Seremoni Llyfr y Flwyddyn | Wales Book of Year Ceremony
Bydd y ffrwd ar gael i’w wylio yma o 7.10yh ymlaen.
Bydd Seremoni Llyfr y Flwyddyn 2024 yn cael ei ffrydio o Galeri, Caernarfon yma ar AM! Ymunwch â ni ar Orffennaf 4ydd am noson wefreiddiol i ddathlu llwyddiannau llenorion talentog Cymreig.
Mi fydd y digrifwr a’r cyflwynydd Tudur Owen yn arwain y noson gan ddatgelu pwy fydd dod i’r brig yn y categorïau Barddoniaeth, Ffuglen, Ffeithiol Greadigol a Phlant a Phobl Ifanc, yn ogystal â phwy fydd yn cipio gwobrau Barn y Bobl a theitl Llyfr y Flwyddyn 2024.
Gwobrau llenyddol cenedlaethol yw Llyfr y Flwyddyn sy’n dathlu llwyddiannau llenorion Cymreig sy’n rhagori mewn ffurfiau llenyddol amrywiol yn y Gymraeg a’r Saesneg. Mae deuddeg gwobr i gyd, gyda chyfanswm o£14,000 o wobrau ar gael i’r awduron llwyddiannus.
Llyfrau’r Haf | Summer Reads
Chwilio am lyfrau i’w darllen dros yr haf? Porwch ein catalog newydd, Llyfrau’r Haf.
Y cyfrolau i gyd ar gael o’ch siop lyfrau leol.
Brilliant Black British History, Atinuke (Bloomsbury Children’s Books)
An eye-opening story of Britain, focusing on a part of our past that has mostly been left out of the history books: the brilliant Black history of England, Scotland, Wales and Ireland. Did you know that the first Britons were Black? Or that some of the Roman soldiers who invaded and ruled Britain were Black, too? Join this fascinating journey through the ages to meet those first Britons, as well as the Black Tudors, Georgians and Victorians who existed in every walk of life here. The incredible journey through time is brought to life through Atinuke’s fascinating storytelling and illustrated scenes, detailed maps, and timelines created by illustrator Kingsley Nebechi. From science and sport to literature and law, celebrate the brilliant Black people who have helped build Britain. Learn about key and complex historical topics such as the world wars, slavery, the industrial revolution, Windrush and the Black Lives Matter movement. This fascinating book will change everything you thought you knew about our green-grey British isles.
Children & Young People – Skrimsli, Nicola Davies (Firefly Press)
Skrimsli is the second fantasy adventure from author Nicola Davies set in a world where animals and humans can sometimes share their thoughts. It traces the early life of Skrimsli, the tiger sea captain who, along with his friends, Owl and Kal, must escape the clutches of a tyrannical circus owner, then stop a war and save the ancient forest.
Where the River Takes Us, Lesley Parr (Bloomsbury Children’s Books)
Jason lives with his big brother, Richie, trying their best to make ends meet so they can stay together. They’ve got supportive neighbours and some great friends, but there’s always the threat that someone will think they can’t manage on their own since their parents died. It’s February 1974 and working-class families have been hit hard by the three-day week. The reduced power usage means less work, and less money to get by on. Richie is doing his best, but to make enough money, he’s been doing favours for the wrong people. An urban legend about a beast in the valleys catches Jason’s eye in the local paper. A wild cat is said to roam the forest, far up the river from their bridge. A reward is offered for proof of The Beast’s existence. Jason’s friends are desperate to help him, and they convince him that this is the answer to his and Richie’s money problems. And so a quest begins. Four best friends soon find themselves on a journey that will change each of them…forever.
Y Nendyrau, Seran Dolma (Gwasg y Bwthyn)
Nofel wedi’i lleoli mewn dyfodol dychmygol, ond nid mor annhebygol â hynny, yw Y Nendyrau. Yn sgil cynhesu byd eang, mae’r byd wedi newid a Daniel, bachgen yn ei arddegau, a’i gymuned yn byw mewn nendwr ar gyrion dinas a aeth dan y môr rywle yn Asia. Yna un diwrnod mae’n gweld wyneb merch yn y tŵr gyferbyn; Rani yw hon, ac mae popeth yn newid o hynny ymlaen.
Diddordeb mawr Daniel yw darlunio comics, ac mae comic go iawn, yn adrodd stori Aqualung, wedi ei gynnwys o fewn y nofel ei hun.
Enillodd Y Nendyrau gystadleuaeth nofel i bobl ifanc Cyfeillion y Cyngor Llyfrau. Mae’n ddyfeisgar, yn wahanol ac yn sicr o apelio at ystod eang o ddarllenwyr. Gyda llaw gelfydd artist mae Seran Dolma yn ymdrin â themâu pwysig newid hinsawdd, brawdgarwch, y reddf i oroesi, a’r berthynas rhwng y tlawd a’r pwerus.
Dyma nofel i’ch swyno a gyrru ias i lawr eich asgwrn cefn.
Plant a Phobl Ifanc – Jac a’r Angel, Daf James (Y Lolfa)
Mae Jac yn byw ym mhentref bach Bethlehem gyda’i dad-cu, ond mae’r Nadolig wedi ei ganslo ar yr aelwyd eleni. Felly pan ffrwydra angel allan o galendr adfent ei fam, a chynnig dymuniad iddo, mae’n edrych fel petai’r rhod yn troi. Ei ddymuniad? Cael chwarae rhan Mair yn sioe Nadolig yr ysgol.
Ond pan mae’r Nadolig yn dechrau diflannu o’i gwmpas, a theulu’r Heroniaid yn chwalu ei gynlluniau, mae Jac yn gwneud darganfyddiad a fydd yn newid ei fyd – a’r Nadolig – am byth.
Astronot yn yr Atig, Megan Angharad Hunter (Y Lolfa)
Mae Rosie Alaw, 11 oed, yn dod ar draws llong ofod ar y llwybr ar ei ffordd adref o’r ysgol. Mae hi’n methu credu ei lwc, oherwydd mae hi wedi gwirioni ar bopeth sy’n ymwneud â’r gofod a’r sêr a’r galaethau a’r planedau sydd y tu hwnt i ddychymyg!
Pan mae Astronot a Ffred yn gofyn am help Rosie, mae hi’n mynd ar daith arallfydol anhygoel! Ond mae’n mynd ar daith i’w darganfod hi ei hun hefyd, a rhaid iddi fod yn ddewr a goresgyn nifer o broblemau.
Nofel annwyl, sy’n llawn antur, am bwysigrwydd teulu a ffrindiau ac am dyfu i fyny mewn byd heriol.
Pride has its definitions
Yn y bennod ddiwethaf siaradon ni am y super clubs, gan drin a thrafod clwb chwedlonol y Tunnel yng Nghaerdydd, a gorffen gyda’r darlledwr a’r drymiwr Owain Wyn Evans, ond nid dyna’r cyfan a oedd ganddo i’w ddweud.
Yn y bennod hon, rydyn ni’n trafod sut y sefydlodd Pride Cymru ei hun a’i heriau parhaus i gynrychioli ein cymuned, ac yn clywed gan Rahim El Abashi, ffoadur sy’n rhannu ei stori am sut y daeth i ffeindio’i gartref yn Ne Cymru.
Mae’n mynd i fod yn un da, ond yn ôl i Owain yn gyntaf.
Yn wreiddiol o dref Rhydaman yng Ngorllewin Cymru, mae Owain yn esbonio effeithiau parhaol diffyg cynrychiolaeth i berson ifanc LHDTC+ sy’n tyfu i fyny yng nghefn gwlad Cymru a chymaint mwy! Pwy sy’n cofio Adam and Eve? IYKYK
Ynys – Gyda Ni
Gwyliwch fideo ar gyfer sengl newydd Ynys, Gyda Ni, oddi ar yr albwm newydd ‘Dosbarth Nos’ bydd yn cael ei ryddhau ar Recordiau Libertino ar y 12fed o Orffennaf.
Pennod 43 – Testament Newydd 1567
Yn y bennod hon, dechreuwn hoelio sylw ar bwnc sydd o’r pwys mwyaf i hanes yr Hen Iaith a’i llenyddiaeth – cyhoeddi’r Beibl yn Gymraeg. Dechreuwn y tro hwn gyda’r Testament Newydd a gyhoeddwyd yn 1567, gan egluro bod rhaid deall y cyd-destun gwleidyddol yn ogystal â’r cyd-destun crefyddol er mwyn deall y garreg filltir hon o ddatblygiad.
Er bod rhai’n hoffi gweld y Beibl Cymraeg fel ‘iawndal’ Elizabeth I am yr hyn a wnaeth ei thad, Harri VIII, i’r Gymraeg gyda’r ‘Deddfau Uno’, dadleuwn i’r gwrthwyneb ac awgrymu bod y ddau ddatblygiad yn deillio o’r un cymhelliad gwleidyddol i ganol grym a sicrhau unffurfiaeth trwy’r deyrnas. Mae’n ddiddorol nodi felly mai unffurfiaeth wleidyddol a chrefyddol a nid unffurfiaeth ieithyddol a oedd yn bwysig i Elizabeth.
Trafodwn gyfraniad yr Esgob Richard Davies a chodi pwnc a gaiff sylw yn y bennod nesaf hefyd – y ffug-hanesyddiaeth a alwodd Saunders Lewis yn ‘bropaganda’r Eglwys Brotestannaidd’.
Podlediadau i ddysgwyr
Ydych chi yn dysgu Cymraeg neu eisiau ymarfer eich Cymraeg?
Mae gwrando ar bodlediadau Cymraeg yn ffordd da o ymarfer a gwella eich Cymraeg.
Dyma grynodeb o’r podlediadau Cymraeg sydd yn arbennig ar gyfer dysgwyr.
Sgwrsio yw’r podlediad mwyaf poblogaidd ar wasanaeth Y Pod. Podlediad Cymraeg i ddysgwyr gan ddysgwyr! Yn y bodlediad yma, ti’n gallu wrando i gyfelidadau (neu “sgyrsiau”) gyda pobl sy’n dysgu Cymraeg.
Podlediad gan y Doctor Cymraeg(Stephen Rule) a Doctor Sara Louise Wheeler. Podlediad i ddysgwyr Cymraeg sydd ar ddechrau eu siwrne.
Clipiau byr a chyflym sy’n eich helpu i ddysgu Cymraeg gam wrth gam. Mae Sian wedi bod yn dysgu Cymraeg ers deng mlynedd ac wedi creu’r podlediadau yma i’ch helpu chi i ddysgu Cymraeg yng nghysur eich cartref eich hun. Mae hefyd yn offeryn gwych sy’n darparu cymorth ychwanegol i fyfyrwyr wrth adolygu ac ymarfer y Gymraeg gartref.
Podlediad Cylchgrawn Cip gan Urdd Gobaith Cymru. Yn y podlediad hon, gelli wrando ar straeon cylchgrawn Cip, sy’n cael ei gyhoeddi gan yr Urdd. Mae’r podlediad yn gyfle i ddarllen a gwrando ar straeon Cip ar yr un pryd.
Podlediad Ffit Cymru – Soffa I 5K I Ddysgwyr
Eisiau cadw’n heini a gwella eich Cymraeg? Dilynwch gynllun Soffa i 5K trwy wrando ar bodlediad FFIT Cymru gydag’r arbenigwr ffitrwydd, Rae Carpenter, sydd wedi ei greu yn arbennig ynghyd â Say Something in Welsh ar gyfer unigolion sy’n llai rhugl yn y Gymraeg.
Ydych chi’n hoffi disney? Dyma bodlediad Crochan Disney gyda David Herzog (o America) ac ei wraig April (o’r Wyddgrug) yn sgwrsio amdana popeth Disney. Y ffilmiau! Y parciau! Trifia Disney! Hefyd, mae David ac April yn dysgu Cymraeg, felly mae eu penodau o’r hyd a’r cyflymder perffaith i ddysgwyr Cymraeg.
Y Goeden
Mae criw Colli’r Plot wedi colli’r plot!
Trafod bob dim dan haul yn cynnwys Eisteddfod yr Urdd, Gŵyl Y Gelli, a llyfrau (ond dim gymaint ag arfer).
Dafydd yn datgelu ei hoffter am gofleidio coed ac yn ddatgelu noddwr newydd Colli’r Plot. Rhowch gwtsh i goeden.
Dyma restr ddarllen o’r cyfrolau a drafodwyd yn y bennod:
Trigo – Aled Emyr
Homegoing – Yaa Gyasi
The Wall – Marlen Haushofer (cyfieithiad Shaun Whiteside)
Tir y Dyneddon – E. Tegla Davies
Yellowface – Rebecca F. Kuang
Arwana Swtan a’r Sgodyn Od – Angie Roberts a Dyfan Roberts
Camu – Iola Ynyr
Demon Copperhead – Barbara Kingsolver
How to Read A Tree – Tristan Gooley
Madws gan Sioned Wyn Roberts
Madws gan Sioned Wyn Roberts yw Llyfr y Mis, mis Mehefin.
Yn 1752 newidiodd y calendr a chollodd pawb un ar ddeg diwrnod. Pawb heblaw am Martha. Ac mae’r hyn a ddigwyddodd i Martha yn ystod y cyfnod erchyll hwnnw wedi bod yn felltith arni am weddill ei hoes. Dim ond Madws all godi’r felltith.
Dyma ffantasi hanesyddol hawdd ymgolli ynddi – ond rywsut, mae byd Madws mor gyfredol yr un pryd…
Cynhelir noson arbennig i ddathlu cyhoeddi’r gyfrol, nos Fawrth, 18 Mehefin 2024 am 7:30yh yn Amgueddfa Forwrol Llŷn, Nefyn. Bydd Sioned Wyn Roberts yn sgwrsio am y gyfrol gyda Meinir Pierce Jones, gyda darlleniadau gan Lois Elenid. Bydd copïau o’r gyfrol ar werth gan Llen Llŷn. Croeso cynnes i bawb.
Lois Elenid sy’n darllen detholiad o’r gyfrol.
Lansiad Camu: Sgwrs Iola a Mari
Mari Elen yn holi Iola Ynyr am ei hunangofiant creadigol newydd, Camu, mewn lansiad arbennig yng Nghaffi Braf, Dinas Dinlle, Mehefin 12fed 2024.
Prynwch eich copi o ‘Camu’ yma.
Growing up gay in Wales
Roeddwn i wedi addo byddai Cyfres 2 ar ei ffordd… a dyma HI!
Mae Memories From The Dance Floor, Cyfres 2 bellach yn fyw, felly cer ati i’w hoffi a’i rhannu! Bydd pennod newydd yn cyrraedd bob dydd Mercher trwy gydol mis Mehefin a Mis Balchder, felly rhowch hi yn eich dyddiaduron. Dwi’n methu â chredu’r peth yn iawn.
Rydyn ni’n dal i drin a thrafod bywyd nos LHDTC+, ond rydyn ni wedi gadael clybiau mawr a bariau pync Lloegr, ac yn teithio’n syth i Gymru ar gyfer Cyfres 2.
Roedd Llundain yn anhygoel, ond y gwir amdani yw, nid yr Ennill ar Lwyfan y Gen ar ôl cythrwbl y Rhagbrofion Sir yw hi i bawb. Mae yna gymunedau allan yna yn ffynnu, a, rhag fy nghywilydd yn dweud hyn, yn cael hyd yn oed mwy o hwyl na’r rhai yn Llundain.
Mae’r ymdeimlad o gymuned a balchder yma yn ffablas, felly alla i ddim aros i chi glywed Cyfres 2. Byddwn ni’n cwrdd â’r rhai oedd yn gweithio, perfformio, propio’r bar i fyny, ac yn bwysicaf oll, llofruddio ar y llawr dawns.
Yn y bennod hon, dw i’n mynd â chi’n ôl i’r 70au a’r 80au i edrych ar y lleoliadau cynharaf, y sîn ehangach, a’r gymuned a oedd yn barod i gymryd rhan yn eu brwydr dros gydraddoldeb.
Ydych chi am ymuno?
From Cardiff to Swansea and back again
Yn y gyntaf o’n cyfres pedair rhan, clywson ni sut brofiad oedd tyfu i fyny fel yr unig berson hoyw yn y pentref. Clywson ni hefyd sut roedd y gymuned lesbiaid a hoyw wedi cefnogi teuluoedd pyllau glo De Cymru, a sut roedd discos a dawnsfeydd cwiar yn cael eu sefydlu mewn trefi a dinasoedd ledled y wlad.
Yn ôl yng Nghaerdydd serch hynny, roedd rhywbeth enfawr ar fin digwydd ym mywyd un twinc ifanc, gan ddod o hyd i’w draed ar y llwyfan.
Am gael gwybod rhagor? Dwi wedi rhoi dolen yn fy straeon, ond gallwch chi wrando lle bynnag rydych chi’n cael eich podlediadau.
Birdsplaining: A Natural History, Jasmine Donahaye (New Welsh Rarebye)
A wren in the house foretells a death, while a tech-loving parrot aids a woman’s recovery. Crows’ misbehaviour suggests how the ‘natural’ order, ranked by men, may be challenged.
Whose poo is the mammal scat uncovered in the attic, and should the swallows make their home inside yours? The nightjar’s churring brings on unease at racism and privilege dividing nature lovers, past and present. The skin of a Palestine sunbird provokes concern at the colonial origins of ornithology. And when a sparrowhawk makes a move on a murmuration, the starlings show how threat – in the shape of flood, climate change or illness – may be faced down.
Jasmine Donahaye is in pursuit of feeling ‘sharply alive’, understanding things on her own terms and undoing old lessons about how to behave. Here, she finally confronts fear: of violence and of the body’s betrayals, daring at last, to ‘get things wrong’.
Roaming across Wales, Scotland and California, she is unapologetically focused on the uniqueness of women’s experience of nature and the constraints placed upon it. Sometimes bristling, always ethical, Birdsplaining upends familiar ways of seeing the natural world.
Overall Winner – Sarn Helen, Tom Bullough (Granta Publications)
This is the account of Tom Bullough’s journey along Sarn Helen – Helen’s Causeway – the old Roman Road that runs from the south of Wales to the north. As Bullough walks the route, he explores the political, cultural and mythical history of this small country that has been divided by language and geography. Woven into this journey are conversations with climate scientists and the story of Tom’s engagement with the urgent issue of the climate crisis, showing us its likely impact on Wales, which is – in miniature – a vision of what lies ahead for us all.
Spring Rain, Marc Hamer (Harvill Secker)
In Spring Rain, writer and gardener Marc Hamer shares his path from difficult beginnings to contentment, by way of family gardens.
As a young boy in a violent home, Marc found refuge in his small back garden. Here he kindled a lifelong love of nature and learning by observing the plants and insects in his private kingdom and reading the old encyclopaedias he found in the shed. Marc has always found the answers to life’s questions in the natural world, whether as a child watching ants, as a young man living rough in the countryside, or as a professional gardener creating places of calm and restoration for others. Now in his sixties, he is finally creating a garden for himself, at his home in Cardiff. In this beautiful and moving memoir, he considers what he has learned, from the spring of youth to his autumn years, and reflects on how we reconcile our childhoods with where we end up.
With line drawings by the author, Spring Rain encourages us back in tune with the natural world and offers both consolation and a guide to a happier life.
Prif Enillydd – Sut i ddofi Corryn, Mari George (Sebra)
Stori Muriel sydd yma, a’i thaith arwrol i geisio cael gwellhad i’w gŵr, Ken. Maen nhw’n bâr priod yn eu pedwardegau pan gaiff Ken wybod ei fod yn marw o ganser. Ond dechrau’r daith yw’r Muriel ifanc, tair ar ddeg oed, pan ddaw hi o hyd i’r llyfr hynafol, Llyfr Corynnod y Mwmbwls… Bydd y nofel hon yn mynd â chi ar daith anturus wrth i Muriel geisio dod o hyd i atebion. Ond mae rhaid iddi wynebu ei phryderon a’i hofnau mwyaf yn gyntaf, ac i wneud hynny, mae’n rhaid iddi dorri’n rhydd oddi wrth y gweoedd hynny sy’n ei chlymu’n saff.
Anfadwaith, Llŷr Titus (Y Lolfa)
Nofel ffantasi dywyll sy’n plethu dirgelwch, trosedd a byd llawn dychymyg.
Cyfraith a threfn ydi pwrpas y Gwigiaid byth ers i’r Derwyddon eu tynnu i’r byd ac er bod y rheiny’n hen hanes erbyn hyn, mae rhai o’r Gwigiaid yn dal i grwydro’r teyrnasoedd yn chwilio am droseddwyr. Er bod Ithel wedi gweld pob math o bethau rhyfedd ac ofnadwy, mae eu hachos diweddaraf y tu hwnt i hynny i gyd ac mae rhywrai, neu rywbeth, wrthi’n cynllwynio yn y cysgodion.
All Ithel ac Adwen ddod at wraidd pethau cyn ei bod hi’n rhy hwyr? Ar daith beryglus mae’r Gwigyn a’r porthmon yn dod i ddeall ei gilydd yn well ac yn dysgu bod mwy mag un math o anfadwaith ar ben y daith.
Prynwch yma.
Raffl – Aled Jones Williams (Gwasg Carreg Gwalch)
Yn Hydref 2021 cyhoeddodd Gwasg Carreg Gwalch gyfrol o straeon byrion gan Aled: Tynnu. Ymestyn i’r un cyfeiriad yw’r nod yn y gyfrol hon.
Meddai’r awdur: “Nid wyf erioed wedi bod yn or hoff o realaeth. Ac o ddydd i ddydd rhowch i mi’n wastad y rafin o flaen y ddynes dda neu’r dyn da. Os oes gennyf bwnc, amwysedd moesol yw hwnnw. Rhywle ymhlith hyn y bydd y storïau newydd hyn yn tindroi.
Mae pethau eraill. Ers tro’n byd rwy’n ymwybodol fod rhai pethau a fu’n bwysig i mi yn dyfod i ben. Ni welaf yng Nghymru unrhyw ddyfodol i Gristnogaeth, er enghraifft. Fy arswyd nad yw’r iaith Gymraeg mor ddiogel ag a fynn rhai.
Gwynt teg ar ôl ambell beth: byddwn wrth fy modd medru dweud fod cyfalafiaeth ar fin diflannu gyda’r chwaer hyll
Torïaeth ar ei hôl. Ond nid felly mae hi. Teimlaf fod egin rhyw newydd-deb ar ddod. Nid o angenrheidrwydd yn ddaionus.
Wedi’r cyfan, mae’r newid hinsawdd yma’n barod. Mae pethau’n chwalu. O’r ymdeimlad yma o chwalfa y daw’r storïau hyn. Bydoedd gwyrgam sydd yma. A pobl sy’n dyllau i gyd heb ruddin.”
Prynwch yma.
The Joy Bringers by Karin Celestine
The Joy Bringers by Karin Celestine is our June Book of the Month.
Fiction – The Unbroken Beauty of Rosalind Bone – Alex McCarthy (Doubleday)
Tucked into the Welsh valleys and encircled by silver birch and pine, the village of Cwmcysgod may appear a quiet, sleepy sort of place. But beneath the surface, tensions simmer, hearts ache, and painful truths threaten to emerge.
Sixteen-year-old Catrin Bone knows only what she has been told. Now, she is beginning to question her small world, and a version of the past that seems to entrap and embitter her reclusive mother, Mary.
The sins of the past are approaching, for it takes a village: to raise a child, to bring down a woman, to hide something monstrous and to look the other way.
In this tender, sly, exquisitely wrought novella, a unique cast of characters give voice to their versions of the truth. But it is the story of Rosalind Bone, of her strength and of all that she has endured, that rises above the rest, shimmering with hope and possibility…
Stray Dogs, Richard John Parfitt (Third Man Books)
Turner is a high school dropout newly arrived in Toronto. After taking a job selling dictionaries for a local grifter named Romeo Silva, the day goes wrong, and Turner gets into a fight with a biker. On the run from both Romeo and the Devil’s Children, Turner and his pals find an abandoned summerhouse in which to hide out. But tensions within the group damage personal relationships as external threats converge to destroy the lives they had
Neon Roses, Rachel Dawson (John Murray)
Eluned Hughes is stuck. It’s 1984 in a valley in south Wales: the miners’ strike is ravaging her community; her sister’s swanned off with a Thatcherite policeman; and her boyfriend Lloyd keeps bringing up marriage. And if they play ’99 Red Balloons’ on the radio one more time, she might just lose her mind.
Then the fundraising group Lesbians and Gays Support the Miners comes down from London, and she meets June, a snaggle-toothed blonde in a too-big leather jacket. Suddenly, Eluned isn’t stuck any more – she’s in freefall.
June’s an artist and an activist. With June, Eluned can imagine a completely different life for herself. But as her family struggles with the strike, and her relationship with her sister deteriorates, should she really leave it all behind?
From the Valleys to the nightclubs of Cardiff, London and Manchester, NEON ROSES is a heartwarming, funny and a little bit filthy queer coming-of-age story with a cracking ’80s soundtrack.
Pennod 42 – Bromance William Salesbury a Gruffudd Hiraethog
Gwelwyd yn y bennod ddiwethaf fod y dyneiddiwr William Salesbury yn talu teyrned i’r bardd Gruffudd Hiraethog yn ei ragymadrodd i’r llyfr Oll Synnwyr Pen Cymro. Edrychwn ar ochr arall y geiniog yn y bennod hon, a hynny wrth i ni ddarllen cywydd o fawl a gyfansoddodd Gruffudd Hiraethog i’r dyneiddiwr.
Er ein bod ni weithiau yn gweld y beirdd Cymraeg proffesiynol a’r dyneiddwyr fel dwy garfan o Gymry llengar a oedd yn cystadlu ynghylchs dyfodol yr iaith Gymraeg a’i llenyddiaeth, mae’r berthynas gyfeillgar ac adeiladol rhwng y ddau hyn yn cynnig golwg eithaf gwahanol. Gwelwn y bardd yn addasu hen gofensiynau’r canu mawl er mwyn canmol yr addysg a gafodd y dyneiddiwr yn Rhydychen, gan gynnig enghraifft wych o’r modd y mae’r hen a’r newydd yn ymgymysgu yn llenyddiaeth Gymraeg yr unfed ganrif ar bymtheg.
BERIAN – DSD
‘DSD’, fy sengl cyntaf, allan nawr / My debut track, ‘DSD’, out now via UNTRO.
Cyfarwyddwr / Director : Aled Victor
Ariannir gan / Funded by : Cronfa Fideos Lwp x PYST Music Video Fund
Y Delyn Aur, Malachy Owain Edwards (Gwasg y Bwthyn)
“Mae hunaniaeth yn gwestiwn.
Perthyn yn emosiwn.
A chenedl yn stori rydym yn ei rhannu’n gyffredin.”
Dyma gofiant unigryw yn y Gymraeg gan awdur ifanc sy’n ein tywys ar daith ddadlennol a phersonol. Mae Malachy Edwards yn wynebu ei hunaniaeth hil-gymysg, aml-ddiwylliedig a chrefyddol wrth iddo olrhain hanes ei deulu yn Iwerddon a Barbados.
Yn gefndir i’r gyfrol mae ein hanes diweddar ni, yn cynnwys Brecsit a Covid-19.
Mae’r awdur yn ysgrifennu’n onest am brofiadau mawr ei fywyd fel geni ei blant a cholli aelodau teulu agos, ceisio am ddinasyddiaeth Ewropeaidd a’i brofiadau fel Cymro Du Cymraeg.
Bydd y gyfrol arbennig hon yn eich annog i feddwl.
Barn y Bobl – Trothwy, Iwan Rhys (Y Lolfa)
Myfyrdodau cynnes y bardd ac awdur, Iwan Rhys, wrth iddo groesi sawl trothwy mewn bywyd ywTrothwy. Mae’r gyfrol yn trafod perthyn ac adnabyddiaeth gyda ffraethineb wrth i’r prif gymeriad geisio cael ei dderbyn yn niwylliant y dafarn leol yng Nghaernarfon ac ym Merlin, yn ogystal ag ym mywydau meibion ei bartner newydd. Mae’r gyfrol yn plethu cynhesrwydd bywyd teuluol gydag agweddau rhyngwladol, wrth iddo gynnwys golwg Cymro ar Berlin, a phrofiadau teulu teirieithog ac aml genedl.
Ffeithiol Greadigol – Cranogwen, Jane Aaron (Gwasg Prifysgol Cymru)
Yn oes Fictoria, ystyriwyd menywod yn anaddas ac anabl ar gyfer pob arweinyddiaeth gyhoeddus a deallusol. Ond llwyddodd Cranogwen, sef Sarah Jane Rees (1839-1916) o Langrannog, i ennill parch ac enwogrwydd fel bardd, darlithydd, golygydd, pregethwraig, dirwestwraig ac ysbrydolwraig to newydd o awduron a merched cyhoeddus. Nod y gyfrol hon yw dilyn ei thrywydd er mwyn deall pam a sut y cododd benyw ddibriod o gefndir gwerinol i’r fath fri a dylanwad ymhlith Cymry’i hoes. Teflir goleuni newydd hefyd ar ei bywyd carwriaethol cyfunrywiol a’i syniadau arloesol ynghylch rhywedd.
Cyhoeddwyd dwy gyfrol fywgraffiadol arni’n flaenorol, yn 1932 ac yn 1981, ond oddi ar hynny mae twf y mudiad ffeminyddol wedi ysgogi llawer astudiaeth – ar awduron benywaidd a lesbiaid y bedwaredd ganrif ar bymtheg, ac ar wragedd mewn cymunedau morwrol, er enghraifft – sy’n berthnasol iawn i’w hanes. Yng ngoleuni’r holl ddeunydd ychwanegol hyn, ceir yn y gyfrol hon ddarlun newydd o’i bywyd a’i dylanwad.
Digwyddiad Rhannu Comisiynau Trawsgyweirio | Modulate Commission Sharing Event
Dyddiad: 06/06/24
Amser: 18:00-19:00
IAP: Claire Anderson
Capsiynau: Mirella Fox
Cofrestrwch yma.
Ymunwch â ni i glywed am y pedwar prosiect cerdd a gomisiynwyd gan bedwar cerddor ifanc talentog yn ymateb i alwad gennym ni i “Deall y profiad byw o fod yn gerddor/person anabl yng Nghymru yn y byd cyfoes. Mae’n ymwneud â sut mae hi i chi yn y presennol.” ac mae rhai themâu cyffredin yn y modd y maent wedi ymateb i hyn ac mae rhai wedi manteisio ar y cyfle i ehangu ar ei waith.
Dewch draw i ddarganfod beth sy’n cysylltu’r pedwar artist hyn sydd ag arddulliau a dulliau gwahanol iawn o wneud cerddoriaeth yn ogystal â phrofiadau unigol iawn o fod mewn diwydiant sy’n dal i analluogi cerddorion ifanc talentog oherwydd eu bod yn digwydd bod â nam neu ddau.
Cysylltwch am fwy o wybodaeth: rachel@dacymru.com neu nye@dacymru.com
Astronot yn yr Atig gan Megan Angharad Hunter
Yn Eisteddfod yr Urdd, Maldwyn cyhoeddwyd mae Astronot yn yr Atig gan Megan Angharad Hunter yw enillyd categori uwchradd Gwobrau Tir na n-Og 2024. Cyhoeddwyd y gyfrol gan Y Lolfa.
Dyma nofel yw am greu cyfeillgarwch, am deithio’n ôl ac ymlaen mewn amser, am dyfu i fyny mewn byd cymhleth ac anodd, ac am wthio ffiniau’r dychymyg i’r eithaf.
Dywedodd Megan Angharad Hunter: “Does ’na ddim geiria sy’n gallu esbonio gymaint ma’r anrhydedd hwn yn ei olygu i fi. Fel plentyn ac yn ystod fy arddegau, ro’n i wastad yn cadw llygad ar Wobrau Tir na n-Og felly mae ei hennill, a hynny am lyfr sy mor agos at fy nghalon – yn brofiad bendigedig o swreal.
Bysa llyfr fel Astronot yn yr Atig wedi bod yn gysur mawr i fi pan o’n i’n yr ysgol felly gobeithio y bydd hi’n gysur i blant Cymru heddiw hefyd, ac yn mynd â nhw ar antur gyffrous a dychmygus ar draws y gofod!
Mae Gwobr Tir na n-Og mor bwysig achos dydi llyfrau plant ddim yn cael hanner digon o sylw, yn enwedig rhai Cymraeg gwreiddiol, sy’n eironig iawn achos mae angen darllenwyr iau i sicrhau y bydd ’na ddarllenwyr Cymraeg sy’n oedolion yn nes ymlaen! Ma ’na lot o resyma pam dwi’n meddwl fod llyfrau plant yn bwysicach, o bosib, na rhai oedolion – ond dyma un ohonyn nhw.”
Yr awdur Megan Angharad Hunter sy’n rhoi blas o’r gyfrol.
Ar gael nawr o’ch siop lyfrau leol.
Jac a’r Angel gan Daf James
Yn Eisteddfod yr Urdd, Maldwyn, cyhoeddwyd mae Jac a’r Angel gan Daf James yw enillydd categori cynradd Cymraeg Gwobrau Tir na n-Og 2024. Cyhoeddwyd y gyfrol gan Y Lolfa.
Dyma nofel ddoniol, annwyl a theimladwy. Mae Jac a’r Angel yn stori Nadoligaidd hwyliog. Bydd oedolion a phlant yn gallu mwynhau stori’r bachgen diniwed sy’n defnyddio ei ddychymyg i oresgyn galar a grymoedd tywyll bywyd.
Dywedodd Daf James: “Ers i fi fedru darllen yn blentyn, dwi wedi bod yn ymwybodol o wobrau Tir na n-Og, gan fod cynifer o’r awduron ro’n i’n eu mwynhau wedi ennill y wobr: awduron fel T. Llew Jones, J. Selwyn Lloyd, Irma Chilton, Gwenno Hywyn, Penri Jones, Jenny Nimmo… mae’r rhestr yn hirfaith! Mae’n wobr hollbwysig sy’n dathlu ac yn tynnu sylw haeddiannol at lyfrau plant a phobl ifanc, ac mae cael ymuno â rhestr o arwyr llenyddol fy mhlentyndod yn gwireddu breuddwyd fawr i mi.
Er mai dramodydd ydw i gan amlaf, llyfrau – nid dramâu – oedd fy angerdd llenyddol cyntaf. Roedd cael dianc i fyd y stori yn falm i’r enaid pan on i’n grwtyn bach ecsentrig, a dwi wedi ysu am gael sgwennu nofel ers hynny. Dod yn dad nath fy ysgogi i fwrw ati – ro’n i eisiau sgwennu stori i’m plant – ac felly dwi’n diolch o waelod calon iddyn nhw am fod yn ysbrydoliaeth; ond hefyd dwi’n ddiolchgar i’r awduron hynny a ddaeth o’m blaen, ac a wnaeth i fi gredu, fel Jac yn Jac a’r Angel, bod unrhyw beth yn bosib pan fo’r dychymyg ar dân.”
Dyma Daf James yn darllen detholiad o’r gyfrol.
Ar gael nawr o’ch siop lyfrau leol.
Yws Gwynedd – Bae
Sengl Dawns Indi hafaidd newydd gan Yws Gwynedd wedi’i gynhyrchu a’i recordio gan yr amryddawn Rich James Roberts, sydd hefyd drymio i’r band. Mae’r trac yn enghraifft fywiog o naws cerddorol y band a’r cynhyrchydd. Mae Balafon N’famady Kouyate yn ymddangos ar y recordiad hefyd, a hon yw sengl cyntaf y band ers mis Awst y llynedd.
Mae Bae yn dapestri cyfoethog o sain sy’n cyhoeddi’r albwm sydd i ddod, fydd yn cynnwys set llawn o draciau, sydd wedi’i recordio dros gyfnod o 2 flynedd. Mae’r albwm hir-ddisgwyliedig, gyda dyddiad rhyddhau wedi’i osod cyn diwedd y flwyddyn.
I gyd-fynd a’r sengl, dyma fideo sydd yn wledd weledol ac yn serennu Saran Morgan a Gwion Morris Jones.
Anturiaethau’r Brenin Arthur gan Rebecca Thomas
Anturiaethau’r Brenin Arthur gan Rebecca Thomas yw Llyfr y Mis i Blant.
Pwy yw’r arwr sydd ei angen ar Gymru heddiw? Mae criw o blant o Fannau Brycheiniog yn meddwl eu bod nhw’n gwybod yr ateb! Tasg ddigon syml yw dod o hyd i’r Brenin Arthur, ei ddeffro a’i berswadio i’w helpu i achub y byd. Ond does neb yn barod am yr antur fydd yn dilyn…
Dyma drydedd nofel Rebecca Thomas. Ysgrifennwyd y nofel yn ystod ei chyfnod fel Awdur Preswyl Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, preswyliad i weithio ar brosiect creadigol yn ymateb i’r argyfyngau hinsawdd a natur. Fel rhan o broses, bu Rebecca yn cynnal gweithai gyda disgyblion ysgolion lleol.
Yr awdur Rebecca Thomas sy’n darllen detholiad.
Ar gael o’ch siop lyfrau leol.
Mae Bywyd Yma – Guto Dafydd (Gwasg Carreg Gwalch)
Mae’r cywaith hwn rhwng y bardd Guto Dafydd a’r ffotograffydd Dafydd Nant yn ddathliad dau ffrind o’u cynefin yn Llŷn. Yn y cerddi a’r lluniau gwelir harddwch y fro, ac eir i’r afael â’i threftadaeth amrywiol – y morwrol a’r diwydiannol, y crefyddol a’r diwylliannol, y cymunedol a’r teuluol. Mae’r cyfanwaith yn dangos bod modd gwerthfawrogi holl gyfoeth cymhleth bywyd yn Llŷn.
Prynwch yma
Barddoniaeth – Mymryn Rhyddid, Gruffudd Owen (Cyhoeddiadau Barddas)
‘A ninnau’n blino awn yn ein blaenau…’
Dyma gyfrol sy’n pendilio rhwng y dwys a’r digri, rhwng sinigiaeth a thaerineb, ac sy’n plethu angst ieithyddol trwy gerddi am deulu, bod yn dad a bod yn Gymro. Mae tynfa barhaus rhwng magwrfa bardd ym Mhwllheli a’i fywyd yng Nghaerdydd yn ogystal â’r ‘bwlch siâp Duw’ sy’n waddol i’r fagwraeth honno. Er gwaethaf hyn, mae gwreichion o hiwmor a gobaith drwy’r cyfan; y gobaith anodd hwnnw o wybod – er bod pethau’n anodd – bod yn rhaid parhau.
Y Traeth o Dan y Stryd – Hywel Griffiths (Cyhoeddiadau Barddas)
Yn y casgliad newydd hwn gan y Prifardd Hywel Griffiths, mae’r bardd o Aberystwyth yn cyffwrdd â sawl thema sy’n agos iawn at ei galon – o’r argyfwng newid hinsawdd a chenedlgarwch, i’r profiad o fod yn dad a threigl amser.
Prynwch yma
Ara Deg 2024
Neuadd Ogwen, Bethesda
Dydd Iau 22/8 7yh
DAS KOOLIES
GROUP LISTENING
Dydd Gwener 23/8 7yh
BILL RYDER-JONES
Dydd Sadwrn 24/8 o 10yb
- 10:00 – Ffair recordiau, llyfrau, dillad a brecwast
-
11:00 – Ffilm PANDORA’S BOX gyda thrac sain byw gan PAT MORGAN ac ALAN HOLMES
-
15:00 STRAWBERRY GUY + cefnogaeth i’w gadarnhau (Capel Jerwsalem)
-
17:00 – DJ DON LEISURE (Fic)
-
19:00 – Hwyr
-
MERCHED LLOERIG
-
FFLAPOGRAM
-
GRUFF RHYS
-
DJ DON LEISURE
- DJ ANDY VOTEL
Tocynnau penwythnos ar gael yma
BERIAN – DSD
Mae sengl gyntaf y cynhyrchydd, BERIAN, allan nawr drwy UNTRO!
Bydd y fideo yn cael ei ddangos am y tro cyntaf cyn pob dangosiad o’r ffilm ‘Hoard’ yn Chapter fis yma. Archebwch eich tocyn yma.
Pennod 41 – Maniffesto William Salesbury
Trafodwn destun hynod gyffrous yn y bennod hon, sef rhagymadrodd William Salesbury i lyfr a gyhoeddwyd yn 1547, Oll Synnwyr Pen. Awgrymwn y gellid gweld y rhagymadrodd hwn fel maniffesto dyneiddiol Cymraeg, galwad sy’n cyflwyno agenda er mwyn diogelu a mireinio’r iaith.
Defnyddiodd William Salesbury yr addysg a gafodd yn Rydychen a’i allu fel awdur i ddeffro darllenwyr a’u gwneud yn ymwybodol o’r angen: roedd yn rhaid sicrhau bod y Gymraeg yn iaith dysg, yn iaith y gallai drafod unrhyw agwedd ar gymdeithas a meddwl, yn gyfrwng a allai drosglwyddo unrhyw fath o wybodaeth.
CWMWL TYSTION III | EMPATHY ar daith / on tour
30/5/24 – Pontio, Bangor, gyda sesiwn holi ac ateb ar ôl y perfformiad
31/5/24 – Tŷ Pawb, Wrecsam (fel rhan o Wŷl y Wal Goch)
1/6/24 – Theatr y Werin, Aberystwyth
5/6/24 – Lost ARC, Rhaeadr Gwy
6/6/24 – Theatr Soar, Merthyr Tudful, gyda sesiwn holi ac ateb ar ôl y perfformiad
7/6/24 – Neuadd Dora Stoutzker, Caedrydd, RWCMD, gyda sesiwn holi ac ateb ar ôl y perfformiad
8/6/24 – Cafe OTO, Llundain
LLYF24: Rhestr Fer | WBOTY24: Shortlist
Wedi misoedd lawer yn darllen trwy gynnyrch llenyddol 2023, mae dau banel beirniadu annibynnol wedi dewis eu rhestrau byrion ar gyfer Gwobr Llyfr y Flwyddyn 2024.
I ddarganfod rhagor am y cyfrolau a’r awduron ar y Rhestr Fer, ewch i dudalen brosiect Llyfr y Flwyddyn.
Bydd seremoni wobrwyo Llyfr y Flwyddyn yn cael ei chynnal ar nos Iau, 4 Gorffennaf yn Galeri Caernarfon. Tocynnau ar gael yma.
Gŵyl y Gwylliaid – BWM BWM BWM
Nos Wener 28 Mehefin – Bragdy’r Beirdd – 8yh; gyda’r Prifardd Rhys Iorwerth, yng nghwmni tîm talwrn y Llew Coch. Mynediad £5 – tocyn wrth y drws yn unig.
Dydd Sadwrn 29 Mehefin 2024 – 3yh; Gŵyl hwyliog i ddathlu bywyd ein ffrind, Betsan Wyn Morris. Gig mawreddog yng nghwmni Elin Fflur a’r band, Eden, Mei Gwynedd, Mr, Cowbois Rhos Botwnnog a Mynadd
Mynediad trwy tocyn eventbrite yn unig – £30
Dydd Sul 30 Mehefin – Diwrnod o hwyl i’r teulu – 2yh; yng nghwmni rhai o sêr Cyw ac S4C. Cerddoriaeth gan Gôr Meibion Machynlleth ac Aeron Pughe. Mynediad £5 – tocyn wrth y drws yn unig.
Parti Priodas gan Gruffudd Owen
Parti Priodas gan Gruffudd Owen yw Llyfr y Mis, mis Mai.
Emynau, tensiynau, a dawnsio ar ben byrddau! Dyma wledd o ddrama gomedi gan Gruffudd Owen a gynhyrchwyd gan Theatr Genedlaethol Cymru, ac sydd ar daith o amgylch Cymru ar hyn o bryd.
Bydd parti priodas Dafydd a Samantha yn noson i’w chofio. Mae Lowri yn benderfynol o oroesi diwrnod priodas ei brawd ac Idris yn hiraethu am ei ffrind gorau wrth ddychwelyd i Lyn ar gyfer y diwrnod mawr. Ond a fydd cyfrinachau’r gorffennol yn difetha diwrnod pawb?
I nodi Parti Priodas yn Lyfr y Mis, y dramodydd Gruffudd Owen sy’n awgrymu pum llyfr fyddai’n gwmni gwych i’r gyfrol.
KIM HON – Milkshek
Mae Kim Hon wedi dod yn fand anarchaidd Cymreig eiconig sy’n creu hafoc mewn sîn sydd wedi dod yn hunanfodlon yn ddiweddar. Yn adnabyddus ledled Cymru am eu gigs egnïol, mae’r band wedi ymdrechu i fynd â’u sŵn Psych-roc Cymraeg i gynulleidfa ehangach, gyda eu alawon a’u synau sy’n chwalu ffiniau tra’n swnio’n gyfarwydd. Wedi ymddangos yn ddiweddar ar rhaglen Paranormal ar BBC Three gyda Sian Eleri (DJ BBC Radio 1). Mae ‘Milkshake’ yn drac oddi ar eu albym gyntaf, a gafodd ei ryddhau fis Tachwedd 2023 ar Recordiau Côsh.