Pennod 52 – ‘Cyfaill ac Anwylddyn’: Beibl Bach 1630
Er mwyn deall datblygiad llenyddiaeth Gymraeg yn yr ail ganrif ar bymtheg, rhaid trafod y Beibl eto. Yn dilyn cyhoeddi Beibl William Morgan yn 1588, cyhoeddwyd fersiwn diwygiedig yn 1620.
‘Beiblau pulpud’ oedd y cyfrolau hyn, llyfrau mawr a ddefnyddid yn yr eglwys ond a oedd yn rhy ddrud i’r rhan fwyaf o’r Cymry eu prynu. Ond cyhoeddwyd un tra gwahanol yn 1630, y ‘Beibl Bach’, un a oedd dipyn yn llai o ran maint ac felly’n rhatach. Wrth drafod ei arwyddocâd yn y bennod hon, craffwn ar ragymadrodd y Beibl Bach, ysgrif hynod ddiddorol sy’n annog y darllenydd i adael i’r beibl hwn fyw yn tŷ ag ef ‘fel cyfaill’ ac ‘fel anwylddyn.’ O safbwynt hanes crefydd yng Nghymru, dyma garreg filltir a fyddai’n hybu Piwritaniaeth yn y pen-draw. Ac o safbwynt hanes llenyddiaeth Gymraeg, byddai’r cyhoeddiad hwn yn hybu llythrennedd yn sylweddol.
Her yr Hydref: Aduniad – Elidir Jones
Awydd darllen mwy o lyfrau Cymraeg ond ddim yn siŵr lle i ddechrau? Ymunwch â Her yr Hydref!
Mae Her yr Hydref yn eich annog i ddarllen un llyfr o gyfres Stori Sydyn bob wythnos yn ystod mis Hydref.
Booktober: Last Resort by Richard Williams
Yr amser gorau i ddarllen llyfr
Llongyfarchiadau Bethan Gwanas ar ennill Gwobr Mary Vaughan Jones 2024, sydd yn dathlu cyfraniad arbennig at lenyddiaeth i blant a phobl ifanc.
Trafod darllen llyfrau ar yr amser cywir, beth mae tylluanod yn ei wybod, cerddoriaeth a chyfrolau, a lansiad llyfr sy’n cynnwys stripper.
Mae hwn i fod yn bodlediad am lyfrau!
Dyma restr ddarllen o’r cyfrolau a drafodwyd yn y bennod:
Y Daith ydi Adra – John Sam Jones (cyfieithad Sian Northey)
Tell Me Who I Am – Georgia Ruth
Pen-blwydd Hapus – Ffion Emlyn
Dog Days – Ericka Walker
Y Morfarch Arian – Eurgain Haf
Lwmp – Rhian Wyn Griffiths
Y Fran Glocwaith – Catherine Fisher (cyf. Mared Llwyd)
Nightshade Mother – Gwyneth Lewis
Ystorïau Bohemia – amrywiol, cyf. T H Parry-Williams
Pen-blwydd Hapus – Ffion Emlyn
Clear – Carys Davies
Tywyllwch y Fflamau – Alun Davies
Y Twrch Trwyth – Alun Davies
Gwaddol – Rhian Cadwaladr.
Oedolyn-ish – Mel Owen
The Rhys Davies Short Story Award Anthology
Her yr Hydref: Gwledd gan Lowri Haf Cooke
Awydd darllen mwy o lyfrau Cymraeg ond ddim yn siŵr lle i ddechrau? Ymunwch â Her yr Hydref!
Mae Her yr Hydref yn eich annog i ddarllen un llyfr o gyfres Stori Sydyn bob wythnos yn ystod mis Hydref.
Mae’r gyfres arbennig hon o lyfrau gan awduron poblogaidd yn cynnig cyfle gwych i bori mewn llyfr. Gyda’r llyfrau yn ddim ond £1 yr un, ac yn rhyw 100 o dudalennau o hyd, maen nhw’n berffaith ar gyfer taith trên i’r gwaith, darllen dros amser cinio neu ddeg munud gyda phaned.
Mae Gwledd gan Lowri Haf Cooke yn dathlu 10 cwmni bwyd a diod o Gymru.
Dyma straeon rhai o arwyr ac arwresau’r byd bwyd a diod yng Nghymru heddiw. Dewch i gael eich ysbrydoli gan fusnesau sydd wedi ennyn parch ledled Cymru a thu hwnt, ac sydd wedi cipio gwobrau cenedlaethol.
Mae gwledd yn eich disgwyl, wrth i chi ddysgu am yr emosiwn, y gwaith caled a’r dyfalbarhad sydd wedi dod a llwyddiant i’r cynhyrchwyr arloesol, angerddol ac arbennig yma.
Pennod 50 – Bardd Mewn Dau Fyd:Richard Hughes, Cefnllanfair
A ninnau wedi recordio 50 o benodau, rydym ni’n dathlu’r garreg filltir trwy drafod un o feirdd mwyaf diddorol y cyfnod modern cynnar, Richard Hughes o Gefnllanfair yn Llŷn.
Nodwn ei fod yn un o nifer o feirdd Cymraeg a oedd yn treulio llawer o amser yn Llundain yn oes Elizabeth I. Roedd Richard Hughes yn ffwtman, yn was a wasanaethai’r frenhines ei hun, ond yn ogystal â threulio amser yn y llys yn Llundain roedd hefyd yn ymweld yn gyson â’i hen fro, fel y tystia’i farddoniaeth.
Yn wir, mae’i waith yn rhyfeddol o amrywiol, yn cynnwys cerddi rhydd a cherddi caeth o ran mesur, ac, o ran themâu, yn cynnwys: cerddi serch cwrtais a cherddi sy’n trafod rhyw mewn modd masweddus iawn; cerddi am fywyd yn Llundain a cherddi am Ben Llŷn (gan gynnwys englyn sionc i gwch Ynys Enlli); cerddi sy’n talu teyrnged i unigolion a cherddi sy’n dychanu pobl eraill. Ac, ie, roedd trafod barddoniaeth Richard Hughes yn fodd i Richard Wyn Jones ddysgu hen air Cymraeg am dŷ bach – cachdy!
Her yr Hydref: Tywyllwch y Fflamau gan Alun Davies
Awydd darllen mwy o lyfrau Cymraeg ond ddim yn siŵr lle i ddechrau? Ymunwch â Her yr Hydref!
Mae Her yr Hydref yn eich annog i ddarllen un llyfr o gyfres Stori Sydyn bob wythnos yn ystod mis Hydref.
Gormod o gŵn
Yn ddiweddar fe gawson ni wyliau bach yn nhref lan môr Whitby yng ngogledd Swydd Efrog. Lle hyfryd a difyr dros ben, er yn llawer prysurach na phan fuon ni yno bymtheg mlynedd yn ôl, a mwy o bobol â chŵn nag ydw i wedi’u gweld mewn un lle erioed. Yn yr hinsawdd cŵn-garol sydd […]
Eluned Morgan – ein Prif Weinidog anfoddog
Lai na blwyddyn yn ôl, nid oedd Eluned Morgan yn chwennych bod yn Brif Weinidog. Bellach mae wedi etifeddu’r fantell honno mewn gwlad sy’n gynyddol feirniadol o berfformiad y Llywodraeth Lafur. Ai yn ystod ei chyfnod hi wrth y llyw y gwelwn dra-arglwyddiaeth Llafur yng Nghymru yn dechrau dod i ben?
Chwarae’r Chwedlau: Cabaret
11/10/2024 – 7.30pm
Mae Chwarae’r Chwedlau: Cabaret nôl am bennod olaf o 2024!
Os methwch chi’n Eisteddfod eleni, paid a phoeni: rydym yn dod a rhai o’r acts o raglen LHDTC+ y prifwyl, Mas ar y Maes, i The Queer Emporium!
Mae’r cast yn cynnwys Caitlin McKee, Tom Kemp, Betsan and Welsh Ballroom Community!
Plîs prynwch docynnau pryd medrwch oherwydd mae gwerthu tocynnau i nosweithiau cwiar, Cymraeg medru bod yn galed, a hefyd mae’n helpu lleddfu’r gor-bryder!
Beach of Dreams
Ar hyn o bryd mae TAPE yn rhan o brosiect cyffrous o’r enw Beach of Dreams; Rydym yn rhan o rwydwaith o seflydliadau, artistiaid a chymunedau mewn cenhadaeth gyffredin i archwilio ac ymateb i’r heriau hinsawdd enbyd sy’n wynebu rhanbarthau arfordirol y DU.
Rydym wedi bod yn gweithio gyda Jason Singh, artist, bîtbocsiwr natur, cynhyrchydd, DJ, curadur, hwylusydd a pherfformiwr. Mae wedi gweithio gyda phobl fel y BBC, Tate Britain, a’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol i enwi dim ond rhai!
Bydd TAPE Sound yn gweithio ochr yn ochr â Jason i gipio sain o wahanol ffynonellau ym Mae Colwyn a’r ardaloedd cyfagos i’w defnyddio fel rhan o brofiad sonig trochi. Bydd hefyd yn ceisio dal straeon a safbwyntiau o’r gymuned leol.
Mae TAPE yn falch o fod yn rhan o’r dathliad arfordirol hwn ochr yn ochr ag artistiaid a gomisiynwyd a chymunedau lleol ledled y DU!
Ymunwch â Her yr Hydref!
• Awydd darllen mwy o lyfrau Cymraeg ond ddim yn siwr lle i ddechrau?
• Dim digon o amser i ddarllen?
• Chwilio am her ar gyfer yr hydref?
Pennod 49 – Cariad, Protest ac Ideoleg Mesur: Y Canu Rhydd
Dechreuwn yn y bennod hon drwy ystyried rhywbeth y mae llawer ohonom yng Nghymru’n ei gymryd yn ganiataol, sef y gwahaniaeth rhwng canu caeth Cymraeg a chanu rhydd.
Awgrymwn fod agweddau cymdeithasol ac ideolegol ar y gwahaniaeth mydryddol sylfaenol hwn. Canolbwyntiwn ar farddoniaeth rydd a gyfansoddwyd yn yr unfed ganrif ar bymtheg ac ar ddechrau’r ganrif nesaf ac mae trafod dau fath o fesur rhydd yn fodd i ni ystyried cwestiynau mawr yn ymwneud â’r berthynas (a’r gwahaniaeth) rhwng yr hen a’r newydd ac y ‘brodorol’ a’r ‘estron’. Nodwn fod lleisiau barddol benywaidd yn ymddangos yn y corff newydd hwn o farddoniaeth ac edrychwn yn fanwl ar gerdd angerddol sy’n protestio’n erbyn dadgoedwigo cymoedd y De (ac sy’n rhoi’r bai am y dinistr ecolegol hwn ar ‘y Saeson’).
Dominatrix
Llyfr newydd Bethan Gwanas, trafod cultural appropriation, a ble mae’r lle gorau i wrando ar bodlediad Colli’r Plot?
Ymddiheuriadau Heledd Cynwal!
Dyma restr ddarllen o’r cyfrolau a drafodwyd yn y bennod:
The Glutton – A.K Blakemore
Ysgrifau Llenorion – gol. John Lasarus Williams
The Story Spinner – Barbara Erskine
Hi-Hon – gol. Catrin Beard ac Esyllt Angharad Lewis
Nice Racism – Robin Diangelo
Tadwlad – Ioan Kidd
Sunset – Jessie Cave
The Satanic Mechanic – Sally Andrew
Y Morfarch Arian – Eurgain Haf
The Hoarder – Jess Kidd
Madws – Sioned Wyn Roberts
The Trees – Percival Everrett
Ar Amrantiad – Gol Gareth Evans-Jones
Cysgod y Mabinogi – Peredur Glyn
Pennod Arbennig: Ysgrifennu am ryfel yn Gymraeg . . . yn America!
Dyma bennod a recordiwyd o flaen cynulleidfa fyw yn siop lyfrau Storyville, Pontypridd yn ystod Eisteddfod Genedlaethol 2024.
Ac yntau newydd orffen ei ddarllen, roedd Richard Wyn Jones am drafod llyfr diweddaraf ei gyd-gyflwynydd, Dros Gyfiawnder a Rhyddid. Mae’n gyfrol sy’n darlunio hanes cymuned Gymraeg benodol yn ystod Rhyfel Cartref America, gan ganolbwyntio mewn dull storïol ar y dynion yn y fyddin ond gan ystyried hefyd eu perthynas â’u cymuned gartref yn Wisconsin.
Mae’r stori’n cael ei hadrodd trwy gyfrwng geiriau Cymraeg gwreiddiol y Cymry Americanaidd hyn, ac yn ôl Richard Wyn Jones, ‘mae’n syfrdanol’ ei bod hi’n bosib cyflwyno cymaint o’r hanes cyffrous hwn yn y modd hwn. A nifer o brif gymeriadau’r stori wedi’u geni yn yr Unol Daleithiau a’u magu’n siarad Cymraeg fel eu mamiaith, mae hefyd yn bennod ddiddorol yn hanes cymdeithasol yr Hen Iaith. Ac fel y noda Richard Wyn Jones, mae’r modd y maen nhw’n ysgrifennu am ryfel yn Gymraeg yn cysylltu’r deunydd hwn â llawer o lenyddiaeth Gymraeg o’r Oesau Canol a drafodwyd yng nghyfres gyntaf y podlediad hwn.
Prynwch ‘Dros Gyfiawnder a Rhyddid’ YMA
Issue 12: Submissions Open Now!
nawr is awaking from a slumber; opening our eyes and looking around to take stock of where we now stand. This new, first print issue to feature the work of our contributors , is a fresh start, but also is the culmination of those dreams we have kept note of in the night.
To ‘awaken’ is to stir, to be grounded by realisation. The world is a tumultuous and frightening place to live right now, but it is also stirring so many of us to activism; we have been awakened to injustice, to mobilise, to share thought. These moments of awakening reflect and inform our own personal moments of awakening throughout our lives. On journeys of self-exploration, the experiences we have sometimes culminate in one, final moment of awakening.
For this issue, we are looking for work responding to the theme of ‘deffo/awaken’. What is it to be awoken? What world do we want to wake up to in the morning? What moments of awakening have you experienced? Is there something within you longing to be awoken; or a person you need to wake up?
As always we welcome any and all creative responses to our theme. We accept submissions of poetry, short stories (500-800 words), philosophy/creative critical essays (500-800 words), art and photography based around this theme.
Submissions can be sent to nawrmag@gmail.com with subject line [YOUR NAME/CATEGORY/TITLE OF PIECE]. You must include your name and location along with your submission: we are looking for work from Welsh and Wales-based creatives.
Please see our submissions highlight on Instagram for more details of How to Submit.
🌅Submissions close 15/09/24.🌅
Pennod 48 – Coblyn o Ddadl: Ymryson Edmwnd Prys a Wiliam Cynwal
Yr ymryson a gynhelid rhwng Edmwnd Prys a Wiliam Cynwal yn y 1580au yw’r ddadl farddol hwyaf yn holl hanes yr iaith Gymraeg. Mae’n cynnwys 53 o gywyddau a thros 4,000 o linellau, a marwolaeth yr hen fardd Wiliam Cynwal yw’r unig beth a ddaeth â’r ymrafael i ben. Trafodwn yr ymryson rhyfeddol hwn yn y bennod hon, gan egluro’r dechrau cyn craffu ar hanfod y ddadl.
Roedd Edmwnd Prys wedi derbyn ei addysg yng Nghaergrawnt a Wiliam Cynwal yn fardd traddodiadol a raddiodd mewn eisteddfod, a gwelwn fod dau fath o ddysg yn ymrafael, y naill yn newydd a’r llall yn hen. Mae’n bosib ei gweld fel dadl ynghylch dyfodol barddoniaeth Gymraeg. Ond, er gwaethaf y pynciau esoterig a’r themâu diwylliannol sy’n gwau trwy’r cerddi ymryson hyn, mae’r ddau yn ymosod yn bersonol ar adegau hefyd, wrth i Edmwnd Prys alw Wiliam Cynwal yn hen a’r bardd yntau’n ensynio bod Prys yn dew.
Cynrychioli Cymru | Representing Wales 2025-26
Ymgeisiwch nawr ar gyfer pumed rownd Cynrychioli Cymru!
Dyma raglen ddwyieithog 12 mis o hyd sy’n darparu cyfleoedd i awduron sydd heb gynrychiolaeth deg yn y sector llenyddol. Eleni, rydym yn croesawu ceisiadau gan awduron o Gymru sy’n dod o gefndir heb gynrychiolaeth ddigonol ac sy’n dymuno ysgrifennu a chreu ar gyfer oedolion. Bydd y rhaglen yn cael ei rhedeg rhwng Ebrill 2025 – Mawrth 2026.
Yn ystod y flwyddyn, bydd Llenyddiaeth Cymru yn cefnogi carfan o 14 o awduron drwy gynnig y canlynol:
-
Ysgoloriaeth ariannol o £3,000
- Nawdd ariannol ar gyfer teithio a thocynnau
- Rhaglen hyfforddi ddwys ar grefft ac ar ddatblygiad gyrfa proffesiynol sy’n cynnwys awduron byd-enwog fel tiwtoriaid a siaradwyr gwadd gan gynnwys ystafelloedd ysgrifennu ar-lein a dosbarthiadau meistr, gydag un ohonynt yn benwythnos preswyl yng Nghanolfan Ysgrifennu Tŷ Newydd
- Mentor personol
- Cyfleoedd cyson i rannu gwaith creadigol ac adborth ymysg y garfan
- Cyfleoedd rhwydweithio trwy gydol y flwyddyn, ar-lein a wyneb yn wyneb
- Cefnogaeth bwrpasol gan Llenyddiaeth Cymru gan gynnwys cyngor, cyfeirio a nodi cyfleoedd
- Rhaglen ôl-ofal bwrpasol
Dyddiad cau: 12.00 pm hanner dydd, Dydd Iau 10 Hydref 2024.
Sesiynau Galw Heibio
Bydd staff Llenyddiaeth Cymru ar gael i ateb eich cwestiynau yn ystod dwy sesiwn digidol anffurfiol rhwng 6.00 pm – 7.00 pm ar ddydd Iau 29 Awst a dydd Mawrth 10 Medi 2024. Cliciwch ar y dyddiadau i archebu eich tocyn am ddim drwy Eventbrite.
Pennod 47 – ‘Swydd y Beirdd sydd heb Urddas’: Beirdd, Dyneiddwyr a Karl Marx
Mae’r bennod hon yn canolbwyntio ar y ffactorau a oedd yn tanseilio’r gyfundrefn farddol Gymraeg yn ystod ail hanner yr unfed ganrif ar bymtheg. Trafodwn dair her yn benodol, gan ddechrau gyda’r ffaith bod pwll nawdd yn crebachu gan ei gwneud yn anos i fardd ennill bywoliaeth trwy ganu mawl.
Ystyriwn her syniadau ac agweddau’r dyneiddwyr hefyd a’r ymrafael rhwng dau fath o ddysg yn y cyfnod.
Ac yn olaf, crybwyllwn y modd yr oedd technoleg newydd y wasg argraffu yn cynnig her o fath arall. Clywir hanesyn am uchelwr a ddangosodd ddirmyg i fardd mawl mewn modd cofiadwy a cheir cyfle i wyntyllu dadansoddiad Marcsaidd o’r newidiadau hyn yn hynt hanes ein diwylliant llenyddol.
Partneriaeth gyda QueerAF: Gwybyddiaeth cwiar a cynnydd y niwrocwiar
Partneriaeth gyda QueerAF: Gwybyddiaeth cwiar a cynnydd y niwrocwiar
Yn Fyw o Babell Lên Eisteddfod Rhondda Cynon Taf
Rhifyn arbennig o Colli’r Plot yn fyw o Babell Lên Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhondda Cynon Taf 2024.
Trafod hanes ein ‘Steddfod, gwychder Pontypridd, y fedal Daniel Owen, llyfrau da ni wedi darllen a mwy.
Digwyddiadau Llenyddol Eisteddfod Genedlaethol Rhondda Cynon Taf 2024
Dewch i fwynhau’r arlwy isod yn Eisteddfod Genedlaethol Rhondda Cynon Taf ym Mhontypridd.
Pennod 46 – Llenyddiaeth Gymraeg yr Eidal a Gwasg Anghyfreithlon yng Nghymru
Gan ein bod ni wedi edrych ar y berthynas rhwng dyneiddiaeth, Protestaniaeth a’r iaith Gymraeg yn ddiweddar, dyma gyfle i ystyried ochr arall ceiniog y Diwygiad.
Trafodwn ychydig o lenyddiaeth Gymraeg Gatholig yr unfed ganrif ar bymtheg yn y bennod, gan ganolbwyntio ar ddau gyfaill rhyfeddol, Morris Clynnog a Gruffudd Robert. Bu’n rhaid i’r ddau ddyn yma o ogledd-orllewin Cymru ffoi i’r cyfandir oherwydd eu crefydd pan ddaeth y frenhines Brotestannaidd Elizabeth I i’r orsedd.
Cyhoeddi llyfrau Cymraeg ym Milan, cwffio rhwng y Cymry a’r Saeson yn y Coleg Seisnig yn Rhufain, cynhyrchu llyfr Cymraeg Catholig ar wasg anghyfreithlon mewn ogof yng Nghymru – roedd yr alltudion Cymreig hyn yn gysylltiedig â rhai o’r penodau mwyaf anhygoel yn hanes yr iaith Gymraeg.
Ailddyfeisio’r Prif Gymeriad | Reinventing the Protagonist
Mae Llenyddiaeth Cymru, mewn partneriaeth â Chelfyddydau Anabledd Cymru, unwaith eto yn falch o wahodd awduron Byddar a/neu Anabl a/neu’n Niwroamrywiol sydd yn byw yng Nghymru i ymgeisio am le ar ein cwrs ysgrifennu creadigol digidol, Ailddyfeisio’r Prif Gymeriad a fydd yn cael ei gynnal yn ystod gaeaf 2024 – gwanwyn 2025.
Dyddiad Cau: 12.00pm, dydd Iau, 29 Awst
Dyddiadau’r cwrs: 6, 13, 20, 27 Tachwedd 2024, gyda sesiynau un-i-un a’r gweithdy olaf yn cael eu cynnal ym mis Ionawr a mis Chwefror 2025.
Bydd y tiwtor yn penderfynu ar yr amser mwyaf cyfleus unwaith mae’r grŵp wedi cael ei benodi.
Sesiynau galw heibio: Dydd Mercher 24 Gorffennaf 1.00pm-2.00pm, Dydd Mawrth 6 Awst, 1.00-2.00pm.
Doctor Pwy?
Y podlediad meddygol Cymraeg wrth i ni ddarganfod bod yna tri doctor bellach ar y podlediad.
Llongyfarchiadau i’r doctor newydd, Manon.
Mae darllen llyfrau yn dda i’ch iechyd. Dyma restr ddarllen o’r cyfrolau a drafodwyd yn y bennod:
Cysgod y Mabinogi – Peredur Glyn
Recipes for love and murder – Sally Andrews
Madws – Sioned Wyn Roberts
It Comes To Us All/Fe Ddaw Atom Ni Oll – Irram Irshad
Camu – Iola Ynyr
Y Bocs Erstalwm – Mair Wynn Hughes
Ultra-Processed People – Chris van Tulleken
Jac a’r Angel – Daf James
Gemau – Mared Lewis
Pris Cydwybod T.H.Parry-Williams a Chysgod y Rhyfel Mawr – Bleddyn Owen Huws
Y Cysgod yn y Cof gan Bob Morris
Y Cysgod yn y Cof gan Bob Morris yw Llyfr y Mis, mis Gorffennaf.
Yr awdur Bob Morris, sy’n darllen blas o’r gyfrol
Pennod 45 – ‘Cymraeg iawn i’r Cymry i gyd’: Beibl 1588
Yn y bennod hon trafodwn gamp ryfeddol William Morgan, Beibl Cymraeg 1588. Bid a fo am ei harwyddocâd crefyddol amlwg, canolbwyntiwn ar arwyddocâd y garreg filltir hon o safbwynt hanes yr iaith Gymraeg a’i llenyddiaeth.
Un o’r pethau sy’n gwneud y Gymraeg yn iaith mor anhygoel o gyfoethog yw’r amrywiaeth o gyweiriau sydd ar gael i awduron, a Bebil 1588 yn anad dim a sicrhaodd fod ganddi gywair llenyddol aruchel arhosol. Mae’r undod ieithyddol hwn wedi profi’n hynod bwysig o safbwynt hunaniaeth Gymreig hefyd. Cawn gyfle hefyd i nodi ymateb rhai Cymry cyfoes, gan gynnwys cywydd mawl gan y bardd Rhys Cain sy’n tynnu sylw mewn modd cofiadwy at gamp ieithyddol William Morgan.
Cultural Identity in the Black British Diaspora: Navigating Dual Heritage Through Music
Sheryl Njini yn gwneud synnwyr o’i hunaniaeth ddu Brydeinig trwy droi at genres cerddorol fel grime ac afrobeats.
Recruiting for inclusion: a guide for media organisations
Er mwyn helpu i wneud y sector cyfryngau yn fwy hygyrch, mae Marine Furet wedi llunio canllaw manwl i recriwtwyr
Mwy o Straeon o’r Mabinogi gan Siân Lewis
Mwy o Straeon o’r Mabinogi gan Siân Lewis, gyda darluniau gan Valériane Leblond yw Llyfr y Mis i Blant, mis Gorffennaf 2024.
Dyma ddilyniant hyfryd i gyfrol arobryn Pedair Cainc y Mabinogi a enillodd wobr Tir na n-Og yn 2016. Mae’n olrhain tair stori allweddol o fyd chwedloniaeth frodorol Cymru, sef stori anturus Culhwch ac Olwen, helyntion y ddau frawd. Lludd a Llefelys, a hud a lledrith Breuddwyd Macsen.
Cyfle arall i ymgolli yn rhai o straeon hynaf ac enwocaf Cymru a gofnodwyd ar femrwn y tro cyntaf tua’r ddeuddegfed ganrif. Mae byd y Mabinogi’n un sy’n llawn cyffro, heriau, antur, swynion, anghydfod, gwrthdaro, dirgelwch, cymeriadau anhygoel, rhamant a ffantasi, a’r cyfan yr un mor apelgar i ddarllenwyr heddiw ac ydoedd wyth canrif yn ôl.
Dyma flas o’r gyfrol:
Seren Esgynnol/Rising Star: featuring Bethany Handley
Seren Esgynnol/Rising Star is a focus on early career talents from the world of poetry. Bethany Handley is a Monmouthshire-based poet, writer, campaigner and presenter. She was part of the Hay Festival 2024, and she was awarded a place in the Literature Wales’ ‘Representing Wales’ writer development programme in 2023.
Issue Three
Issue Four
Mae’r cynnwys yma yn uniaith Saesneg
Culhwch and Olwen by Catherine Fisher
Culhwch and Olwen by Catherine Fisher, illustrated by Efa Lois is our July Children’s Book of the Month.
A mythical adventure of love and heroism. Culhwch falls madly in love with Olwen, the daughter of the malevolent giant Yspaddaden Penkawr. But Olwen’s father isn’t happy about the pairing and sets Cuhlwch a test – he must complete several perilous feats and bring him the treasures he desires.
Catherine Fisher is a New York Times bestselling author. Her novel Incarceron was the Times Book of the Year. She has twice won the Tir na n-Og prize, and has been shortlisted for the Blue Peter, Carnegie, Costa and WHSmith prizes.
Efa Lois is an exciting young illustrator, new to the world of books but with significant experience elsewhere, having produced work for Visit Wales, the National Library of Wales, Cadw, the Tafwyl festival and Cara magazine.
‘A beautifully told retelling of Welsh folklore that will entrance and delight.’
Zoe James-Williams, Drawing on Books
‘Culhwch and Olwen is a spellbinding, lyrical re-telling of an early Arthurian myth that completely captivated me as I followed a courageous hero and his companions on a dangerous, thrilling and seemingly impossible quest.’ Book Craic
Creative Non-Fiction – Sarn Helen, Tom Bullough (Granta Publications)
This is the account of Tom Bullough’s journey along Sarn Helen – Helen’s Causeway – the old Roman Road that runs from the south of Wales to the north. As Bullough walks the route, he explores the political, cultural and mythical history of this small country that has been divided by language and geography. Woven into this journey are conversations with climate scientists and the story of Tom’s engagement with the urgent issue of the climate crisis, showing us its likely impact on Wales, which is – in miniature – a vision of what lies ahead for us all.
Pennod 44 – Yr Hen a’r Newydd, Y Gwir a’r Gau: Rhagymadrodd Richard Davies
‘Dwi wir wedi fy llorio gan hyn’ yw un o’r pethau a ddywed Richard Wyn Jones ar ôl clywed am ragymadrodd syfrdanol yr Esgob Richard Davies i Destament Newydd 1567. Dyma ysgrif lenyddol fywiog sy’n hynod ddiddorol – ac yn hynod arwyddocoal – o safbwynt hunaniaeth Gymreig y cyfnod. Mae hefyd yn ddarn o bropanda Brotestannaidd sy’n troi’r gwirionedd y tu chwith allan gan ddarlunio’r Hen Frytaniaid fel rhyw fath o broto-Brotestaniaid a honni mai dychwelyd eu hen ffydd iddynt yn hytrach na’u cyflwyno i ffydd newydd yr oedd y Diwygiad Protestannaidd. Ond mae hefyd yn cyflwyno cnewyllyn o wirionedd o fath arall wrth drafod yr hen ryfeloedd rhwng Cymru a Lloegr ac mae’n rhyfeddol gweld Richard Davies yn trafod coron Loegr mewn modd negyddol gan ei fod yn gwasanaethu’r goron honno fel esgor yn Eglwys Loegr!
People’s Choice – In Orbit, Glyn Edwards (Seren)
On receiving news of a beloved teacher’s death, a man struggles with the loss of a relationship sustained by deep admiration and unrequited love. Memories of their shared journey are separated into three orbits where the man’s past, present, and future are punctuated by intense grief.
In Orbit uses a variety of innovative forms to explore loss, from traditional stanzas to prose poems to shaped poems in the form of birds, circuits, or hands. The narrative shifts in time, moving from his teen years to the present day when he himself has become a teacher, working alongside the man he mourns.
The book not only grieves the loss of the teacher, but also toxic standards for boys and men. Beyond human connection, sustenance is found in the moon, the stars, the sky, and nature. The discovery of a badger’s track or the treasure of a bird egg reminds us how small trajectories are in the context of the more-than-human: an answer perhaps to the grieving process.
I Think We’re Alone Now, Abigail Parry (Bloodaxe Books)
I Think We’re Alone Now was supposed to be a book about intimacy: what it might look like in solitude, in partnership, and in terms of collective responsibility. Instead, the poems are preoccupied with pop music, etymology, surveillance equipment and cervical examination, church architecture and beetles. Just about anything, in fact, except what intimacy is or looks like. So this is a book that runs on failure, and also a book about failures: of language to do what we want, of connection to be meaningful or mutual, and of the analytic approach to say anything useful about what we are to one another. Here are abrupt estrangements and errors of translation, frustrations and ellipses, failed investigations. And beetles.
Poetry – Cowboy, Kandace Siobhan Walker (CHEERIO Publishing)
The poems in Cowboy are knowing, millennial, internet-sick, funny, but there are deeper undercurrents, too: of embodied and disembodied spiritualities; of the knowledge of animals; of familial mythologies; of grief and longing; of autism and navigating diagnoses; of early and enduring disappointment; of the wildness underneath the smooth glass-and-chrome surfaces of contemporary life.
Seremoni Llyfr y Flwyddyn | Wales Book of Year Ceremony
Bydd y ffrwd ar gael i’w wylio yma o 7.10yh ymlaen.
Bydd Seremoni Llyfr y Flwyddyn 2024 yn cael ei ffrydio o Galeri, Caernarfon yma ar AM! Ymunwch â ni ar Orffennaf 4ydd am noson wefreiddiol i ddathlu llwyddiannau llenorion talentog Cymreig.
Mi fydd y digrifwr a’r cyflwynydd Tudur Owen yn arwain y noson gan ddatgelu pwy fydd dod i’r brig yn y categorïau Barddoniaeth, Ffuglen, Ffeithiol Greadigol a Phlant a Phobl Ifanc, yn ogystal â phwy fydd yn cipio gwobrau Barn y Bobl a theitl Llyfr y Flwyddyn 2024.
Gwobrau llenyddol cenedlaethol yw Llyfr y Flwyddyn sy’n dathlu llwyddiannau llenorion Cymreig sy’n rhagori mewn ffurfiau llenyddol amrywiol yn y Gymraeg a’r Saesneg. Mae deuddeg gwobr i gyd, gyda chyfanswm o£14,000 o wobrau ar gael i’r awduron llwyddiannus.
Llyfrau’r Haf | Summer Reads
Chwilio am lyfrau i’w darllen dros yr haf? Porwch ein catalog newydd, Llyfrau’r Haf.
Y cyfrolau i gyd ar gael o’ch siop lyfrau leol.
Partneriaeth gyda QueerAF: Mae ystyried hygyrchedd i bobl anabl yn hanfodol i aelodau gwledig o’r gymuned LHDBTCIA+ gymryd rhan
Partneriaeth gyda QueerAF: Mae ystyried hygyrchedd i bobl anabl yn hanfodol i aelodau gwledig o’r gymuned LHDBTCIA+ gymryd rhan
Brilliant Black British History, Atinuke (Bloomsbury Children’s Books)
An eye-opening story of Britain, focusing on a part of our past that has mostly been left out of the history books: the brilliant Black history of England, Scotland, Wales and Ireland. Did you know that the first Britons were Black? Or that some of the Roman soldiers who invaded and ruled Britain were Black, too? Join this fascinating journey through the ages to meet those first Britons, as well as the Black Tudors, Georgians and Victorians who existed in every walk of life here. The incredible journey through time is brought to life through Atinuke’s fascinating storytelling and illustrated scenes, detailed maps, and timelines created by illustrator Kingsley Nebechi. From science and sport to literature and law, celebrate the brilliant Black people who have helped build Britain. Learn about key and complex historical topics such as the world wars, slavery, the industrial revolution, Windrush and the Black Lives Matter movement. This fascinating book will change everything you thought you knew about our green-grey British isles.
Children & Young People – Skrimsli, Nicola Davies (Firefly Press)
Skrimsli is the second fantasy adventure from author Nicola Davies set in a world where animals and humans can sometimes share their thoughts. It traces the early life of Skrimsli, the tiger sea captain who, along with his friends, Owl and Kal, must escape the clutches of a tyrannical circus owner, then stop a war and save the ancient forest.
Where the River Takes Us, Lesley Parr (Bloomsbury Children’s Books)
Jason lives with his big brother, Richie, trying their best to make ends meet so they can stay together. They’ve got supportive neighbours and some great friends, but there’s always the threat that someone will think they can’t manage on their own since their parents died. It’s February 1974 and working-class families have been hit hard by the three-day week. The reduced power usage means less work, and less money to get by on. Richie is doing his best, but to make enough money, he’s been doing favours for the wrong people. An urban legend about a beast in the valleys catches Jason’s eye in the local paper. A wild cat is said to roam the forest, far up the river from their bridge. A reward is offered for proof of The Beast’s existence. Jason’s friends are desperate to help him, and they convince him that this is the answer to his and Richie’s money problems. And so a quest begins. Four best friends soon find themselves on a journey that will change each of them…forever.
Y Nendyrau, Seran Dolma (Gwasg y Bwthyn)
Nofel wedi’i lleoli mewn dyfodol dychmygol, ond nid mor annhebygol â hynny, yw Y Nendyrau. Yn sgil cynhesu byd eang, mae’r byd wedi newid a Daniel, bachgen yn ei arddegau, a’i gymuned yn byw mewn nendwr ar gyrion dinas a aeth dan y môr rywle yn Asia. Yna un diwrnod mae’n gweld wyneb merch yn y tŵr gyferbyn; Rani yw hon, ac mae popeth yn newid o hynny ymlaen.
Diddordeb mawr Daniel yw darlunio comics, ac mae comic go iawn, yn adrodd stori Aqualung, wedi ei gynnwys o fewn y nofel ei hun.
Enillodd Y Nendyrau gystadleuaeth nofel i bobl ifanc Cyfeillion y Cyngor Llyfrau. Mae’n ddyfeisgar, yn wahanol ac yn sicr o apelio at ystod eang o ddarllenwyr. Gyda llaw gelfydd artist mae Seran Dolma yn ymdrin â themâu pwysig newid hinsawdd, brawdgarwch, y reddf i oroesi, a’r berthynas rhwng y tlawd a’r pwerus.
Dyma nofel i’ch swyno a gyrru ias i lawr eich asgwrn cefn.
Plant a Phobl Ifanc – Jac a’r Angel, Daf James (Y Lolfa)
Mae Jac yn byw ym mhentref bach Bethlehem gyda’i dad-cu, ond mae’r Nadolig wedi ei ganslo ar yr aelwyd eleni. Felly pan ffrwydra angel allan o galendr adfent ei fam, a chynnig dymuniad iddo, mae’n edrych fel petai’r rhod yn troi. Ei ddymuniad? Cael chwarae rhan Mair yn sioe Nadolig yr ysgol.
Ond pan mae’r Nadolig yn dechrau diflannu o’i gwmpas, a theulu’r Heroniaid yn chwalu ei gynlluniau, mae Jac yn gwneud darganfyddiad a fydd yn newid ei fyd – a’r Nadolig – am byth.
Astronot yn yr Atig, Megan Angharad Hunter (Y Lolfa)
Mae Rosie Alaw, 11 oed, yn dod ar draws llong ofod ar y llwybr ar ei ffordd adref o’r ysgol. Mae hi’n methu credu ei lwc, oherwydd mae hi wedi gwirioni ar bopeth sy’n ymwneud â’r gofod a’r sêr a’r galaethau a’r planedau sydd y tu hwnt i ddychymyg!
Pan mae Astronot a Ffred yn gofyn am help Rosie, mae hi’n mynd ar daith arallfydol anhygoel! Ond mae’n mynd ar daith i’w darganfod hi ei hun hefyd, a rhaid iddi fod yn ddewr a goresgyn nifer o broblemau.
Nofel annwyl, sy’n llawn antur, am bwysigrwydd teulu a ffrindiau ac am dyfu i fyny mewn byd heriol.