Pennod 50 – Bardd Mewn Dau Fyd:Richard Hughes, Cefnllanfair
A ninnau wedi recordio 50 o benodau, rydym ni’n dathlu’r garreg filltir trwy drafod un o feirdd mwyaf diddorol y cyfnod modern cynnar, Richard Hughes o Gefnllanfair yn Llŷn.
Nodwn ei fod yn un o nifer o feirdd Cymraeg a oedd yn treulio llawer o amser yn Llundain yn oes Elizabeth I. Roedd Richard Hughes yn ffwtman, yn was a wasanaethai’r frenhines ei hun, ond yn ogystal â threulio amser yn y llys yn Llundain roedd hefyd yn ymweld yn gyson â’i hen fro, fel y tystia’i farddoniaeth.
Yn wir, mae’i waith yn rhyfeddol o amrywiol, yn cynnwys cerddi rhydd a cherddi caeth o ran mesur, ac, o ran themâu, yn cynnwys: cerddi serch cwrtais a cherddi sy’n trafod rhyw mewn modd masweddus iawn; cerddi am fywyd yn Llundain a cherddi am Ben Llŷn (gan gynnwys englyn sionc i gwch Ynys Enlli); cerddi sy’n talu teyrnged i unigolion a cherddi sy’n dychanu pobl eraill. Ac, ie, roedd trafod barddoniaeth Richard Hughes yn fodd i Richard Wyn Jones ddysgu hen air Cymraeg am dŷ bach – cachdy!
Am Hapus / About Hapus
Nod Hapus yw helpu sbarduno sgyrsiau a gweithredu ar les meddyliol.
Ar y wefan hon, rydym yn darparu gwybodaeth sy’n seiliedig ar dystiolaeth am yr hyn sy’n gweithio i gefnogi lles meddyliol cadarnhaol.
Her yr Hydref: Tywyllwch y Fflamau gan Alun Davies
Awydd darllen mwy o lyfrau Cymraeg ond ddim yn siŵr lle i ddechrau? Ymunwch â Her yr Hydref!
Mae Her yr Hydref yn eich annog i ddarllen un llyfr o gyfres Stori Sydyn bob wythnos yn ystod mis Hydref.
Focus Group – Deaf, disabled and/or neurodivergent people
FFURFLEN AR GAIS NAWR AR GAU
Bydd y ffurflen gais hon yn cymryd tua 3 munud i’w llenwi. Os oes angen i chi gyflwyno’r wybodaeth hon mewn fformat arall e-bostiwch mari@pyst.net
Rydym yn chwilio am unigolion Fyddar, anabl a/neu niwroamrywiol i gymryd rhan mewn grŵp ffocws yn trafod sut mae’r celfyddydau yng Nghymru yn cael eu cynrychioli’n ddigidol ar hyn o bryd, a sut y gall AM wella ymgysylltiad â’r celfyddydau.
Gormod o gŵn
Yn ddiweddar fe gawson ni wyliau bach yn nhref lan môr Whitby yng ngogledd Swydd Efrog. Lle hyfryd a difyr dros ben, er yn llawer prysurach na phan fuon ni yno bymtheg mlynedd yn ôl, a mwy o bobol â chŵn nag ydw i wedi’u gweld mewn un lle erioed. Yn yr hinsawdd cŵn-garol sydd […]
Eluned Morgan – ein Prif Weinidog anfoddog
Lai na blwyddyn yn ôl, nid oedd Eluned Morgan yn chwennych bod yn Brif Weinidog. Bellach mae wedi etifeddu’r fantell honno mewn gwlad sy’n gynyddol feirniadol o berfformiad y Llywodraeth Lafur. Ai yn ystod ei chyfnod hi wrth y llyw y gwelwn dra-arglwyddiaeth Llafur yng Nghymru yn dechrau dod i ben?
Chwarae’r Chwedlau: Cabaret
11/10/2024 – 7.30pm
Mae Chwarae’r Chwedlau: Cabaret nôl am bennod olaf o 2024!
Os methwch chi’n Eisteddfod eleni, paid a phoeni: rydym yn dod a rhai o’r acts o raglen LHDTC+ y prifwyl, Mas ar y Maes, i The Queer Emporium!
Mae’r cast yn cynnwys Caitlin McKee, Tom Kemp, Betsan and Welsh Ballroom Community!
Plîs prynwch docynnau pryd medrwch oherwydd mae gwerthu tocynnau i nosweithiau cwiar, Cymraeg medru bod yn galed, a hefyd mae’n helpu lleddfu’r gor-bryder!
Beach of Dreams
Ar hyn o bryd mae TAPE yn rhan o brosiect cyffrous o’r enw Beach of Dreams; Rydym yn rhan o rwydwaith o seflydliadau, artistiaid a chymunedau mewn cenhadaeth gyffredin i archwilio ac ymateb i’r heriau hinsawdd enbyd sy’n wynebu rhanbarthau arfordirol y DU.
Rydym wedi bod yn gweithio gyda Jason Singh, artist, bîtbocsiwr natur, cynhyrchydd, DJ, curadur, hwylusydd a pherfformiwr. Mae wedi gweithio gyda phobl fel y BBC, Tate Britain, a’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol i enwi dim ond rhai!
Bydd TAPE Sound yn gweithio ochr yn ochr â Jason i gipio sain o wahanol ffynonellau ym Mae Colwyn a’r ardaloedd cyfagos i’w defnyddio fel rhan o brofiad sonig trochi. Bydd hefyd yn ceisio dal straeon a safbwyntiau o’r gymuned leol.
Mae TAPE yn falch o fod yn rhan o’r dathliad arfordirol hwn ochr yn ochr ag artistiaid a gomisiynwyd a chymunedau lleol ledled y DU!
Lumiere Project
Mae prosiect Lumiere yn rhan o Wyl y Goleuni mewn cydweithrediad a Chyngor Tref Bae Colwyn, Creu Conwy ac ystod o bartneriaid eraill. Mae TAPE yn gweithio gyda nifer o grwpiau cymunedol lleol gan gynnwys ein clwb cyfryngau rheolaidd a chlwb celf, i greu gosodiadau a fydd yn cael eu gosod mewn ffenestri siopau ym Mae Colwyn a’u goleuo. Cysylltwch â ni i ddysgu sut y gallwch chi gymryd rhan, neu ymunwch â ni ar yr 28ain o Dachwedd ar gyfer datgeliad mawr y gosodiadau!
Ymunwch â Her yr Hydref!
• Awydd darllen mwy o lyfrau Cymraeg ond ddim yn siwr lle i ddechrau?
• Dim digon o amser i ddarllen?
• Chwilio am her ar gyfer yr hydref?
Pennod 49 – Cariad, Protest ac Ideoleg Mesur: Y Canu Rhydd
Dechreuwn yn y bennod hon drwy ystyried rhywbeth y mae llawer ohonom yng Nghymru’n ei gymryd yn ganiataol, sef y gwahaniaeth rhwng canu caeth Cymraeg a chanu rhydd.
Awgrymwn fod agweddau cymdeithasol ac ideolegol ar y gwahaniaeth mydryddol sylfaenol hwn. Canolbwyntiwn ar farddoniaeth rydd a gyfansoddwyd yn yr unfed ganrif ar bymtheg ac ar ddechrau’r ganrif nesaf ac mae trafod dau fath o fesur rhydd yn fodd i ni ystyried cwestiynau mawr yn ymwneud â’r berthynas (a’r gwahaniaeth) rhwng yr hen a’r newydd ac y ‘brodorol’ a’r ‘estron’. Nodwn fod lleisiau barddol benywaidd yn ymddangos yn y corff newydd hwn o farddoniaeth ac edrychwn yn fanwl ar gerdd angerddol sy’n protestio’n erbyn dadgoedwigo cymoedd y De (ac sy’n rhoi’r bai am y dinistr ecolegol hwn ar ‘y Saeson’).
Ela: Cynrychioli plant Bethesda
Ar yr un pryd ag yr oedd y Cynulliadau Cymunedol ar yr Hinsawdd yn cael eu cynnal yn 2022-23, roedd ein rhaglen addysg yn cynnwys:
*Sesiynau am newid hinsawdd;
*Ymweliadau ag atebion hinsawdd lleol;
*Cynulliadau i blant a phobl ifanc;
*Cyflwyniadau gan y plant a phobl ifanc i’r gwasanaethau cymunedol; a
*Sesiynau gweithredu ymarferol.
Dyma Ela o Ddyffryn Ogwen yn rhannu sut brofiad oedd bod yn rhan o gynulliadau hinsawdd yr ysgolion, a sut oedd y profiad o gynrychioli plant Bethesda o flaen yr oedolion, a sut oedd hi i ffeindio rhai o’u syniadau wedi’u hychwanegu i’r Cynllun Gweithredu Hinsawdd Cymunedol.
Rydym nawr yn dechrau rolio ein cynnig addysg ar gyfer Cam Gweithredu Cymunedol GwyrddNi – sy’n golygu y bydd ysgolion yn cael cymryd rhan mewn prosiectau penodol a gweithredu – cadwch olwg am fwy o fanylion!
www.gwyrddni.cymru
Helpu trigolion Pen Llŷn gyda thlodi tanwydd ac ôl-osod (blog gan Jon Bethell)
Symudodd Jon Bethell i Anelog, ger Aberdaron chwe blynedd yn ôl ar ôl byw yn Coventry am flynyddoedd lawer yn gweithio yn y diwydiannau awyrofod a modurol. Cyn mynd i Brifysgol Coventry, bu’n byw yn Rhydycroesau, ger Croesoswallt. Mae’n ddysgwr Cymraeg ymroddedig a bellach yn difaru peidio â rhoi mwy o sylw i ddosbarthiadau Cymraeg ei ysgol gynradd yn Llansilin! Ar hyn o bryd mae ar fwrdd cyfarwyddwyr Ynni Llŷn ac mae hefyd yn sefyll i mewn fel rheolwr swyddfa yn y cwmni.
Da i’r waled a’r blaned: Cyfnewidfa Gwisg Ysgol Bro Ffestiniog
Dydd Sadwrn, yr 20fed o Orffennaf – cynhaliwyd Cyfnewidfa Gwisg Ysgol ym Mlaenau Ffestiniog.
Cyfle i deuleuoedd dod draw am banad, gadael i’w plant chwarae ar y byrddau crefft a chael peintio eu gwynebau, tra’n edrych drwy’r 100kg neu fwy o wisgoedd ysgol cafodd eu rhoddi dros yr wythnosau diwethaf.
Cyflwyniad/Introduction
Mae “Seiniau Gwyllt Cymru” yn brosiect newydd sy’n cyfuno cerddoriaeth gerddorfaol, synau natur, a thechnoleg rhith-realiti. Wedi’i ddatblygu gan y cyfansoddwr Owain Llwyd, nod y prosiect yw creu profiad trochi o dirweddau Cymru trwy gerddoriaeth, sain a thechnoleg. Daeth y syniad ar gyfer y prosiect i’r amlwg yn ystod 2021 pan oedd Owain yn cyfansoddi […]
Dominatrix
Llyfr newydd Bethan Gwanas, trafod cultural appropriation, a ble mae’r lle gorau i wrando ar bodlediad Colli’r Plot?
Ymddiheuriadau Heledd Cynwal!
Dyma restr ddarllen o’r cyfrolau a drafodwyd yn y bennod:
The Glutton – A.K Blakemore
Ysgrifau Llenorion – gol. John Lasarus Williams
The Story Spinner – Barbara Erskine
Hi-Hon – gol. Catrin Beard ac Esyllt Angharad Lewis
Nice Racism – Robin Diangelo
Tadwlad – Ioan Kidd
Sunset – Jessie Cave
The Satanic Mechanic – Sally Andrew
Y Morfarch Arian – Eurgain Haf
The Hoarder – Jess Kidd
Madws – Sioned Wyn Roberts
The Trees – Percival Everrett
Ar Amrantiad – Gol Gareth Evans-Jones
Cysgod y Mabinogi – Peredur Glyn
Cysylltu/Connecting Dyffryn Peris: Gwennan
Dyma Gwennan, a oedd yn rhan o Gynulliadau Cymunedol ar yr Hinsawdd GwyrddNi yn Nyffryn Peris, yn sôn am ei phrofiad ac am ei chyffro am y syniad o Bartneriaeth Dyffryn Peris.
Ers i ni ffilmio hyn, mae pethau wedi bod yn symud! Mae nifer o fudiadau ac unigolion yn parhau gyda’r gwaith o sefydlu Partneriaeth Dyffryn Peris. Bydd yn rwydwaith datblygu cymunedol fydd yn dod a chefnogaeth ymarferol, arbenigedd lleol, adnoddau, prosiectau a digwyddiadau ychwanegol i’r fro.
Mae croeso cynnes i drigolion yr ardal i’r sgwrs gymunedol nesaf ar y 18fed o Fedi am 18:00 yn Caban, Brynrefail – cysylltwch hefo lowri@deg.cymru am fwy o wybodaeth.
Cofio’r Cynulliadau Hinsawdd – Roger & Ronwen
Yn 2022 a 2023, cynhaliwyd cyfrys o Gynulliadau Cymunedol ar yr Hinsawdd mewn pum rhan o ogledd orllewin Gwynedd i ateb y cwestiwn: Sut allwn ni yn (yr ardal hon) ymateb yn lleol i Newid Hinsawdd?
Dysgwch fwy
Yn gynharach eleni, buom yn cyfweld ag aelodau o’r gymuned am eu profiadau o’r gwasanaethau. Dyma Roger a Ronwen yn hel atgofion am eu hatgofion o gymryd rhan yng ngwasanaethau Bro Ffestiniog.
Garddio a Thyfu: Aisha
Dyma Aisha, sy’n byw ym Methesda ers 15 mlynedd, yn siarad am y llysiau mae hi’n eu tyfu a’r ffordd mae Cynulliadau hinsawdd GwyrddNi wedi ei newid hi.
“Mae wedi rhoi hyder i mi, mae wedi codi fy ysbryd… Fedrai’m coelio’r cyfle sydd gen i hefo Ysgol Abercaseg – mae’n anhygoel!” meddai am ei rôl newydd yn dysgu plant ysgol leol am dyfu hadau.
Dysgwch fwy am GwyrddNi a sut y gallwch chi gymryd rhan yn www.gwyrddni.cymru
Os ydych chi ym Methesda ac eisiau cymryd rhan mewn tyfu bwyd yn y gymuned, cysylltwch â chris@ogwen.org
Stori’r Tir (Story of the Land) Dyffryn Peris – Lindsey
Dyma Lindsey, hefo Lowri, yn sôn ychydig am y prosiect Stori’r Tir, prosiect a ddaeth o syniadau’r plant yng Nghynulliadau Cymunedol ar yr Hinsawdd yn Nyffryn Peris.
Mae Stori’r Tir yn brosiect creadigol sy’n casglu a rhannu storiau ynghylch ein perthynas gyda’r tir yn Nyffryn Peris.
“Dan ni’n dod a’r gymuned at ei gilydd i gipio doethineb y cenedlaethau blaenorol, hybu hunaniaeth a chyswllt gyda’r tir a’r iaith Gymraeg.” – gwelwch restr o’r prosiectau a digwyddiadau yma.
Uwchraddio Adeiladau: Yr Aelwyd, Blaenau Ffestiniog – Elfed Lewis
Yng ngogledd orllewin Cymru, mae gennym rai o’r costau ynni uchaf a rhai o’r cyflogau isaf yn y DU – dim yn gymysg gwych hefo’r nifer o hen adeiladau carreg anodd eu gwresogi sydd gennym yma!
Dim syndod felly mai un o’r eitemau yng Nghynllun Gweithredu Hinsawdd Cymunedol pob ardal oedd rhywbeth i’w wneud â chodi cartrefi ac adeiladau i safonau uwch o ran effeithlonrwydd ynni.
Mae Elfed Lewis yn arbenigwr ar ôl-osod, effeithlonrwydd ynni a Passivhaus. Ar hyn o bryd mae’n gweithio gyda Cwmni Bro Ffestiniog i uwchraddio’r Aelwyd, hen adeilad yr Urdd ym Mlaenau Ffestiniog. Y nod yw gallu dangos i bobl beth sy’n bosib – a dangos iddyn nhw ei bod hi’n bosib cael cartrefi cynnes, clyd sy’n rhad i’w rhedeg.
Ewch i www.gwyrddni.cymru neu cysylltwch hefo post@gwyrddni.cymru i ddysgu mwy neu i fod yn rhan o hyn!
Cwt Piclo (Pickling Shed) Dyffryn Nantlle – Trey
Dyma Trey, a ymunodd â Chynulliadau Cymunedol ar yr Hinsawdd GwyrddNi yn Nyffryn Nantlle, yn sôn am sut daeth y syniad Cwt Piclo i fodoli.
Symudodd Trey i Gymru 8 mlynedd yn ôl o Mississippi, ac fel y gwelwch, mae o wedi dysgu Cymru yn rhugl! Mae o wedi bod yn mwynhau y garddio cymunedol sydd yn digwydd ym Mhenygroes, e.e. yr Ardd Wyllt a Gardd Eden.
Tyfodd syniad y Cwt Piclo allan o siarad am beth i’w wneud hefo cynnyrch dros ben, ac mae’r grŵp wedi cyfarfod sawl gwaith yn barod (a wedi dechrau piclo pethau!). Darllenwch flog Trey amdano yma.
Mae y Cwt ei hyn yn ganol cael eu baratoi, a bydd mwy o weithgareddau yn cael ei cynnal dros yr wythnosau nesaf – cysylltwch hefo sion.yrorsaf@gmail.com os ydych eisiau bod yn rhan o hyn!
Ffrindiau Pwllheli: Rachel a James
Wedi’i ffurfio yn 2023 gan grŵp o aelodau angerddol o’r gymuned a gysylltodd yng nghynulliadau hinsawdd GwyrddNi, mae Ffrindiau Pwllheli yn bwriadu gwarchod a gwella harddwch naturiol Pwllheli. Maent yn gweithio’n agos gyda’r gymuned a phartneriaid lleol i wella hygyrchedd i natur a hyrwyddo bioamrywiaeth a gwydnwch hinsawdd.
Eu cenhadaeth yw sicrhau dyfodol diogel a llewyrchus i amgylchedd y dref, er budd trigolion presennol a chenedlaethau i ddod.
Yn y fideo yma, mae Rachel a James yn rhannu dipyn o’u taith hyd yn hyn.
www.ffrindiaupwllheli.cymru
Mapio Mwsog yn Nyffryn Ogwen – Alys
Dyma Alys, a ymunodd â Chynulliadau Cymunedol ar yr Hinsawdd GwyrddNi yn Nyffryn Ogwen, yn sôn am ei hangerdd am fwsoglau.
Wedi’i lansio’n swyddogol ar 21 Hydref, 2023, sef Diwrnod Cenedlaethol Mwsogl, nod prosiect Mapio Mwsog yw annog pobl i arafu a sylwi ar y byd naturiol o’u cwmpas; ond hefyd i gofnodi a storio gwybodaeth am fwsoglau a llysiau’r afu yn Nyffryn Ogwen. Bydd hyn yn helpu i ddarparu llinell sylfaen ar gyfer monitro yn y dyfodol ac i olrhain newidiadau dros amser, gan ddarparu mewnwelediad gwerthfawr i iechyd a gwytnwch yr ecosystem.
Yn dilyn lansiad y prosiect, mae tîm Mapio Mwsog (Emily Meillieur, Alys Wardle ac Emily Farrell) wedi bod yn mynd â phobl ar deithiau cerdded mwsogl yn rheolaidd i astudio’r mwsoglau yn y dyffryn, yn ogystal â threfnu diwrnodau celf lle mae oedolion a phlant yn casglu samplau mwsogl a eu defnyddio i ysbrydoli barddoniaeth a chelf yn seiliedig ar yr hyn y maent yn ei weld ac yn ei deimlo.
Cliciwch yma i ddarllen mwy am y prosiect, neu e-bostiwch chris@ogwen.org i gymryd rhan.
Pennod Arbennig: Ysgrifennu am ryfel yn Gymraeg . . . yn America!
Dyma bennod a recordiwyd o flaen cynulleidfa fyw yn siop lyfrau Storyville, Pontypridd yn ystod Eisteddfod Genedlaethol 2024.
Ac yntau newydd orffen ei ddarllen, roedd Richard Wyn Jones am drafod llyfr diweddaraf ei gyd-gyflwynydd, Dros Gyfiawnder a Rhyddid. Mae’n gyfrol sy’n darlunio hanes cymuned Gymraeg benodol yn ystod Rhyfel Cartref America, gan ganolbwyntio mewn dull storïol ar y dynion yn y fyddin ond gan ystyried hefyd eu perthynas â’u cymuned gartref yn Wisconsin.
Mae’r stori’n cael ei hadrodd trwy gyfrwng geiriau Cymraeg gwreiddiol y Cymry Americanaidd hyn, ac yn ôl Richard Wyn Jones, ‘mae’n syfrdanol’ ei bod hi’n bosib cyflwyno cymaint o’r hanes cyffrous hwn yn y modd hwn. A nifer o brif gymeriadau’r stori wedi’u geni yn yr Unol Daleithiau a’u magu’n siarad Cymraeg fel eu mamiaith, mae hefyd yn bennod ddiddorol yn hanes cymdeithasol yr Hen Iaith. Ac fel y noda Richard Wyn Jones, mae’r modd y maen nhw’n ysgrifennu am ryfel yn Gymraeg yn cysylltu’r deunydd hwn â llawer o lenyddiaeth Gymraeg o’r Oesau Canol a drafodwyd yng nghyfres gyntaf y podlediad hwn.
Prynwch ‘Dros Gyfiawnder a Rhyddid’ YMA
Y Fedal Ddrama – hen helynt ar newydd wedd?
DARLLEN AM DDIM
Rhun yn Brif Weinidog?
Beth petai Plaid Cymru yn camu allan o’r etholiad nesaf yn 2026 gyda mwy o seddau na’r Blaid Lafur? Byddai oblygiadau ymarferol llywodraethu yn fwy na heriol ac yn rhai y talai i Rhun ap Iorwerth ddechrau paratoi ar eu cyfer yn awr.
Issue 12: Submissions Open Now!
nawr is awaking from a slumber; opening our eyes and looking around to take stock of where we now stand. This new, first print issue to feature the work of our contributors , is a fresh start, but also is the culmination of those dreams we have kept note of in the night.
To ‘awaken’ is to stir, to be grounded by realisation. The world is a tumultuous and frightening place to live right now, but it is also stirring so many of us to activism; we have been awakened to injustice, to mobilise, to share thought. These moments of awakening reflect and inform our own personal moments of awakening throughout our lives. On journeys of self-exploration, the experiences we have sometimes culminate in one, final moment of awakening.
For this issue, we are looking for work responding to the theme of ‘deffo/awaken’. What is it to be awoken? What world do we want to wake up to in the morning? What moments of awakening have you experienced? Is there something within you longing to be awoken; or a person you need to wake up?
As always we welcome any and all creative responses to our theme. We accept submissions of poetry, short stories (500-800 words), philosophy/creative critical essays (500-800 words), art and photography based around this theme.
Submissions can be sent to nawrmag@gmail.com with subject line [YOUR NAME/CATEGORY/TITLE OF PIECE]. You must include your name and location along with your submission: we are looking for work from Welsh and Wales-based creatives.
Please see our submissions highlight on Instagram for more details of How to Submit.
🌅Submissions close 15/09/24.🌅
Pennod 48 – Coblyn o Ddadl: Ymryson Edmwnd Prys a Wiliam Cynwal
Yr ymryson a gynhelid rhwng Edmwnd Prys a Wiliam Cynwal yn y 1580au yw’r ddadl farddol hwyaf yn holl hanes yr iaith Gymraeg. Mae’n cynnwys 53 o gywyddau a thros 4,000 o linellau, a marwolaeth yr hen fardd Wiliam Cynwal yw’r unig beth a ddaeth â’r ymrafael i ben. Trafodwn yr ymryson rhyfeddol hwn yn y bennod hon, gan egluro’r dechrau cyn craffu ar hanfod y ddadl.
Roedd Edmwnd Prys wedi derbyn ei addysg yng Nghaergrawnt a Wiliam Cynwal yn fardd traddodiadol a raddiodd mewn eisteddfod, a gwelwn fod dau fath o ddysg yn ymrafael, y naill yn newydd a’r llall yn hen. Mae’n bosib ei gweld fel dadl ynghylch dyfodol barddoniaeth Gymraeg. Ond, er gwaethaf y pynciau esoterig a’r themâu diwylliannol sy’n gwau trwy’r cerddi ymryson hyn, mae’r ddau yn ymosod yn bersonol ar adegau hefyd, wrth i Edmwnd Prys alw Wiliam Cynwal yn hen a’r bardd yntau’n ensynio bod Prys yn dew.
Cynrychioli Cymru | Representing Wales 2025-26
Ymgeisiwch nawr ar gyfer pumed rownd Cynrychioli Cymru!
Dyma raglen ddwyieithog 12 mis o hyd sy’n darparu cyfleoedd i awduron sydd heb gynrychiolaeth deg yn y sector llenyddol. Eleni, rydym yn croesawu ceisiadau gan awduron o Gymru sy’n dod o gefndir heb gynrychiolaeth ddigonol ac sy’n dymuno ysgrifennu a chreu ar gyfer oedolion. Bydd y rhaglen yn cael ei rhedeg rhwng Ebrill 2025 – Mawrth 2026.
Yn ystod y flwyddyn, bydd Llenyddiaeth Cymru yn cefnogi carfan o 14 o awduron drwy gynnig y canlynol:
-
Ysgoloriaeth ariannol o £3,000
- Nawdd ariannol ar gyfer teithio a thocynnau
- Rhaglen hyfforddi ddwys ar grefft ac ar ddatblygiad gyrfa proffesiynol sy’n cynnwys awduron byd-enwog fel tiwtoriaid a siaradwyr gwadd gan gynnwys ystafelloedd ysgrifennu ar-lein a dosbarthiadau meistr, gydag un ohonynt yn benwythnos preswyl yng Nghanolfan Ysgrifennu Tŷ Newydd
- Mentor personol
- Cyfleoedd cyson i rannu gwaith creadigol ac adborth ymysg y garfan
- Cyfleoedd rhwydweithio trwy gydol y flwyddyn, ar-lein a wyneb yn wyneb
- Cefnogaeth bwrpasol gan Llenyddiaeth Cymru gan gynnwys cyngor, cyfeirio a nodi cyfleoedd
- Rhaglen ôl-ofal bwrpasol
Dyddiad cau: 12.00 pm hanner dydd, Dydd Iau 10 Hydref 2024.
Sesiynau Galw Heibio
Bydd staff Llenyddiaeth Cymru ar gael i ateb eich cwestiynau yn ystod dwy sesiwn digidol anffurfiol rhwng 6.00 pm – 7.00 pm ar ddydd Iau 29 Awst a dydd Mawrth 10 Medi 2024. Cliciwch ar y dyddiadau i archebu eich tocyn am ddim drwy Eventbrite.
Pennod 47 – ‘Swydd y Beirdd sydd heb Urddas’: Beirdd, Dyneiddwyr a Karl Marx
Mae’r bennod hon yn canolbwyntio ar y ffactorau a oedd yn tanseilio’r gyfundrefn farddol Gymraeg yn ystod ail hanner yr unfed ganrif ar bymtheg. Trafodwn dair her yn benodol, gan ddechrau gyda’r ffaith bod pwll nawdd yn crebachu gan ei gwneud yn anos i fardd ennill bywoliaeth trwy ganu mawl.
Ystyriwn her syniadau ac agweddau’r dyneiddwyr hefyd a’r ymrafael rhwng dau fath o ddysg yn y cyfnod.
Ac yn olaf, crybwyllwn y modd yr oedd technoleg newydd y wasg argraffu yn cynnig her o fath arall. Clywir hanesyn am uchelwr a ddangosodd ddirmyg i fardd mawl mewn modd cofiadwy a cheir cyfle i wyntyllu dadansoddiad Marcsaidd o’r newidiadau hyn yn hynt hanes ein diwylliant llenyddol.
Partneriaeth gyda QueerAF: Gwybyddiaeth cwiar a cynnydd y niwrocwiar
Partneriaeth gyda QueerAF: Gwybyddiaeth cwiar a cynnydd y niwrocwiar
Yn Fyw o Babell Lên Eisteddfod Rhondda Cynon Taf
Rhifyn arbennig o Colli’r Plot yn fyw o Babell Lên Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhondda Cynon Taf 2024.
Trafod hanes ein ‘Steddfod, gwychder Pontypridd, y fedal Daniel Owen, llyfrau da ni wedi darllen a mwy.
Ymysg Y Tonnau – Ysgol Bod Alaw
Dros bump wythnos olaf y tymor ysgol mae TAPE wedi bod yn gweithio gyda disgyblion o flynyddoedd pump a chwech i wneud collage a ffilm fer yn seiliedig ar drydedd ffilm nodwedd TAPE, Ymysg y Tonnau.
Gan weithio gyda dau ddosbarth, y cyntaf yn gwneud collage uwchben y tonnau a’r ail yn canolbwyntio ar ymysg y tonnau. Y disgyblion yn cydweithio mewn grwpiau i arbrofi gyda gwahanol ddulliau o defnyddiau a ddarganfuwyd.
Bu’r cyngor digidol yn gweithio gyda staff TAPE is greu rhaglen ddogfen fer ar y broses o wneud collage.
Digwyddiadau Llenyddol Eisteddfod Genedlaethol Rhondda Cynon Taf 2024
Dewch i fwynhau’r arlwy isod yn Eisteddfod Genedlaethol Rhondda Cynon Taf ym Mhontypridd.
Pennod 46 – Llenyddiaeth Gymraeg yr Eidal a Gwasg Anghyfreithlon yng Nghymru
Gan ein bod ni wedi edrych ar y berthynas rhwng dyneiddiaeth, Protestaniaeth a’r iaith Gymraeg yn ddiweddar, dyma gyfle i ystyried ochr arall ceiniog y Diwygiad.
Trafodwn ychydig o lenyddiaeth Gymraeg Gatholig yr unfed ganrif ar bymtheg yn y bennod, gan ganolbwyntio ar ddau gyfaill rhyfeddol, Morris Clynnog a Gruffudd Robert. Bu’n rhaid i’r ddau ddyn yma o ogledd-orllewin Cymru ffoi i’r cyfandir oherwydd eu crefydd pan ddaeth y frenhines Brotestannaidd Elizabeth I i’r orsedd.
Cyhoeddi llyfrau Cymraeg ym Milan, cwffio rhwng y Cymry a’r Saeson yn y Coleg Seisnig yn Rhufain, cynhyrchu llyfr Cymraeg Catholig ar wasg anghyfreithlon mewn ogof yng Nghymru – roedd yr alltudion Cymreig hyn yn gysylltiedig â rhai o’r penodau mwyaf anhygoel yn hanes yr iaith Gymraeg.
Llais y Lle 2024
Lansiwyd Llais y Lle yn 2023 i gefnogi unigolion creadigol i ddatblygu defnydd a pherchnogaeth y Gymraeg drwy weithio gyda chymunedau. Roedd rhai o brosiectau’r llynedd yn amrywio o ŵyl i ddathlu merlod gwyllt y Carneddau, i astudiaeth o rôl yr iaith yn Nhrebiwt; a gweithdai creadigol i bobl ifanc yn Sir Drefaldwyn.
Mae modd gweld rhywfaint o waith Llais y Lle 2023 ar sianel y prosiect ar AM. Nododd Einir Sion, Ysgogydd y Gymraeg i Cyngor Celfyddydau Cymru, ei bod yn falch i allu rhannu’r straeon yma: “Mae prosiectau Llais y Lle 2023 wedi bod yn wych ac wedi cael effaith mawr ar yr iaith Gymraeg chymunedau ledled Cymru. Mae’r straeon yma yn haeddu cael eu clywed, ac AM yw’r llwyfan perffaith i wneud hyn.”
Eleni derbyniwyd mwy o geisiadau nac erioed, ac mae’n bleser gan Cyngor y Celfyddydau cyhoeddi enwau carfan Llais y Lle 2024. Wrth eu datgelu dywed Einir: “Mae’n bleser croesawu 16 o unigolion arbennig i deulu Llais y Lle 2024. Roedd y flwyddyn gyntaf yn eithriadol ond rydym wedi dysgu ohono ac wedi sicrhau bod yr ail flwyddyn yn targedu cymunedau a chelfyddydau gwahanol, yn rhoi mwy o gyfleoedd i ddatblygu arfer creadigol Cymraeg ac yn parhau i gynnal ffordd gefnogol a chyfunol o weithio. Mae’r cyfan eleni ar blatfform AM o’r cychwyn. Dwi’n gyffrous iawn am be ddaw”.
Ailddyfeisio’r Prif Gymeriad | Reinventing the Protagonist
Mae Llenyddiaeth Cymru, mewn partneriaeth â Chelfyddydau Anabledd Cymru, unwaith eto yn falch o wahodd awduron Byddar a/neu Anabl a/neu’n Niwroamrywiol sydd yn byw yng Nghymru i ymgeisio am le ar ein cwrs ysgrifennu creadigol digidol, Ailddyfeisio’r Prif Gymeriad a fydd yn cael ei gynnal yn ystod gaeaf 2024 – gwanwyn 2025.
Dyddiad Cau: 12.00pm, dydd Iau, 29 Awst
Dyddiadau’r cwrs: 6, 13, 20, 27 Tachwedd 2024, gyda sesiynau un-i-un a’r gweithdy olaf yn cael eu cynnal ym mis Ionawr a mis Chwefror 2025.
Bydd y tiwtor yn penderfynu ar yr amser mwyaf cyfleus unwaith mae’r grŵp wedi cael ei benodi.
Sesiynau galw heibio: Dydd Mercher 24 Gorffennaf 1.00pm-2.00pm, Dydd Mawrth 6 Awst, 1.00-2.00pm.
Hedydd Ioan – Penygroes
Mae Byw ‘Ma yn broject lle byddwn i, Hedydd Ioan yn datblygu mherthynas fel unigolyn ac fel artist efo fy nghymuned, sef ardal Dyffryn Nantlle. Y prif amcan fydd dod i ddalld gofynion dyddiol a creadigol unigolion o fewn fy nghymuned.
Partner – Yr Orsaf. Penygroes
Frances Higginson – Y Fenni, Powys
Labordy gwaith ar y llawr Cymraeg gyda dawnswyr cymunedol i ddatblygu geirfa, trosiadau a rhannu barddoniaeth o’r cysylltiad cinetig rhwng ein cyrff symudol a’r ddaear. Byddwn yn mynd â hyn ar y tir lle rydym yn byw a gweithio.
Creu ffilm o’r broses yn y Gymraeg gyda gwneuthurwr / artist ffilm niwro-wahanol di-Gymraeg. Daw y Gymraeg yn arf i ddeall ac agosatrwydd.
Partner – Dance Blast
Paul Eastwood – Wrecsam, Dinbych a Conwy
Siarid i greu, creu i siarid yn prosiect sy’n canolbwyntio ar ddatblygu creadigrwydd cymunedol trwy ddefnyddio’r Gymraeg fel cyfrwng. Bydd y prosiect yn cynnwys nifer o weithgareddau a digwyddiadau sy’n archwilio gwahanol dechnegau a chymwysiadau celf, sy’n cefnogi trafodaeth a dysgu yn yr iaith Gymraeg. Ysbrydoli pobl o bob cefndir i ddod yn rhan o brofiad artistig.
Partneriaid – Menter Iaith Wrecsam, Dinbych a Conwy, Oriel Mostyn, StudioMade a Perilco
Eadyth Crawford – Merthyr
‘Mae ‘Y KandE Collective’ yn brosiect blwyddyn o hyd yn gweithio yn agos gyda Merthyr drwy gerddoriaeth, celfyddydau a pherfformiaday i hyrwyddo dysgu Cymraeg. Bydd gweithdai, creu cerddoraeth ar y cyd, perfformiadau byw a gosodwaith celf cyhoeddus yn meithrin profiad iaith bywiog.
Bydd modd cael blas o Llais y Lle mewn digwyddiad arbennig yn ystod wythnos yr Eisteddfod Genedlaethol ym Mhontypridd ac mae croeso mawr i bawb ymuno yn YMa ym Mhontypridd rhwng 10 – 1 ddydd Mercher Awst 7ed.
Partner – Canolfan a Menter Iaith Merthyr Tudful
Bridie Doyle-Roberts – Rhondda Cynon Taf
Mae Rêf Celf yn labordy creadigol i artistiaid sy’n croesawu diwylliant Pop, Rêf a Gŵyl i archwilio’r hunaniaeth Gymreig gyfoes wrth greu gwaith Cymraeg newydd. Gwahoddir artistiaid o bob ffurf ar gelfyddyd o Dde Cymru, yn enwedig y rhai sy’n uniaethu fel pobl anabl, byddar neu niwroamrywiol, i chwarae, arbrofi, creu a chydweithio mewn profiadau cymdeithasol a chyfranogol.
Partneriaid – Valleys Kids, Theatrau RhCT, Soar, Artis Cymuned
Marc Roberts – Pontyberem, Gwendraeth Valley
Bydd prosiect Y Ddraenen Wen yn cynnig cyfle i’r gymuned i ddatblygu rhwydwaith o weithgaredd celfyddydol Cymreig a Chymraeg ym mhentref Pontyberem a bro Cwm Gwendraeth drwy gynnal nifer o sesiynau/gweithdai/gweithgareddau amrywiol. Bydd y pwyslais ar greu cyfleon sy’n hygyrch i bawb ar lawr gwlad ac yn cynnwys sesiynau gwerin/canu cymunedol/dawns/ffilm/ysgrifennu creadigol a chelf weledol.
Partneriaid – Clwb Rygbi Pontyberem, papur bro y Cwm, Llyfrgell Cwm Gwendraeth, Fforwm Iaith Cwm Gwendraeth
Angharad Owen – Dyffryn Peris
Ymchwiliad hanesyddol/celfyddydol a ieithyddol i hunaniaeth Dyffryn Peris, gan weithio efo grŵp Stori’r Tir, ac adeiladu ar arbrawf i ddod a pobl ynghyd yn y dyffryn i gyd-weithio ac ailgreu ein straeon coll ac anhysbys. Gweithio efo dulliau trafod a galaru, er mwyn gwneud synnwyr o’n colled ac ailsgwennu ein naratif at y dyfodol.
Partneriaid – GwyrddNi, Cynulliad Hinsawdd Dyffryn Peris
Myfanwy Alexander – Sir Drefaldwyn
Cae/Agor: ffilm uchelgeisiol gyda Mudiad Ffermwyr Ifanc Cymru. Gan ddefnyddio mapiau, bydd aelodau yn creu perfformiadau wedi eu ffilmio gan Robbie Meade gan ddarganfod Cymraeg wedi ei guddio yn y tirlun. Codi Cân: darganfod ac ymgysylltu gyda cherddorion lleol, archwilio rhwystrau i ddefnyddio y Gymraeg gan arwain at sesiynau cyfarfod a chyd-greu.
Partner – Ffermwyr ifanc
Sian Parri – Penrhyn Llŷn
Nod y prosiect ydi cynyddu defnydd y Gymraeg yn Llangwnnadl a’r ardal ehangach, wrth rannu a dathlu’r iaith a’r diwylliant, cynyddu cyfleon Cymraeg a chyd-ddarganfod celf a ffyrdd creadigol i groesawu pawb at y Gymraeg.
Mae Llangwnnadl wedi ei leoli yng ngogledd Llŷn ac mae ysgogi a chynyddu defnydd y Gymraeg fel iaith fyw yn y gadarnle yma’n allweddol i’w pharhad i’r dyfodol.
Partneriaid – Cymdeithas Pen-y-graig, Cyfeillion Llŷn, Cynghorau Cymuned Llŷn a thu hwnt, Menter Iaith Gwynedd a Cymunedoli.cyf.
Mymuna Soleman – Caerdydd a Chaernarfon
Celebrating Cofi Welsh through a Somali lens via creative writing workshops in Caernarfon. These creative sessions will focus on the intersectionality of the Welshness and race, with support by Mudiad Meithrin and the excellent resources they have prepared on anti-racism.