gorwelion/Shared Horizons – gol. Robert Minhinnick

Flowers for Mrs Harris – Paul Gallico

Cookie – Jacqueline Wilson

Alchemy – S.J. Parris

John Preis – Geraint Jones

RAPA – Alwyn Harding Jones

The Only Suspect – Louise Candlish

Helfa – Llwyd Owen

Trothwy – Iwan Rhys

The Beaches of Wales – Alistair Hare

Gladiatrix – Bethan Gwanas

Devil’s Breath – Jill Johnson

Outback – Patricia Wolf

Letters of Note – Shaun Usher

Awen BRO- Llenyddiaeth Cymru yn Croesi Ffinniau

Dyma ffilm am Sue Walton, dysgwraig Gymraeg o Benrhyndeudraeth. Gyntaf i ennill lle fel gyfieithydd egin llenyddol sy’n cymeryd rhan yn Cynllun Mentora newydd Llenyddiaeth Cymru ar gyfer cyfieithydd/awdur llenyddol.
Dywedodd Myrddin ap Dafydd, awdur mae Sue wedi gweithio ar nifer o gyfrolau arno, “Ni fyddwn i yn bersonol yn dewis cyfieithydd arall ar gyfer fy ngwaith creadigol” Ac gyda’r cynllun newydd yma, mae Sue yn edrych ymlaen i gyfieithu llyfr gyntaf Sian Northey sef Yn y Tŷ Hwn.
Dyma’r ddwy yn trafod yr cynllun ac eu gwaith nhw yn lledaennu llenyddiaeth allan o Gymru fach.

Llanddafad gan Gareth Evans-Jones

Llanddafad gan Gareth Evans-Jones, gyda darluniau gan Lleucu Gwenllian, yw Llyfr y Mis i Blant, mis Mawrth 2024. 

Dewch i gwrdd â Bet, brenhines y defaid, Enfys, y ddafad amryliw, Seren, y ddafad lawn steil, Tomos Tatws, Mari fach, a llawer mwy! Dyma 12 stori, pob un yn canolbwyntio ar fis o’r flwyddyn. 

Gareth Evans-Jones sy’n sgwrsio am ei gyfrol gyntaf i blant gyda Teleri Haf Jones. 

Mynnwch gopi o’r gyfrol o’ch siop lyfrau leol.

Pennod 36 – Elis Gruffydd (Rhan 1)

Dyma gyflwyniad i awdur Cymraeg rhyfeddol, Elis Gruffydd, Cymro o sir y Fflint a fu’n filwr ym myddin Harri VIII ac yn aelod o warchodlu Calais. Yno ar y cyfandir yr ysgrifennodd ei gronicl hirfaith, hanes y byd o’r Creu Beiblaidd hyd at ddechrau’r 1550au, y testun naratifol hwyaf a ysgrifennwyd erioed yn yr iaith Gymraeg. 

A’i fywyd yn rhychwantu hanner cyntaf oes y Tuduriaid, mae’n bosibl disgrifio Elis Gruffydd gyda gwrthddywediad ymddangosiadol a dweud ei fod yn awdur cwbl unigryw a oedd yn gwbl nodweddiadol o’i oes. Gwelir yn ei waith ysgrifenedig y pontio rhwng yr hen oes a’r newydd, wrth iddo fynd ati’n uchelgeisiol i gofnodi cymaint o wybodaeth trwy gyfrwng ei famiaith. Gan fod Elis yn sôn am ei fywyd ei hun yn ystod rhan olaf ei groncil, a ellir dweud mai hwn yw’r hunangofiant cyntaf yn yr iaith Gymraeg? Holwn hefyd pam nad oes rhagor o Gymry heddiw sy’n gwybod am yr awdur Cymraeg diddorol hwn a’i waith rhyfeddol? Ai oherwydd y ffaith ei fod yn Gymro a oedd yn deyrngar iawn i’r Frenhiniaeth Seisnig a’i byddin?

Siarad Cyfrolau: Aduniad Gwobrau Tir na n-Og 2023

Cyhoeddi rhestr fer Gwobrau Tir na n-Og 2024 yr wythnos hon. 

Ar bodlediad Siarad Cyfrolau, y darlunydd Valériane Leblond, awdur Alun Davies, a chadeirydd y panel beirniaid Morgan Dafydd sy’n ymuno â Francesca Sciarrillo am aduniad gwobrau Tir na n-Og 2023.

Pennod 35 – Gwydnwch Hen Draddodiad

Pennod 35 (cyfres 2, pennod 2)

Roedd y bennod ddiwethaf yn amlinellu’r newidiadau mawr a ddaeth yn ystod oes y Tuduriaid. Mae’r bennod hon yn ystyried effaith rhai o’r newidiadau hyn ar y traddodiad barddol Cymraeg. Ond er gwaethaf yr holl drawsffurfiadau, gwelwn wrth graffu ar ychydig o ganu mawl o ddechrau’r cyfnod fod nifer o agweddau hynafol ar y traddodiad yn parhau wrth i’r traddodiad hwnnw esblygu ac amsugno elfennau newydd.

Yn sicr, cyfuniad o’r hen a’r newydd yw’r hyn sy’n gwneud y cyfnod hwn yn hanes llenyddiaeth Gymraeg mor ddiddorol. Er bod pob rhan o Gymru wedi’i hail-lunio ar ffurf siroedd Seisnig yn ystod teyrnasiad Harri VIII, nodwn fod y gyfundrefn farddol Gymraeg yn parhau i feddwl am ddaearyddiaeth y wlad mewn dull Cymreig hynafol. Ac er gwaethaf awgrym rhai haneswyr Protestannaidd a awgrymai fod mynachdai Cymru’n sefydliadau pydredig erbyn iddynt gael eu diddymu gan Harri VIII, gwelwn fod rhai ohonynt wedi parhau’n ganolfannau diwylliannol a chrefyddol bywiog hyd at y diwedd.

Y Rhifyn Di-Drefn

Colli’r Plot gyda Bethan Gwanas, Dafydd Llewelyn, Siân Northey, Aled Jones a Manon Steffan Ros.

Pedwar awdur sy’n bustachu efo plotiau yn gyson ac yn aml yn ei cholli hi.

Lot o chwerthin, chydig o bethau dadleuol ac ambell i sgwrs ddwys.

Dyma restr ddarllen o’r cyfrolau a drafodwyd yn y bennod:

Safana – Jerry Hunter
Mymryn Rhyddid – Gruffudd Owen
Drift – Caryl Lewis
The Soul of a Woman – Isabel Allende
Gut – Giulia Enders
O Ddawns i Ddawns – Gareth F. Williams
Dying of politeness – Geena Davies
The Bee Sting – Paul Murray
Yellowface – R. F. Kuang
Y Castell ar y Dŵr – Rebecca Thomas
Y LLyfr – Gareth yr Orangutang
Pony – R.J. Palacio
Llygad Dieithryn – Simon Chandler
Gwibdaith Elliw – Ian Richards
Charles and the Welsh Revolt – Arwel Vittle
Killing Floor – Lee Child
Die Trying – Lee Child
Riding With The Rocketmen – James Witts

Encil Preswyl Kathod

Mae Llenyddiaeth Cymru a phrosiect Kathod yn falch iawn o gyhoeddi enwau’r deg artist sydd wedi eu dethol i fynychu Encil Kathod.

Pennod 34 – Cyfnod Newydd?

Dyma bennod gyntaf ail gyfres ‘Yr Hen Iaith’! Dechreuwn drafod llenyddiaeth Gymraeg yr unfed ganrif ar bymtheg trwy ystyried y datblygiadau hynny sy’n ein galluogi i wahaniaethu rhwng yr Oesau Canol a’r Cyfnod Modern Cynnar. Un o’r pethau sydd mor ddiddorol am y cyfnod hwn yw’r modd y gwelwn feirdd ac awduron Cymraeg yn ymaddasu ac yn ymateb wrth i gymdeithas newid yn ystod hanner cyntaf yr unfed ganrif ar bymtheg. 

Ni ellir gwadu bod datblygiadau gwleidyddol, technolegol, crefyddol ac addysgiadol wedi cyfuno i drawsffurfio cymdeithas Cymru yn ystod y cyfnod hwn. Ond pwysleisiwn hefyd fod llenyddiaeth Gymraeg yn datblygu yn ei ffordd unigryw ei hun a bod cryfder traddodiad yn ein galluogi i weld y ‘cyfnodoli’ hwn mewn golau holl wahanol!

Sgwennu’n Well: Cyhoeddi Mentoriaid | Writing Well: Announcing the Mentors

Mae Sgwennu’n Well | Writing Well yn rhaglen 12 mis mewn dwy ran ar gyfer ymarferwyr llenyddol yng Nghymru. Mae rhan un yn cynnig hyfforddiant dwys gyda’r nod o wella’r sgiliau sydd eu hangen i hwyluso gweithgareddau llenyddol yn y gymuned. Bydd rhan dau yn cefnogi’r garfan o hwyluswyr i greu a chyflwyno prosiectau cyfranogi sydd o fudd i iechyd a llesiant y cyfranogwyr. Darllen mwy am y rhaglen.

Mae’n bleser gennym gyhoeddi enwau’r 6 artist cyfranogol profiadol a fydd yn darparu mentora i garfan bresennol Sgwennu’n Well:

Dr Tracy Breathnach

Iola Ynyr

Christina Thatcher

Kittie Belltree

Cecilia Knapp

clare.e.potter.

Rydym yn agored i geisiadau

Rwy’n bwriadu comisiynu awduron LGBTQ+ sy’n ymdrin â diwylliant queer, o gyfweliadau i erthyglau nodwedd ac adolygiadau i bethau newydd sbon.

Email Damian Kerlin – hello@damiankerlin.com 📧

Aberration presents Double Lives

Aberration celebrates LGBTQ+ History Month with ‘Double Lives’ – an enthralling evening of talks and performances. All welcome.  

Groundbreaking performer Tom Marshman presents painful, beautiful and hilarious anecdotes from his new theatre piece about Section 28 (the infamous 1988 law that banned schools and councils from ‘promoting homosexuality’). Historian Norena Shopland and Aberration’s own Jane Hoy bring to life Katherine Philips, the 17C woman-loving poet known as the Welsh Sappho (now poster girl for Double Lives!). Archaeologist Alessandro Ceccarelli shows how objects in Welsh collections can cast light on LGBTQ+ desire, love and identities. And author Alis Hawkins talks about her gripping new crime novel A Bitter Remedy with our host Helen Sandler. Plus bookstall from Gayberystwyth Books, and raffle for AllOut.  

‘Aberystwyth’s finest queer night’ – Alys Fowler in the Guardian
Generously supported by Aberystwyth University.

Tickets Here