Cartref digidol diwylliant Cymru.

Cartref digidol diwylliant Cymru.

Menu

Tag: Gwrando

Lleucu Non – Dwi Ar Gau

Wedi i senglau cyntaf Cyn Cwsg, BERIAN a Ffion Campbell-Davies greu argraff ar ddechrau’r flwyddyn, pleser cyhoeddi mai Lleucu Non yw’r pedwerydd artist i ryddhau drwy UNTRO, gyda’i thrac cyntaf, ‘Dwi Ar Gau’, allan ddydd Gwener 11eg Hydref.

Mae ‘Dwi Ar Gau’ yn drac sy’n efelychu natur gymhleth perthynas bell, wrth i Lleucu samplo sgyrsiau coll o ebargofiant peiriant ateb ei ffôn. Yn llithro rhwng yr amrwd a’r breuddwydiol, mae’r trac wedi’i gynhyrchu gan y cerddor, Sywel Nyw, a’n cyfuno curiadau cynnil gyda melodïau moethus Lleucu. Yn rhan o gydweithrediad rhwng Klust a Youth Music, daeth y ddau artist ynghyd i recordio’r trac yng ngholeg LCCM yn Llundain fis Gorffennaf.

Gydag artistiaid fel Thallo, Mazzy Star a Cate le Bon ymhlith ei dylanwadau, mae ‘Dwi Ar Gau’ yn dod â syniadau seinyddol Lleucu yn fyw, wedi iddi hel samplau a chasglu synau dros gyfnod o bedair blynedd. Eglura Lleucu: “Dechreuais ‘sgwennu caneuon tua phedair blynedd yn ôl wrth ddechrau ymarfer y gitâr yn ystod y cyfnod clo. Mae’n gyffrous iawn gallu rhyddhau fy sengl gyntaf o’r diwedd!”

Wedi’i magu yn Nyffryn Nantlle a bellach yn byw yn Gaerdydd, ychwanega Lleucu: “Roedd recordio yn Llundain a chydweithio hefo Sywel Nyw yn brofiad arbennig iawn a dwi’n falch o allu cael y cyfle i weithio gyda chynhyrchydd mor dalentog. Mae cyd-destun lyrics ‘Dwi Ar Gau’ yn agored i’w ddehongli, ond i mi, mae o’n cyfleu’r angst mae llawer o bobl yn ei deimlo ar ôl graddio, ymhlith syniadau eraill! Dwi’n edrych ymlaen at weld yr ymateb i’r trac.”

Dwi Ar Gau – Lleucu Non

Fideo cerddoriaeth swyddogol ar gyfer ‘Dwi Ar Gau’. Cyfuniad o animeiddio a ffilm gan Lleucu Non, gan gynnwys ffilmiau o archif personol Sion Roberts

Rhan o Gronfa Fideos Lŵp x PYST

Yr amser gorau i ddarllen llyfr

Llongyfarchiadau Bethan Gwanas ar ennill Gwobr Mary Vaughan Jones 2024, sydd yn dathlu cyfraniad arbennig at lenyddiaeth i blant a phobl ifanc.

Trafod darllen llyfrau ar yr amser cywir, beth mae tylluanod yn ei wybod, cerddoriaeth a chyfrolau, a lansiad llyfr sy’n cynnwys stripper.

Mae hwn i fod yn bodlediad am lyfrau!

Dyma restr ddarllen o’r cyfrolau a drafodwyd yn y bennod:

Y Daith ydi Adra – John Sam Jones (cyfieithad Sian Northey)
Tell Me Who I Am – Georgia Ruth
Pen-blwydd Hapus – Ffion Emlyn
Dog Days – Ericka Walker
Y Morfarch Arian – Eurgain Haf
Lwmp – Rhian Wyn Griffiths
Y Fran Glocwaith – Catherine Fisher (cyf. Mared Llwyd)
Nightshade Mother – Gwyneth Lewis 
Ystorïau Bohemia – amrywiol, cyf. T H Parry-Williams
Pen-blwydd Hapus – Ffion Emlyn
Clear – Carys Davies
Tywyllwch y Fflamau – Alun Davies
Y Twrch Trwyth – Alun Davies
Gwaddol – Rhian Cadwaladr.
Oedolyn-ish – Mel Owen
The Rhys Davies Short Story Award Anthology

Her yr Hydref: Gwledd gan Lowri Haf Cooke

Awydd darllen mwy o lyfrau Cymraeg ond ddim yn siŵr lle i ddechrau? Ymunwch â Her yr Hydref!

Mae Her yr Hydref yn eich annog i ddarllen un llyfr o gyfres Stori Sydyn bob wythnos yn ystod mis Hydref.

Mae’r gyfres arbennig hon o lyfrau gan awduron poblogaidd yn cynnig cyfle gwych i bori mewn llyfr. Gyda’r llyfrau yn ddim ond £1 yr un, ac yn rhyw 100 o dudalennau o hyd, maen nhw’n berffaith ar gyfer taith trên i’r gwaith, darllen dros amser cinio neu ddeg munud gyda phaned.

Mae Gwledd gan Lowri Haf Cooke yn dathlu 10 cwmni bwyd a diod o Gymru.

Dyma straeon rhai o arwyr ac arwresau’r byd bwyd a diod yng Nghymru heddiw. Dewch i gael eich ysbrydoli gan fusnesau sydd wedi ennyn parch ledled Cymru a thu hwnt, ac sydd wedi cipio gwobrau cenedlaethol.

Mae gwledd yn eich disgwyl, wrth i chi ddysgu am yr emosiwn, y gwaith caled a’r dyfalbarhad sydd wedi dod a llwyddiant i’r cynhyrchwyr arloesol, angerddol ac arbennig yma.

Pennod 50 – Bardd Mewn Dau Fyd:Richard Hughes, Cefnllanfair

A ninnau wedi recordio 50 o benodau, rydym ni’n dathlu’r garreg filltir trwy drafod un o feirdd mwyaf diddorol y cyfnod modern cynnar, Richard Hughes o Gefnllanfair yn Llŷn.

Nodwn ei fod yn un o nifer o feirdd Cymraeg a oedd yn treulio llawer o amser yn Llundain yn oes Elizabeth I. Roedd Richard Hughes yn ffwtman, yn was a wasanaethai’r frenhines ei hun, ond yn ogystal â threulio amser yn y llys yn Llundain roedd hefyd yn ymweld yn gyson â’i hen fro, fel y tystia’i farddoniaeth.

Yn wir, mae’i waith yn rhyfeddol o amrywiol, yn cynnwys cerddi rhydd a cherddi caeth o ran mesur, ac, o ran themâu, yn cynnwys: cerddi serch cwrtais a cherddi sy’n trafod rhyw mewn modd masweddus iawn; cerddi am fywyd yn Llundain a cherddi am Ben Llŷn (gan gynnwys englyn sionc i gwch Ynys Enlli); cerddi sy’n talu teyrnged i unigolion a cherddi sy’n dychanu pobl eraill. Ac, ie, roedd trafod barddoniaeth Richard Hughes yn fodd i Richard Wyn Jones ddysgu hen air Cymraeg am dŷ bach – cachdy!

Her yr Hydref: Tywyllwch y Fflamau gan Alun Davies

Awydd darllen mwy o lyfrau Cymraeg ond ddim yn siŵr lle i ddechrau? Ymunwch â Her yr Hydref!

Mae Her yr Hydref yn eich annog i ddarllen un llyfr o gyfres Stori Sydyn bob wythnos yn ystod mis Hydref.

Gormod o gŵn

Yn ddiweddar fe gawson ni wyliau bach yn nhref lan môr Whitby yng ngogledd Swydd Efrog. Lle hyfryd a difyr dros ben, er yn llawer prysurach na phan fuon ni yno bymtheg mlynedd yn ôl, a mwy o bobol â chŵn nag ydw i wedi’u gweld mewn un lle erioed. Yn yr hinsawdd cŵn-garol sydd […]

Eluned Morgan – ein Prif Weinidog anfoddog

Lai na blwyddyn yn ôl, nid oedd Eluned Morgan yn chwennych bod yn Brif Weinidog. Bellach mae wedi etifeddu’r fantell honno mewn gwlad sy’n gynyddol feirniadol o berfformiad y Llywodraeth Lafur. Ai yn ystod ei chyfnod hi wrth y llyw y gwelwn dra-arglwyddiaeth Llafur yng Nghymru yn dechrau dod i ben?

Chwarae’r Chwedlau: Cabaret

11/10/2024 – 7.30pm

Tocynnau/Tickets

Mae Chwarae’r Chwedlau: Cabaret nôl am bennod olaf o 2024!

Os methwch chi’n Eisteddfod eleni, paid a phoeni: rydym yn dod a rhai o’r acts o raglen LHDTC+ y prifwyl, Mas ar y Maes, i The Queer Emporium! 

Mae’r cast yn cynnwys Caitlin McKee, Tom Kemp, Betsan and Welsh Ballroom Community! 

Plîs prynwch docynnau pryd medrwch oherwydd mae gwerthu tocynnau i nosweithiau cwiar, Cymraeg medru bod yn galed, a hefyd mae’n helpu lleddfu’r gor-bryder!

Beach of Dreams

Ar hyn o bryd mae TAPE yn rhan o brosiect cyffrous o’r enw Beach of Dreams; Rydym yn rhan o rwydwaith o seflydliadau, artistiaid a chymunedau mewn cenhadaeth gyffredin i archwilio ac ymateb i’r heriau hinsawdd enbyd sy’n wynebu rhanbarthau arfordirol y DU.

Rydym wedi bod yn gweithio gyda Jason Singh, artist, bîtbocsiwr natur, cynhyrchydd, DJ, curadur, hwylusydd a pherfformiwr. Mae wedi gweithio gyda phobl fel y BBC, Tate Britain, a’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol i enwi dim ond rhai!

Bydd TAPE Sound yn gweithio ochr yn ochr â Jason i gipio sain o wahanol ffynonellau ym Mae Colwyn a’r ardaloedd cyfagos i’w defnyddio fel rhan o brofiad sonig trochi. Bydd hefyd yn ceisio dal straeon a safbwyntiau o’r gymuned leol. 

Mae TAPE yn falch o fod yn rhan o’r dathliad arfordirol hwn ochr yn ochr ag artistiaid a gomisiynwyd a chymunedau lleol ledled y DU!

Ymunwch â Her yr Hydref!

• Awydd darllen mwy o lyfrau Cymraeg ond ddim yn siwr lle i ddechrau?
• Dim digon o amser i ddarllen?
• Chwilio am her ar gyfer yr hydref?

Pennod 49 – Cariad, Protest ac Ideoleg Mesur: Y Canu Rhydd

Dechreuwn yn y bennod hon drwy ystyried rhywbeth y mae llawer ohonom yng Nghymru’n ei gymryd yn ganiataol, sef y gwahaniaeth rhwng canu caeth Cymraeg a chanu rhydd.

Awgrymwn fod agweddau cymdeithasol ac ideolegol ar y gwahaniaeth mydryddol sylfaenol hwn. Canolbwyntiwn ar farddoniaeth rydd a gyfansoddwyd yn yr unfed ganrif ar bymtheg ac ar ddechrau’r ganrif nesaf ac mae trafod dau fath o fesur rhydd yn fodd i ni ystyried cwestiynau mawr yn ymwneud â’r berthynas (a’r gwahaniaeth) rhwng yr hen a’r newydd ac y ‘brodorol’ a’r ‘estron’. Nodwn fod lleisiau barddol benywaidd yn ymddangos yn y corff newydd hwn o farddoniaeth ac edrychwn yn fanwl ar gerdd angerddol sy’n protestio’n erbyn dadgoedwigo cymoedd y De (ac sy’n rhoi’r bai am y dinistr ecolegol hwn ar ‘y Saeson’).

Cymdeithasu Gyda’r Mentrau Gymdeithasol: Opra Cymru

Ymunwch â ni ar y rhifyn arbennig hwn o’n podlediad wrth i ni ddathlu carreg filltir : pen-blwydd Opra Cymru yn 15 oed! Ers degawd a hanner, mae Opra Cymru wedi bod yn perfformio gan ddod â thraddodiadau cyfoethog, melodaidd Cymru yn fyw gydag angerdd a chreadigrwydd bod rheini yn operau enwog neu rhai wedi cyfansoddi o’r newydd. Yn y bennod hon, byddwn yn mynd ar daith hiraethus drwy hanes Opra Cymru gyda cyfarwyddwr y cwmni Patrick Young, gan ailymweld â rhai o’u perfformiadau mwyaf cofiadwy . Byddwn hefyd yn plymio i mewn i’r prosiectau cyffrous sydd ar y gorwel, o gynyrchiadau newydd arloesol i allgymorth cymunedol sydd wedi’u cynllunio i ysbrydoli’r genhedlaeth nesaf. P’un mai ffan ers tro neu’n newydd i fyd yr opra Gymraeg, mae’r podlediad hwn yn siŵr o swyno ac ysbrydoli. Gwrandewch i glywed straeon y tu ôl i’r llenni, a chipolwg ar yr hyn sydd nesaf i Opra Cymru wrth iddynt barhau i swyno cynulleidfaoedd ar draws Gymru a thu hwnt. Ymunwch â ni i ddathlu hud Opra Cymru—15 mlynedd a chyfri!

Dominatrix

Llyfr newydd Bethan Gwanas, trafod cultural appropriation, a ble mae’r lle gorau i wrando ar bodlediad Colli’r Plot?

Ymddiheuriadau Heledd Cynwal!

Dyma restr ddarllen o’r cyfrolau a drafodwyd yn y bennod:

The Glutton – A.K Blakemore
Ysgrifau Llenorion – gol. John Lasarus Williams
The Story Spinner – Barbara Erskine
Hi-Hon – gol. Catrin Beard ac Esyllt Angharad Lewis
Nice Racism – Robin Diangelo
Tadwlad  – Ioan Kidd
Sunset – Jessie Cave
The Satanic Mechanic – Sally Andrew
Y Morfarch Arian  – Eurgain Haf
The Hoarder – Jess Kidd
Madws – Sioned Wyn Roberts
The Trees – Percival Everrett
Ar Amrantiad – Gol Gareth Evans-Jones
Cysgod y Mabinogi – Peredur Glyn

Pennod Arbennig: Ysgrifennu am ryfel yn Gymraeg . . . yn America!

Dyma bennod a recordiwyd o flaen cynulleidfa fyw yn siop lyfrau Storyville, Pontypridd yn ystod Eisteddfod Genedlaethol 2024.

Ac yntau newydd orffen ei ddarllen, roedd Richard Wyn Jones am drafod llyfr diweddaraf ei gyd-gyflwynydd, Dros Gyfiawnder a Rhyddid. Mae’n gyfrol sy’n darlunio hanes cymuned Gymraeg benodol yn ystod Rhyfel Cartref America, gan ganolbwyntio mewn dull storïol ar y dynion yn y fyddin ond gan ystyried hefyd eu perthynas â’u cymuned gartref yn Wisconsin.

Mae’r stori’n cael ei hadrodd trwy gyfrwng geiriau Cymraeg gwreiddiol y Cymry Americanaidd hyn, ac yn ôl Richard Wyn Jones, ‘mae’n syfrdanol’ ei bod hi’n bosib cyflwyno cymaint o’r hanes cyffrous hwn yn y modd hwn. A nifer o brif gymeriadau’r stori wedi’u geni yn yr Unol Daleithiau a’u magu’n siarad Cymraeg fel eu mamiaith, mae hefyd yn bennod ddiddorol yn hanes cymdeithasol yr Hen Iaith. Ac fel y noda Richard Wyn Jones, mae’r modd y maen nhw’n ysgrifennu am ryfel yn Gymraeg yn cysylltu’r deunydd hwn â llawer o lenyddiaeth Gymraeg o’r Oesau Canol a drafodwyd yng nghyfres gyntaf y podlediad hwn. 

Prynwch ‘Dros Gyfiawnder a Rhyddid’ YMA

Buddug – Unfan

Buddug, yr enw ifanc â’r llais aeddfed.

Mae Buddug ar ddechrau ei gyrfa wedi cael Haf prysur iawn eleni yn gigio ar lwyfannau Tafwyl, Sesiwn Fawr, llwyfanau’r Eisteddfod a pherfformio ym Maes B. Yn ogystal a hyn ymunodd â Yws Gwynedd ar Lwyfan y Maes i ganu ei sengl cyntaf – ‘Dal Dig’.

Dyma fideo a pherfformiad pwerus gan Buddug i gyd-fynd â’i thrydedd sengl – ‘Unfan’. Mae’r cymeriad a gaiff ei chwarae gan Buddug yn un sy’n gaeth i’w bywyd ailadroddus o berfformio’n ddragywydd i’r un hen gynulleidfa gan droi yn ei ‘hunfan’ wrth geisio dianc o’r rhaffau llythrennol a throsiadol.

Cynhyrchydd a Cyfarwyddo
Elis Derby

DOP, Cyfarwyddo a Golygu
Jamie Walker

Is-Gynhyrchydd
Buddug Roberts

Uwch Gynhyrchydd
Aled Wyn Jones

Rheolwr Cynhyrchu
Eleri Griffiths

Ecstras
Elain Gwynedd

Siwan Mair
Nel Angharad
Nel Jones

Colur
Annie Maycox

Gyda diolch i
Theatr Fach Llangefni a Cyfoeth Naturiol Cymru

Label cyhoeddi – Cosh

Pennod 48 – Coblyn o Ddadl: Ymryson Edmwnd Prys a Wiliam Cynwal

Yr ymryson a gynhelid rhwng Edmwnd Prys a Wiliam Cynwal yn y 1580au yw’r ddadl farddol hwyaf yn holl hanes yr iaith Gymraeg. Mae’n cynnwys 53 o gywyddau a thros 4,000 o linellau, a marwolaeth yr hen fardd Wiliam Cynwal yw’r unig beth a ddaeth â’r ymrafael i ben. Trafodwn yr ymryson rhyfeddol hwn yn y bennod hon, gan egluro’r dechrau cyn craffu ar hanfod y ddadl.

Roedd Edmwnd Prys wedi derbyn ei addysg yng Nghaergrawnt a Wiliam Cynwal yn fardd traddodiadol a raddiodd mewn eisteddfod, a gwelwn fod dau fath o ddysg yn ymrafael, y naill yn newydd a’r llall yn hen. Mae’n bosib ei gweld fel dadl ynghylch dyfodol barddoniaeth Gymraeg. Ond, er gwaethaf y pynciau esoterig a’r themâu diwylliannol sy’n gwau trwy’r cerddi ymryson hyn, mae’r ddau yn ymosod yn bersonol ar adegau hefyd, wrth i Edmwnd Prys alw Wiliam Cynwal yn hen a’r bardd yntau’n ensynio bod Prys yn dew.

Sŵn 2024

Gŵyl cerddoriaeth gyfoes aml-leoliad glodwiw yw Gŵyl Sŵn, sydd wedi bod yn gonglfaen i dirlun diwylliannol Caerdydd ers 2007. Gydag ymrwymiad diwyro i arddangos cerddoriaeth newydd ac artistiaid dawnus sy’n dod i’r amlwg, mae rhaglen ein gŵyl yn dathlu ystod amrywiol o artistiaid, o artistiaid lleol i rai rhyngwladol.

Dros dridiau cofiadwy bob blwyddyn, rydyn ni’n cymryd yr awenau yn rhai o’n hoff leoliadau ledled canol y brifddinas. Rydyn ni’n trawsnewid y ddinas yn hyb byrlymus ar gyfer cerddorion a chefnogwyr fel ei gilydd, gan roi cyfle i chi archwilio dinas hyfryd Caerdydd, ei lleoliadau cerddoriaeth annibynnol, a darganfod cerddoriaeth newydd ryfeddol.



Eleni, bydd gŵyl Sŵn yn digwydd o ddydd Iau 17 Hydref tan nos Sadwrn 19 Hydref.

Mae lleoliadau eleni yn cynnwys; Clwb Ifor Bach, Tramshed, Jacobs Antiques Market, Tiny Rebel, The Moon, Fuel, Mad Dog Brewery, a Cornerstone.

Eleni, mae Sŵn yn rhan falch o Ŵyl Dinas Gerdd Caerdydd. Gyda chefnogaeth Llywodraeth Cymru a Chyngor Caerdydd. Mae mwy o wybodaeth ar gael yn dinasgerddcaerdydd.cymru.

Tocynnau

Cynrychioli Cymru | Representing Wales 2025-26

Ymgeisiwch nawr ar gyfer pumed rownd Cynrychioli Cymru!

Dyma raglen ddwyieithog 12 mis o hyd sy’n darparu cyfleoedd i awduron sydd heb gynrychiolaeth deg yn y sector llenyddol. Eleni, rydym yn croesawu ceisiadau gan awduron o Gymru sy’n dod o gefndir heb gynrychiolaeth ddigonol ac sy’n dymuno ysgrifennu a chreu ar gyfer oedolion. Bydd y rhaglen yn cael ei rhedeg rhwng Ebrill 2025 – Mawrth 2026.

Yn ystod y flwyddyn, bydd Llenyddiaeth Cymru yn cefnogi carfan o 14 o awduron drwy gynnig y canlynol:  

  • Ysgoloriaeth ariannol o £3,000  

  • Nawdd ariannol ar gyfer teithio a thocynnau  
  • Rhaglen hyfforddi ddwys ar grefft ac ar ddatblygiad gyrfa proffesiynol sy’n cynnwys awduron byd-enwog fel tiwtoriaid a siaradwyr gwadd gan gynnwys ystafelloedd ysgrifennu ar-lein a dosbarthiadau meistr, gydag un ohonynt yn benwythnos preswyl yng Nghanolfan Ysgrifennu Tŷ Newydd 
  • Mentor personol  
  • Cyfleoedd cyson i rannu gwaith creadigol ac adborth ymysg y garfan  
  • Cyfleoedd rhwydweithio trwy gydol y flwyddyn, ar-lein a wyneb yn wyneb
  • Cefnogaeth bwrpasol gan Llenyddiaeth Cymru gan gynnwys cyngor, cyfeirio a nodi cyfleoedd 
  • Rhaglen ôl-ofal bwrpasol 


Dyddiad cau: 12.00 pm hanner dydd, Dydd Iau 10 Hydref 2024.


Sesiynau Galw Heibio
Bydd staff Llenyddiaeth Cymru ar gael i ateb eich cwestiynau yn ystod dwy sesiwn digidol anffurfiol rhwng 6.00 pm – 7.00 pm ar ddydd Iau 29 Awst a dydd Mawrth 10 Medi 2024. Cliciwch ar y dyddiadau i archebu eich tocyn am ddim drwy Eventbrite.

PSYLENCE 2024

Mae Pontio yn cyflwyno penwythnos o digwyddiadau arbennig fis Hydref i dathlu a chofio ein cyfaill a chydweithiwr, Emyr Glyn Williams (Emyr Ankst).

4-6/10/24

Psylence oedd un o’r digwyddiadau mwyaf cyffrous i Emyr gydlynu yn ei waith yma’n Pontio gyda bandiau megis Datblygu, Adwaith, ac R. Seiliog yn gosod cerddoriaeth a’i berfformio’n fyw i ffilmiau megis: Kiss Andy Warhol, ffilmiau byr Maya Deren, Earth gan Dovzhenko, a llawer iawn mwy gan lenwi penwythnos o ddigwyddiadau yn y Sinema.

Dywediad Emyr oedd ‘adeilada fo, am mi ddown nhw’ – felly dyma ni yn adeiladu ar un o’i ddigwyddiadau mwyaf beiddgar, arloesol a chyffrous gyda penwythnos cyfan o ddigwyddiadau; Psylence 2024 fydd y mwyaf eto.

Bydd elw’r digwyddiadau yn mynd i Ymchwil Canser y DU, a ddewiswyd gan deulu Emyr.

Rhagor o artistiaid a digwyddiadau i’w cyhoeddi hefyd!

Mwy o wybodaeth a thocynnau

Pennod 47 – ‘Swydd y Beirdd sydd heb Urddas’: Beirdd, Dyneiddwyr a Karl Marx

Mae’r bennod hon yn canolbwyntio ar y ffactorau a oedd yn tanseilio’r gyfundrefn farddol Gymraeg yn ystod ail hanner yr unfed ganrif ar bymtheg. Trafodwn dair her yn benodol, gan ddechrau gyda’r ffaith bod pwll nawdd yn crebachu gan ei gwneud yn anos i fardd ennill bywoliaeth trwy ganu mawl.

Ystyriwn her syniadau ac agweddau’r dyneiddwyr hefyd a’r ymrafael rhwng dau fath o ddysg yn y cyfnod.

Ac yn olaf, crybwyllwn y modd yr oedd technoleg newydd y wasg argraffu yn cynnig her o fath arall. Clywir hanesyn am uchelwr a ddangosodd ddirmyg i fardd mawl mewn modd cofiadwy a cheir cyfle i wyntyllu dadansoddiad Marcsaidd o’r newidiadau hyn yn hynt hanes ein diwylliant llenyddol.

Beacons Cymru Basecamp

Edrychwch ar y ffilm fer anhygoel hon a a gynhyrchwyd gan dîm talentog o bobl ifanc gyda chefnogaeth hwylusydd TAPE, Niall Jones.

Mae’r ffilm yn dogfennu digwyddiad Basecamp Beacons Cymru diweddar a gynhaliwyd yn TAPE, a oedd yn rhan o brosiect Winter Sounds Creu Conwy. 

Roedd y digwyddia yn cynnwysgweithdai, paneli, a pherfformiadau ar gyfer pobl ifan sydd â diddordeb yn y diwydiant cerddoriaeth. Roedd yn ddiwrnod ysbrydoledig, ac rydym wrth ein bodd yn ei rannu gyda chi. 

Gareth Churchill

Artist y Mis ar gyfer mis Awst yw Gareth Churchill!

Mae Gareth Churchill yn gyfansoddwr, artist cydweithredol, athro cerdd, a bellach yn chwaraewr clarion. Mae’n athro cerdd i Ddysgu Gydol Oes Prifysgol Caerdydd, ac mae wedi bod yn aelod o Baraorchestra ers 2018.

Hyfforddodd yn wreiddiol fel oböydd, a bu’n ffodus i chwarae ar lefel broffesiynol, cyn i strôc ei adael â namau gwybyddol, synhwyraidd a chorfforol yn 20 oed. Ailgyfeiriodd hyn ei lwybr tuag at gyfansoddi.

Fel cyfansoddwr, mae sain ei gerddoriaeth wedi’i wreiddio’n ddwfn yn ei brofiad byw personol, o’r rhyngweithio rhwng y mecanyddol â’r organig, ac, yn aml gydag agwedd hunangofiannol, mae ei waith yn ceisio rhoi llais cerddorol a mynegiant artistig i brofiadau byw eraill.

Pennod 46 – Llenyddiaeth Gymraeg yr Eidal a Gwasg Anghyfreithlon yng Nghymru

Gan ein bod ni wedi edrych ar y berthynas rhwng dyneiddiaeth, Protestaniaeth a’r iaith Gymraeg yn ddiweddar, dyma gyfle i ystyried ochr arall ceiniog y Diwygiad.

Trafodwn ychydig o lenyddiaeth Gymraeg Gatholig yr unfed ganrif ar bymtheg yn y bennod, gan ganolbwyntio ar ddau gyfaill rhyfeddol, Morris Clynnog a Gruffudd Robert. Bu’n rhaid i’r ddau ddyn yma o ogledd-orllewin Cymru ffoi i’r cyfandir oherwydd eu crefydd pan ddaeth y frenhines Brotestannaidd Elizabeth I i’r orsedd.

Cyhoeddi llyfrau Cymraeg ym Milan, cwffio rhwng y Cymry a’r Saeson yn y Coleg Seisnig yn Rhufain, cynhyrchu llyfr Cymraeg Catholig ar wasg anghyfreithlon mewn ogof yng Nghymru – roedd yr alltudion Cymreig hyn yn gysylltiedig â rhai o’r penodau mwyaf anhygoel yn hanes yr iaith Gymraeg.

Ailddyfeisio’r Prif Gymeriad | Reinventing the Protagonist

Mae Llenyddiaeth Cymru, mewn partneriaeth â Chelfyddydau Anabledd Cymru, unwaith eto yn falch o wahodd awduron Byddar a/neu Anabl a/neu’n Niwroamrywiol sydd yn byw yng Nghymru i ymgeisio am le ar ein cwrs ysgrifennu creadigol digidol, Ailddyfeisio’r Prif Gymeriad a fydd yn cael ei gynnal yn ystod gaeaf 2024 – gwanwyn 2025.

Dyddiad Cau: 12.00pm, dydd Iau, 29 Awst

Dyddiadau’r cwrs: 6, 13, 20, 27 Tachwedd 2024, gyda sesiynau un-i-un a’r gweithdy olaf yn cael eu cynnal ym mis Ionawr a mis Chwefror 2025.

Bydd y tiwtor yn penderfynu ar yr amser mwyaf cyfleus unwaith mae’r grŵp wedi cael ei benodi.

Sesiynau galw heibio: Dydd Mercher 24 Gorffennaf 1.00pm-2.00pm, Dydd Mawrth 6 Awst, 1.00-2.00pm.

Doctor Pwy?

Y podlediad meddygol Cymraeg wrth i ni ddarganfod bod yna tri doctor bellach ar y podlediad. 

Llongyfarchiadau i’r doctor newydd, Manon.

Mae darllen llyfrau yn dda i’ch iechyd. Dyma restr ddarllen o’r cyfrolau a drafodwyd yn y bennod:

Cysgod y Mabinogi – Peredur Glyn

Recipes for love and murder – Sally Andrews

Madws – Sioned Wyn Roberts

It Comes To Us All/Fe Ddaw Atom Ni Oll – Irram Irshad

Camu – Iola Ynyr

Y Bocs Erstalwm – Mair Wynn Hughes

Ultra-Processed People – Chris van Tulleken

Jac a’r Angel – Daf James

Gemau – Mared Lewis

Pris Cydwybod T.H.Parry-Williams a Chysgod y Rhyfel Mawr – Bleddyn Owen Huws

Aisha Kigs – Llygaid Cudd

Rhan o brosIect AffriCerdd – sef y bartneriaeth rhwng Tŷ Cerdd â’r Eisteddfod Genedlaethol sy’n cefnogi artistiaid
lliw i weithio yn y Gymraeg.

Fideo wedi’i ariannu yn rhan o bartneriaeth Lŵp x PYST.

Pennod 45 – ‘Cymraeg iawn i’r Cymry i gyd’: Beibl 1588

Yn y bennod hon trafodwn gamp ryfeddol William Morgan, Beibl Cymraeg 1588. Bid a fo am ei harwyddocâd crefyddol amlwg, canolbwyntiwn ar arwyddocâd y garreg filltir hon o safbwynt hanes yr iaith Gymraeg a’i llenyddiaeth. 

Un o’r pethau sy’n gwneud y Gymraeg yn iaith mor anhygoel o gyfoethog yw’r amrywiaeth o gyweiriau sydd ar gael i awduron, a Bebil 1588 yn anad dim a sicrhaodd fod ganddi gywair llenyddol aruchel arhosol. Mae’r undod ieithyddol hwn wedi profi’n hynod bwysig o safbwynt hunaniaeth Gymreig hefyd. Cawn gyfle hefyd i nodi ymateb rhai Cymry cyfoes, gan gynnwys cywydd mawl gan y bardd Rhys Cain sy’n tynnu sylw mewn modd cofiadwy at gamp ieithyddol William Morgan.

Elfed Saunders Jones – Y Llong Ofod

“Llong i’r gofod! Llong i’r gofod, a bellach mae hi bron yn barod!” Mae Elfed Saunders Jones yn ei ôl gydag opera roc newydd yn dilyn llwyddiant ysgubol y clasuron ‘Gadewaist’ ac ‘Ar Hyd i Bawb a Fynno’ – gyda’r sengl hon ‘Y Llong Ofod’ yn un o lu o uchafbwyntiau cerddorol o’i opws ‘Cofiwch […]

Mwy o Straeon o’r Mabinogi gan Siân Lewis

Mwy o Straeon o’r Mabinogi gan Siân Lewis, gyda darluniau gan Valériane Leblond yw Llyfr y Mis i Blant, mis Gorffennaf 2024.

Dyma ddilyniant hyfryd i gyfrol arobryn Pedair Cainc y Mabinogi a enillodd wobr Tir na n-Og yn 2016. Mae’n olrhain tair stori allweddol o fyd chwedloniaeth frodorol Cymru, sef stori anturus Culhwch ac Olwen, helyntion y ddau frawd. Lludd a Llefelys, a hud a lledrith Breuddwyd Macsen.

Cyfle arall i ymgolli yn rhai o straeon hynaf ac enwocaf Cymru a gofnodwyd ar femrwn y tro cyntaf tua’r ddeuddegfed ganrif. Mae byd y Mabinogi’n un sy’n llawn cyffro, heriau, antur, swynion, anghydfod, gwrthdaro, dirgelwch, cymeriadau anhygoel, rhamant a ffantasi, a’r cyfan yr un mor apelgar i ddarllenwyr heddiw ac ydoedd wyth canrif yn ôl.
Dyma flas o’r gyfrol:

Seren Esgynnol/Rising Star: featuring Bethany Handley

Seren Esgynnol/Rising Star is a focus on early career talents from the world of poetry. Bethany Handley is a Monmouthshire-based poet, writer, campaigner and presenter. She was part of the Hay Festival 2024, and she was awarded a place in the Literature Wales’ ‘Representing Wales’ writer development programme in 2023.

Culhwch and Olwen by Catherine Fisher

Culhwch and Olwen by Catherine Fisher, illustrated by Efa Lois is our July Children’s Book of the Month. 

A mythical adventure of love and heroism. Culhwch falls madly in love with Olwen, the daughter of the malevolent giant Yspaddaden Penkawr. But Olwen’s father isn’t happy about the pairing and sets Cuhlwch a test – he must complete several perilous feats and bring him the treasures he desires. 

Catherine Fisher is a New York Times bestselling author. Her novel Incarceron was the Times Book of the Year. She has twice won the Tir na n-Og prize, and has been shortlisted for the Blue Peter, Carnegie, Costa and WHSmith prizes. 

Efa Lois is an exciting young illustrator, new to the world of books but with significant experience elsewhere, having produced work for Visit Wales, the National Library of Wales, Cadw, the Tafwyl festival and Cara magazine. 

‘A beautifully told retelling of Welsh folklore that will entrance and delight.’
Zoe James-Williams, Drawing on Books 


‘Culhwch and Olwen is a spellbinding, lyrical re-telling of an early Arthurian myth that completely captivated me as I followed a courageous hero and his companions on a dangerous, thrilling and seemingly impossible quest.’ Book Craic

Creative Non-Fiction – Sarn Helen, Tom Bullough (Granta Publications)

This is the account of Tom Bullough’s journey along Sarn Helen – Helen’s Causeway – the old Roman Road that runs from the south of Wales to the north. As Bullough walks the route, he explores the political, cultural and mythical history of this small country that has been divided by language and geography. Woven into this journey are conversations with climate scientists and the story of Tom’s engagement with the urgent issue of the climate crisis, showing us its likely impact on Wales, which is – in miniature – a vision of what lies ahead for us all.

Pennod 44 – Yr Hen a’r Newydd, Y Gwir a’r Gau: Rhagymadrodd Richard Davies

‘Dwi wir wedi fy llorio gan hyn’ yw un o’r pethau a ddywed Richard Wyn Jones ar ôl clywed am ragymadrodd syfrdanol yr Esgob Richard Davies i Destament Newydd 1567. Dyma ysgrif lenyddol fywiog sy’n hynod ddiddorol – ac yn hynod arwyddocoal – o safbwynt hunaniaeth Gymreig y cyfnod. Mae hefyd yn ddarn o bropanda Brotestannaidd sy’n troi’r gwirionedd y tu chwith allan gan ddarlunio’r Hen Frytaniaid fel rhyw fath o broto-Brotestaniaid a honni mai dychwelyd eu hen ffydd iddynt yn hytrach na’u cyflwyno i ffydd newydd yr oedd y Diwygiad Protestannaidd. Ond mae hefyd yn cyflwyno cnewyllyn o wirionedd o fath arall wrth drafod yr hen ryfeloedd rhwng Cymru a Lloegr ac mae’n rhyfeddol gweld Richard Davies yn trafod coron Loegr mewn modd negyddol gan ei fod yn gwasanaethu’r goron honno fel esgor yn Eglwys Loegr!

People’s Choice – In Orbit, Glyn Edwards (Seren)

On receiving news of a beloved teacher’s death, a man struggles with the loss of a relationship sustained by deep admiration and unrequited love. Memories of their shared journey are separated into three orbits where the man’s past, present, and future are punctuated by intense grief.

In Orbit uses a variety of innovative forms to explore loss, from traditional stanzas to prose poems to shaped poems in the form of birds, circuits, or hands. The narrative shifts in time, moving from his teen years to the present day when he himself has become a teacher, working alongside the man he mourns.

The book not only grieves the loss of the teacher, but also toxic standards for boys and men. Beyond human connection, sustenance is found in the moon, the stars, the sky, and nature. The discovery of a badger’s track or the treasure of a bird egg reminds us how small trajectories are in the context of the more-than-human: an answer perhaps to the grieving process.

I Think We’re Alone Now, Abigail Parry (Bloodaxe Books)

I Think We’re Alone Now was supposed to be a book about intimacy: what it might look like in solitude, in partnership, and in terms of collective responsibility. Instead, the poems are preoccupied with pop music, etymology, surveillance equipment and cervical examination, church architecture and beetles. Just about anything, in fact, except what intimacy is or looks like. So this is a book that runs on failure, and also a book about failures: of language to do what we want, of connection to be meaningful or mutual, and of the analytic approach to say anything useful about what we are to one another. Here are abrupt estrangements and errors of translation, frustrations and ellipses, failed investigations. And beetles.

Buy now

Poetry – Cowboy, Kandace Siobhan Walker (CHEERIO Publishing)

The poems in Cowboy are knowing, millennial, internet-sick, funny, but there are deeper undercurrents, too: of embodied and disembodied spiritualities; of the knowledge of animals; of familial mythologies; of grief and longing; of autism and navigating diagnoses; of early and enduring disappointment; of the wildness underneath the smooth glass-and-chrome surfaces of contemporary life.

Buy now

Cymdeithasu gyda’r Mentrau Gymdeithasol: Antur Stiniog

Croeso i’r gyfres newydd gyffrous sy’n ymchwilio i waith dylanwadol mentrau cymunedol Ffestiniog. Yn y gyfres hon, byddwn yn trafod brosiectau ac ymdrechion gymuned Ffestiniog i sicrhau newid cadarnhaol i’r gymuned. Ymunwch â ni wrth i ni ddarganfod y straeon y tu ôl i’r mentrau hyn a’u heffaith ddofn ar y gymuned leol.

But, gays just wanna have fun

Croeso i bennod olaf Cyfres 2 o Memories From The Dance Floor, lle rydyn ni wedi gadael goleuadau llachar Llundain ac wedi teithio’n syth i fyny’r M4 i Gymru. Yn ystod y gyfres, rydyn ni wedi dathlu lleoliadau LHDTC+, taflu goleuni ar eu hanes a chwrdd â’r rhai a wnaeth ein tynnu o’r ciw ac i mewn i anhrefn a llawenydd y gymuned cwiar y tu ôl i’w drysau

Yn y bennod olaf hon, rydyn ni’n glanio yn y presennol. Cawn gip ar sut mae gwerth ein lleoliadau wedi newid, gofyn sut mae gwlad y gân – Cymru, hynny yw – wedi dylanwadu ar ein cerddoriaeth, pwyso a mesur pwysigrwydd drag rhanbarthol a gweld beth mae’n ei olygu i fod yn Gymry ac yn falch yn 2024.

Mae’n un fawr – amdani!