Cartref digidol diwylliant Cymru.

Cartref digidol diwylliant Cymru.

Menu

Tag: Gwrando

The Gentle Good – Tachwedd

Portread seicedelig o Gwm Elan yng nghanolbarth Powys ydy ‘Elan’, albwm newydd The Gentle Good (Gareth Bonello). Ysgrifennodd Gareth yr albwm mewn bwthyn oddi ar y grid wrth ymgymryd cyfnod preswyl flwyddyn o hyd ym Mynyddoedd Cambria. Mae ‘Elan’ yn cynnwys caneuon yn y Gymraeg a’r Saesneg, ac yn archwilio tirwedd, hanes a gwleidyddiaeth y dyffryn anghysbell hwn, a gafodd ei foddi i ddarparu dŵr i Firmingham ar ddiwedd oes Fictoria. Mae’r sengl gyntaf o’r albwm, ‘Tachwedd’ yn ddathliad seicedelig calonogol o’r hydref ac yn ein hatgoffa i ddal y golau drwy’r tywyllwch.

GWOBRAU COFFA AIL SYMUDIAD

Cystadleuaeth i fandiau ac artistiaid unigol dros Gymru gyfan

Pwy sy’n gallu cystadlu?
Unrhyw fand neu artist sy’n gymharol newydd. Ydych chi’n fand ysgol? Yn ffrindiau coleg? Yn artist unigol sydd eisiau cyrraedd cynulleidfa? Hoffech chi berfformio mewn tair gŵyl yn 2025 ac ennill gwobr ariannol? Ai chi fydd yr enw nesaf ar un o’r tlysau? Profiadol neu hollol ddi-brofiad, mae’r gystadleuaeth yn agored i chi. Mae Gwobrau Coffa Ail Symudiad yn chwilio am sŵn cyfredol a sŵn i’r dyfodol. 

I gofrestru, llenwch y ffurflen yma

Llyfrau’r Gaeaf

Chwilio am anrhegion Nadolig?

Mae Llyfrau’r Gaeaf, blas o’r llyfrau gwych o Gymru fydd ar gael dros y misoedd nesaf, ar gael nawr.
Galwch draw i’ch siop lyfrau leol i dderbyn eich copi yn rhad ac am ddim neu porwch y catalog yma!

GAFF – Chefchaouen

O’r albym ‘Escapism’ – allan Rhag 6 ar Recordiau Côsh Records.

Cerddoriaeth gan GAFF.

Fideo gan Nic Finch.

Argyfwng Y Byd Llyfrau

Croeso i bennod arall o Colli’r Plot.

Yn y rhifyn yma da ni’n trafod yr argyfwng yn y diwydiant cyhoeddi Cymraeg, pa mor hyfryd ydy Cymdeithas Gymraeg y Bermo a thrafod yr yrfa ddisglair sydd o flaen yr awdur Kate Roberts, sydd wirioneddol yn anhygoel.

Mae ‘na lot o chwerthin, ‘chydig o bethau dadleuol ac ambell i sgwrs ddwys.


Dyma restr ddarllen o’r cyfrolau a drafodwyd yn y bennod:

Lwmp – Rhian Wyn Griffiths
Meirw Byw – Rolant Tomos
Laura Jones – Kate Roberts
Lladron y Dyfnfor – Gruffudd Roberts
Meirw Byw – Rolant Tomos
Gwaddol – Rhian Cadwaladr
Letting Go – Wil Gritten
Friends of Dorothy – Sandi Toksvig
Nala’s World: One man, his rescue cat and a bike ride around the globe – Dean Nicholson
Tadwlad – Ioan Kidd
The Power of one – Bryce Courtenay
Disgyblion B – Rhiannon Lloyd
Elin a’r Felin – Richard Holt

Pennod 53 – Pechod yn Llanymddyfri: Y Ficer Prichard

Trafodwn yn y bennod hon y modd yr aeth Rhys Prichard (c.1579-1644), ficer Llanymddyfri, ati i ddefnyddio barddoniaeth rydd seml i ledaenu gwersi crefyddol.

Yn ogystal ag ystyried ei agenda gyffredinol, craffwn ar un gerdd sy’n dangos ei fod yn poeni’n fawr am y bywyd pechadurus a welai yn ei blwyf ei hun ac sy’n darlunio Llanymddyfri fel rhyw Sodom a Gamora. Dim ond ar ôl iddo farw y cyhoeddwyd ei waith, a hynny yng nghasgliad Cannwyll y Cymry. Byddai’r gwaith yn cael ei adargraffu’n gyson, gan sicrhau bod ‘y Ficer Prichard’ ymysg beirdd Cymraeg mwyaf adnabyddus y cyfnod cyn 1800. Ond i’n tyb ni, y peth mwyaf diddorol am y bardd hwn yw’r modd y cafodd Rhys Prichard ei wneud yn rhan o olyniaeth lenyddol y Piwritaniaid Cymraeg; o edrych o’r newydd am y dystiolaeth am fywyd a’i ddaliadau’i hun, casglwn ei fod ar y pegwn arall i’r Piwritaniaid a ymladdai yn erbyn y brenin mewn gwirionedd. Dyma felly enghraifft drawiadol o lenyddiaeth wedi’i chymryd allan o’i chyd-destun gwreiddiol a’i defnyddio at ddibenion hollol wahanol.

Clawr Llyfr Plant y Flwyddyn 2024

I ddathlu a chydnabod cyfraniad darlunwyr a dylunwyr a’u gwaith i ddod â straeon yn fyw, mae Panel Pobl Ifanc Cyngor Llyfrau Cymru wedi dewis 8 clawr llyfr o Gymru sydd yn eu barn nhw yn haeddu’r teitl Clawr Llyfr Plant y Flwyddyn 2024.

Bydd dylunydd/darlunydd y cloriau buddugol yn y ddau gategori yn ennill neu’n rhannu gwobr ariannol o £500.

Speak Back

Mae ’Speak Back’ yn gwrs preswyl 5 diwrnod ar gyfer beirdd ac artistiaid perfformiadol. Ar gyfer y cyfle hwn, rydym yn croesawu ceisiadau gan feirdd ac artistiaid sydd heb gynrychiolaeth ddigonol yng Nghymru, ac mae’r cwrs yn rhad ac am ddim i’r awduron llwyddiannus.

Dyddiadau’r Cwrs: Dydd Llun 3 Mawrth – Dydd Gwener 7 Mawrth 2025.

Dyddiad cau: Dydd Mawrth 26 Tachwedd 2024.

Bydd yr wythnos yn archwilio themâu hunaniaeth, argyfwng hinsawdd, cyfiawnder hinsawdd a chyfiawnder cymdeithasol. Y tiwtoriaid yw Taylor Edmonds a Kandace Siobhan Walker.

Mae ‘Speak Back’ yn cael ei ariannu gan y Loteri Genedlaethol drwy Gyngor Celfyddydau Cymru, Ymddiriedolaeth Rhys Davies a Sefydliad Foyle.

Sut i wneud cais – https://www.llenyddiaethcymru.org/ein-prosiectau/speak-back/speak-back-sut-i-wneud-cais/

Cymhwysedd a Chwestiynau cyffredin – https://www.llenyddiaethcymru.org/ein-prosiectau/speak-back/speak-back-cymhwysedd-a-chwestiynau-cyffredin/

Pennod 52 – ‘Cyfaill ac Anwylddyn’: Beibl Bach 1630

Er mwyn deall datblygiad llenyddiaeth Gymraeg yn yr ail ganrif ar bymtheg, rhaid trafod y Beibl eto. Yn dilyn cyhoeddi Beibl William Morgan yn 1588, cyhoeddwyd fersiwn diwygiedig yn 1620.

‘Beiblau pulpud’ oedd y cyfrolau hyn, llyfrau mawr a ddefnyddid yn yr eglwys ond a oedd yn rhy ddrud i’r rhan fwyaf o’r Cymry eu prynu. Ond cyhoeddwyd un tra gwahanol yn 1630, y ‘Beibl Bach’, un a oedd dipyn yn llai o ran maint ac felly’n rhatach. Wrth drafod ei arwyddocâd yn y bennod hon, craffwn ar ragymadrodd y Beibl Bach, ysgrif hynod ddiddorol sy’n annog y darllenydd i adael i’r beibl hwn fyw yn tŷ ag ef ‘fel cyfaill’ ac ‘fel anwylddyn.’ O safbwynt hanes crefydd yng Nghymru, dyma garreg filltir a fyddai’n hybu Piwritaniaeth yn y pen-draw. Ac o safbwynt hanes llenyddiaeth Gymraeg, byddai’r cyhoeddiad hwn yn hybu llythrennedd yn sylweddol.

RHYDD – BETSAN

Mae Recordiau Côsh yn falch o gyhoeddi bod y cerddor a’r cyfansoddwr, Betsan, yn ymuno â’r label ar ddechrau ei phennod greadigol newydd fel artist.

Allan nawr ar yr holl lwyfannau arferol, ‘Rhydd’ yw’r cyntaf mewn cyfres o senglau fydd Betsan yn ei ryddhau dros y misoedd nesaf. Dyma fideo arbennig, wedi’i ariannu gan Gronfa Fideos Lŵp a PYST, i gyd-fynd â’r trac.

Bendigaydfran – Y Goron Fawr

‘Mae’n freuddwyd i mi bod fi’n hunlle i ti’

Dyma fideo a pherfformiad trawiadol gan yr artist electro-pop o Gaerdydd i gyd-fynd â’i sengl diweddaraf – ‘Y Goron Fawr’.

Mae Bendigaydfran yn chwarae rhan cymeriad hunllefus gyda’r elfennau gweledol grymus yn creu fideo effeithiol a phriodol!

Fideo gan: Pink Chillies

Pennod 51 – ‘Hoff Rediad ei Phriodi’: Cyngor Mam a Galar Gŵr

Ar ôl nodi bod llwyth o ganu caeth Cymraeg o’r cyfnod ac enwi rhai o feirdd pwysig nad oes gennym amser i’w trafod, canolbwyntiwn ar ddwy gerdd gaeth o ddechrau’r ail ganrif ar bymtheg sy’n cynnig mewnwelediad i fywyd un teulu uchelwrol – Dafydd Llwyd a’i wraig Catrin Owen o’r Henblas, Llangristiolus, Môn.

Edrychwn yn gyntaf ar gywydd a gyfansoddwyd Dafydd pan fu farw Catrin yn 1602, cerdd sy’n mynegi galar y gŵr mewn modd personol a chofiadwy. Trafodwn wedyn gyfres o englynion a gyfansoddasai Catrin pan aeth eu mab nhw, Siôn i astudio yn Rhydychen. Mae’r gerdd hon yn cyflwyno cyngor y fam i’w mab, ac mae naws y cyngor yn rhyfeddol o debyg i’r hyn y gellid disgwyl i rieni ddweud wrth eu plant heddiw!

Ar ganol ei gwrs gradd yn Rhydychen oedd Siôn pan fu farw’i fam, ac felly mae’r ddwy gerdd gyda’i gilydd yn gyfle i ni weld y tu mewn i fywyd – a marwolaeth – y teulu hwn ac ystyried y modd yr oedd barddoniaeth yn gyfrwng iddynt fynegi’u teimladau.

Her yr Hydref: Aduniad – Elidir Jones

Awydd darllen mwy o lyfrau Cymraeg ond ddim yn siŵr lle i ddechrau? Ymunwch â Her yr Hydref!

Mae Her yr Hydref yn eich annog i ddarllen un llyfr o gyfres Stori Sydyn bob wythnos yn ystod mis Hydref.

Dwi Ar Gau – Lleucu Non (Official Video)

Fideo cerddoriaeth swyddogol ar gyfer ‘Dwi Ar Gau’. Cyfuniad o animeiddio a ffilm gan Lleucu Non, gan gynnwys ffilmiau o archif personol Sion Roberts

Rhan o Gronfa Fideos Lŵp x PYST

Lleucu Non – Dwi Ar Gau

Wedi i senglau cyntaf Cyn Cwsg, BERIAN a Ffion Campbell-Davies greu argraff ar ddechrau’r flwyddyn, pleser cyhoeddi mai Lleucu Non yw’r pedwerydd artist i ryddhau drwy UNTRO, gyda’i thrac cyntaf, ‘Dwi Ar Gau’, allan ddydd Gwener 11eg Hydref.

Mae ‘Dwi Ar Gau’ yn drac sy’n efelychu natur gymhleth perthynas bell, wrth i Lleucu samplo sgyrsiau coll o ebargofiant peiriant ateb ei ffôn. Yn llithro rhwng yr amrwd a’r breuddwydiol, mae’r trac wedi’i gynhyrchu gan y cerddor, Sywel Nyw, a’n cyfuno curiadau cynnil gyda melodïau moethus Lleucu. Yn rhan o gydweithrediad rhwng Klust a Youth Music, daeth y ddau artist ynghyd i recordio’r trac yng ngholeg LCCM yn Llundain fis Gorffennaf.

Gydag artistiaid fel Thallo, Mazzy Star a Cate le Bon ymhlith ei dylanwadau, mae ‘Dwi Ar Gau’ yn dod â syniadau seinyddol Lleucu yn fyw, wedi iddi hel samplau a chasglu synau dros gyfnod o bedair blynedd. Eglura Lleucu: “Dechreuais ‘sgwennu caneuon tua phedair blynedd yn ôl wrth ddechrau ymarfer y gitâr yn ystod y cyfnod clo. Mae’n gyffrous iawn gallu rhyddhau fy sengl gyntaf o’r diwedd!”

Wedi’i magu yn Nyffryn Nantlle a bellach yn byw yn Gaerdydd, ychwanega Lleucu: “Roedd recordio yn Llundain a chydweithio hefo Sywel Nyw yn brofiad arbennig iawn a dwi’n falch o allu cael y cyfle i weithio gyda chynhyrchydd mor dalentog. Mae cyd-destun lyrics ‘Dwi Ar Gau’ yn agored i’w ddehongli, ond i mi, mae o’n cyfleu’r angst mae llawer o bobl yn ei deimlo ar ôl graddio, ymhlith syniadau eraill! Dwi’n edrych ymlaen at weld yr ymateb i’r trac.”

Dwi Ar Gau – Lleucu Non

Fideo cerddoriaeth swyddogol ar gyfer ‘Dwi Ar Gau’. Cyfuniad o animeiddio a ffilm gan Lleucu Non, gan gynnwys ffilmiau o archif personol Sion Roberts

Rhan o Gronfa Fideos Lŵp x PYST

Yr amser gorau i ddarllen llyfr

Llongyfarchiadau Bethan Gwanas ar ennill Gwobr Mary Vaughan Jones 2024, sydd yn dathlu cyfraniad arbennig at lenyddiaeth i blant a phobl ifanc.

Trafod darllen llyfrau ar yr amser cywir, beth mae tylluanod yn ei wybod, cerddoriaeth a chyfrolau, a lansiad llyfr sy’n cynnwys stripper.

Mae hwn i fod yn bodlediad am lyfrau!

Dyma restr ddarllen o’r cyfrolau a drafodwyd yn y bennod:

Y Daith ydi Adra – John Sam Jones (cyfieithad Sian Northey)
Tell Me Who I Am – Georgia Ruth
Pen-blwydd Hapus – Ffion Emlyn
Dog Days – Ericka Walker
Y Morfarch Arian – Eurgain Haf
Lwmp – Rhian Wyn Griffiths
Y Fran Glocwaith – Catherine Fisher (cyf. Mared Llwyd)
Nightshade Mother – Gwyneth Lewis 
Ystorïau Bohemia – amrywiol, cyf. T H Parry-Williams
Pen-blwydd Hapus – Ffion Emlyn
Clear – Carys Davies
Tywyllwch y Fflamau – Alun Davies
Y Twrch Trwyth – Alun Davies
Gwaddol – Rhian Cadwaladr.
Oedolyn-ish – Mel Owen
The Rhys Davies Short Story Award Anthology

Her yr Hydref: Gwledd gan Lowri Haf Cooke

Awydd darllen mwy o lyfrau Cymraeg ond ddim yn siŵr lle i ddechrau? Ymunwch â Her yr Hydref!

Mae Her yr Hydref yn eich annog i ddarllen un llyfr o gyfres Stori Sydyn bob wythnos yn ystod mis Hydref.

Mae’r gyfres arbennig hon o lyfrau gan awduron poblogaidd yn cynnig cyfle gwych i bori mewn llyfr. Gyda’r llyfrau yn ddim ond £1 yr un, ac yn rhyw 100 o dudalennau o hyd, maen nhw’n berffaith ar gyfer taith trên i’r gwaith, darllen dros amser cinio neu ddeg munud gyda phaned.

Mae Gwledd gan Lowri Haf Cooke yn dathlu 10 cwmni bwyd a diod o Gymru.

Dyma straeon rhai o arwyr ac arwresau’r byd bwyd a diod yng Nghymru heddiw. Dewch i gael eich ysbrydoli gan fusnesau sydd wedi ennyn parch ledled Cymru a thu hwnt, ac sydd wedi cipio gwobrau cenedlaethol.

Mae gwledd yn eich disgwyl, wrth i chi ddysgu am yr emosiwn, y gwaith caled a’r dyfalbarhad sydd wedi dod a llwyddiant i’r cynhyrchwyr arloesol, angerddol ac arbennig yma.

Pennod 50 – Bardd Mewn Dau Fyd:Richard Hughes, Cefnllanfair

A ninnau wedi recordio 50 o benodau, rydym ni’n dathlu’r garreg filltir trwy drafod un o feirdd mwyaf diddorol y cyfnod modern cynnar, Richard Hughes o Gefnllanfair yn Llŷn.

Nodwn ei fod yn un o nifer o feirdd Cymraeg a oedd yn treulio llawer o amser yn Llundain yn oes Elizabeth I. Roedd Richard Hughes yn ffwtman, yn was a wasanaethai’r frenhines ei hun, ond yn ogystal â threulio amser yn y llys yn Llundain roedd hefyd yn ymweld yn gyson â’i hen fro, fel y tystia’i farddoniaeth.

Yn wir, mae’i waith yn rhyfeddol o amrywiol, yn cynnwys cerddi rhydd a cherddi caeth o ran mesur, ac, o ran themâu, yn cynnwys: cerddi serch cwrtais a cherddi sy’n trafod rhyw mewn modd masweddus iawn; cerddi am fywyd yn Llundain a cherddi am Ben Llŷn (gan gynnwys englyn sionc i gwch Ynys Enlli); cerddi sy’n talu teyrnged i unigolion a cherddi sy’n dychanu pobl eraill. Ac, ie, roedd trafod barddoniaeth Richard Hughes yn fodd i Richard Wyn Jones ddysgu hen air Cymraeg am dŷ bach – cachdy!

Her yr Hydref: Tywyllwch y Fflamau gan Alun Davies

Awydd darllen mwy o lyfrau Cymraeg ond ddim yn siŵr lle i ddechrau? Ymunwch â Her yr Hydref!

Mae Her yr Hydref yn eich annog i ddarllen un llyfr o gyfres Stori Sydyn bob wythnos yn ystod mis Hydref.

Gormod o gŵn

Yn ddiweddar fe gawson ni wyliau bach yn nhref lan môr Whitby yng ngogledd Swydd Efrog. Lle hyfryd a difyr dros ben, er yn llawer prysurach na phan fuon ni yno bymtheg mlynedd yn ôl, a mwy o bobol â chŵn nag ydw i wedi’u gweld mewn un lle erioed. Yn yr hinsawdd cŵn-garol sydd […]

Eluned Morgan – ein Prif Weinidog anfoddog

Lai na blwyddyn yn ôl, nid oedd Eluned Morgan yn chwennych bod yn Brif Weinidog. Bellach mae wedi etifeddu’r fantell honno mewn gwlad sy’n gynyddol feirniadol o berfformiad y Llywodraeth Lafur. Ai yn ystod ei chyfnod hi wrth y llyw y gwelwn dra-arglwyddiaeth Llafur yng Nghymru yn dechrau dod i ben?

Chwarae’r Chwedlau: Cabaret

11/10/2024 – 7.30pm

Tocynnau/Tickets

Mae Chwarae’r Chwedlau: Cabaret nôl am bennod olaf o 2024!

Os methwch chi’n Eisteddfod eleni, paid a phoeni: rydym yn dod a rhai o’r acts o raglen LHDTC+ y prifwyl, Mas ar y Maes, i The Queer Emporium! 

Mae’r cast yn cynnwys Caitlin McKee, Tom Kemp, Betsan and Welsh Ballroom Community! 

Plîs prynwch docynnau pryd medrwch oherwydd mae gwerthu tocynnau i nosweithiau cwiar, Cymraeg medru bod yn galed, a hefyd mae’n helpu lleddfu’r gor-bryder!

Beach of Dreams

Ar hyn o bryd mae TAPE yn rhan o brosiect cyffrous o’r enw Beach of Dreams; Rydym yn rhan o rwydwaith o seflydliadau, artistiaid a chymunedau mewn cenhadaeth gyffredin i archwilio ac ymateb i’r heriau hinsawdd enbyd sy’n wynebu rhanbarthau arfordirol y DU.

Rydym wedi bod yn gweithio gyda Jason Singh, artist, bîtbocsiwr natur, cynhyrchydd, DJ, curadur, hwylusydd a pherfformiwr. Mae wedi gweithio gyda phobl fel y BBC, Tate Britain, a’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol i enwi dim ond rhai!

Bydd TAPE Sound yn gweithio ochr yn ochr â Jason i gipio sain o wahanol ffynonellau ym Mae Colwyn a’r ardaloedd cyfagos i’w defnyddio fel rhan o brofiad sonig trochi. Bydd hefyd yn ceisio dal straeon a safbwyntiau o’r gymuned leol. 

Mae TAPE yn falch o fod yn rhan o’r dathliad arfordirol hwn ochr yn ochr ag artistiaid a gomisiynwyd a chymunedau lleol ledled y DU!

Ymunwch â Her yr Hydref!

• Awydd darllen mwy o lyfrau Cymraeg ond ddim yn siwr lle i ddechrau?
• Dim digon o amser i ddarllen?
• Chwilio am her ar gyfer yr hydref?

Pennod 49 – Cariad, Protest ac Ideoleg Mesur: Y Canu Rhydd

Dechreuwn yn y bennod hon drwy ystyried rhywbeth y mae llawer ohonom yng Nghymru’n ei gymryd yn ganiataol, sef y gwahaniaeth rhwng canu caeth Cymraeg a chanu rhydd.

Awgrymwn fod agweddau cymdeithasol ac ideolegol ar y gwahaniaeth mydryddol sylfaenol hwn. Canolbwyntiwn ar farddoniaeth rydd a gyfansoddwyd yn yr unfed ganrif ar bymtheg ac ar ddechrau’r ganrif nesaf ac mae trafod dau fath o fesur rhydd yn fodd i ni ystyried cwestiynau mawr yn ymwneud â’r berthynas (a’r gwahaniaeth) rhwng yr hen a’r newydd ac y ‘brodorol’ a’r ‘estron’. Nodwn fod lleisiau barddol benywaidd yn ymddangos yn y corff newydd hwn o farddoniaeth ac edrychwn yn fanwl ar gerdd angerddol sy’n protestio’n erbyn dadgoedwigo cymoedd y De (ac sy’n rhoi’r bai am y dinistr ecolegol hwn ar ‘y Saeson’).

Cymdeithasu Gyda’r Mentrau Gymdeithasol: Opra Cymru

Ymunwch â ni ar y rhifyn arbennig hwn o’n podlediad wrth i ni ddathlu carreg filltir : pen-blwydd Opra Cymru yn 15 oed! Ers degawd a hanner, mae Opra Cymru wedi bod yn perfformio gan ddod â thraddodiadau cyfoethog, melodaidd Cymru yn fyw gydag angerdd a chreadigrwydd bod rheini yn operau enwog neu rhai wedi cyfansoddi o’r newydd. Yn y bennod hon, byddwn yn mynd ar daith hiraethus drwy hanes Opra Cymru gyda cyfarwyddwr y cwmni Patrick Young, gan ailymweld â rhai o’u perfformiadau mwyaf cofiadwy . Byddwn hefyd yn plymio i mewn i’r prosiectau cyffrous sydd ar y gorwel, o gynyrchiadau newydd arloesol i allgymorth cymunedol sydd wedi’u cynllunio i ysbrydoli’r genhedlaeth nesaf. P’un mai ffan ers tro neu’n newydd i fyd yr opra Gymraeg, mae’r podlediad hwn yn siŵr o swyno ac ysbrydoli. Gwrandewch i glywed straeon y tu ôl i’r llenni, a chipolwg ar yr hyn sydd nesaf i Opra Cymru wrth iddynt barhau i swyno cynulleidfaoedd ar draws Gymru a thu hwnt. Ymunwch â ni i ddathlu hud Opra Cymru—15 mlynedd a chyfri!

Dominatrix

Llyfr newydd Bethan Gwanas, trafod cultural appropriation, a ble mae’r lle gorau i wrando ar bodlediad Colli’r Plot?

Ymddiheuriadau Heledd Cynwal!

Dyma restr ddarllen o’r cyfrolau a drafodwyd yn y bennod:

The Glutton – A.K Blakemore
Ysgrifau Llenorion – gol. John Lasarus Williams
The Story Spinner – Barbara Erskine
Hi-Hon – gol. Catrin Beard ac Esyllt Angharad Lewis
Nice Racism – Robin Diangelo
Tadwlad  – Ioan Kidd
Sunset – Jessie Cave
The Satanic Mechanic – Sally Andrew
Y Morfarch Arian  – Eurgain Haf
The Hoarder – Jess Kidd
Madws – Sioned Wyn Roberts
The Trees – Percival Everrett
Ar Amrantiad – Gol Gareth Evans-Jones
Cysgod y Mabinogi – Peredur Glyn

Pennod Arbennig: Ysgrifennu am ryfel yn Gymraeg . . . yn America!

Dyma bennod a recordiwyd o flaen cynulleidfa fyw yn siop lyfrau Storyville, Pontypridd yn ystod Eisteddfod Genedlaethol 2024.

Ac yntau newydd orffen ei ddarllen, roedd Richard Wyn Jones am drafod llyfr diweddaraf ei gyd-gyflwynydd, Dros Gyfiawnder a Rhyddid. Mae’n gyfrol sy’n darlunio hanes cymuned Gymraeg benodol yn ystod Rhyfel Cartref America, gan ganolbwyntio mewn dull storïol ar y dynion yn y fyddin ond gan ystyried hefyd eu perthynas â’u cymuned gartref yn Wisconsin.

Mae’r stori’n cael ei hadrodd trwy gyfrwng geiriau Cymraeg gwreiddiol y Cymry Americanaidd hyn, ac yn ôl Richard Wyn Jones, ‘mae’n syfrdanol’ ei bod hi’n bosib cyflwyno cymaint o’r hanes cyffrous hwn yn y modd hwn. A nifer o brif gymeriadau’r stori wedi’u geni yn yr Unol Daleithiau a’u magu’n siarad Cymraeg fel eu mamiaith, mae hefyd yn bennod ddiddorol yn hanes cymdeithasol yr Hen Iaith. Ac fel y noda Richard Wyn Jones, mae’r modd y maen nhw’n ysgrifennu am ryfel yn Gymraeg yn cysylltu’r deunydd hwn â llawer o lenyddiaeth Gymraeg o’r Oesau Canol a drafodwyd yng nghyfres gyntaf y podlediad hwn. 

Prynwch ‘Dros Gyfiawnder a Rhyddid’ YMA

Buddug – Unfan

Buddug, yr enw ifanc â’r llais aeddfed.

Mae Buddug ar ddechrau ei gyrfa wedi cael Haf prysur iawn eleni yn gigio ar lwyfannau Tafwyl, Sesiwn Fawr, llwyfanau’r Eisteddfod a pherfformio ym Maes B. Yn ogystal a hyn ymunodd â Yws Gwynedd ar Lwyfan y Maes i ganu ei sengl cyntaf – ‘Dal Dig’.

Dyma fideo a pherfformiad pwerus gan Buddug i gyd-fynd â’i thrydedd sengl – ‘Unfan’. Mae’r cymeriad a gaiff ei chwarae gan Buddug yn un sy’n gaeth i’w bywyd ailadroddus o berfformio’n ddragywydd i’r un hen gynulleidfa gan droi yn ei ‘hunfan’ wrth geisio dianc o’r rhaffau llythrennol a throsiadol.

Cynhyrchydd a Cyfarwyddo
Elis Derby

DOP, Cyfarwyddo a Golygu
Jamie Walker

Is-Gynhyrchydd
Buddug Roberts

Uwch Gynhyrchydd
Aled Wyn Jones

Rheolwr Cynhyrchu
Eleri Griffiths

Ecstras
Elain Gwynedd

Siwan Mair
Nel Angharad
Nel Jones

Colur
Annie Maycox

Gyda diolch i
Theatr Fach Llangefni a Cyfoeth Naturiol Cymru

Label cyhoeddi – Cosh

Pennod 48 – Coblyn o Ddadl: Ymryson Edmwnd Prys a Wiliam Cynwal

Yr ymryson a gynhelid rhwng Edmwnd Prys a Wiliam Cynwal yn y 1580au yw’r ddadl farddol hwyaf yn holl hanes yr iaith Gymraeg. Mae’n cynnwys 53 o gywyddau a thros 4,000 o linellau, a marwolaeth yr hen fardd Wiliam Cynwal yw’r unig beth a ddaeth â’r ymrafael i ben. Trafodwn yr ymryson rhyfeddol hwn yn y bennod hon, gan egluro’r dechrau cyn craffu ar hanfod y ddadl.

Roedd Edmwnd Prys wedi derbyn ei addysg yng Nghaergrawnt a Wiliam Cynwal yn fardd traddodiadol a raddiodd mewn eisteddfod, a gwelwn fod dau fath o ddysg yn ymrafael, y naill yn newydd a’r llall yn hen. Mae’n bosib ei gweld fel dadl ynghylch dyfodol barddoniaeth Gymraeg. Ond, er gwaethaf y pynciau esoterig a’r themâu diwylliannol sy’n gwau trwy’r cerddi ymryson hyn, mae’r ddau yn ymosod yn bersonol ar adegau hefyd, wrth i Edmwnd Prys alw Wiliam Cynwal yn hen a’r bardd yntau’n ensynio bod Prys yn dew.

Sŵn 2024

Gŵyl cerddoriaeth gyfoes aml-leoliad glodwiw yw Gŵyl Sŵn, sydd wedi bod yn gonglfaen i dirlun diwylliannol Caerdydd ers 2007. Gydag ymrwymiad diwyro i arddangos cerddoriaeth newydd ac artistiaid dawnus sy’n dod i’r amlwg, mae rhaglen ein gŵyl yn dathlu ystod amrywiol o artistiaid, o artistiaid lleol i rai rhyngwladol.

Dros dridiau cofiadwy bob blwyddyn, rydyn ni’n cymryd yr awenau yn rhai o’n hoff leoliadau ledled canol y brifddinas. Rydyn ni’n trawsnewid y ddinas yn hyb byrlymus ar gyfer cerddorion a chefnogwyr fel ei gilydd, gan roi cyfle i chi archwilio dinas hyfryd Caerdydd, ei lleoliadau cerddoriaeth annibynnol, a darganfod cerddoriaeth newydd ryfeddol.



Eleni, bydd gŵyl Sŵn yn digwydd o ddydd Iau 17 Hydref tan nos Sadwrn 19 Hydref.

Mae lleoliadau eleni yn cynnwys; Clwb Ifor Bach, Tramshed, Jacobs Antiques Market, Tiny Rebel, The Moon, Fuel, Mad Dog Brewery, a Cornerstone.

Eleni, mae Sŵn yn rhan falch o Ŵyl Dinas Gerdd Caerdydd. Gyda chefnogaeth Llywodraeth Cymru a Chyngor Caerdydd. Mae mwy o wybodaeth ar gael yn dinasgerddcaerdydd.cymru.

Tocynnau

Cynrychioli Cymru | Representing Wales 2025-26

Ymgeisiwch nawr ar gyfer pumed rownd Cynrychioli Cymru!

Dyma raglen ddwyieithog 12 mis o hyd sy’n darparu cyfleoedd i awduron sydd heb gynrychiolaeth deg yn y sector llenyddol. Eleni, rydym yn croesawu ceisiadau gan awduron o Gymru sy’n dod o gefndir heb gynrychiolaeth ddigonol ac sy’n dymuno ysgrifennu a chreu ar gyfer oedolion. Bydd y rhaglen yn cael ei rhedeg rhwng Ebrill 2025 – Mawrth 2026.

Yn ystod y flwyddyn, bydd Llenyddiaeth Cymru yn cefnogi carfan o 14 o awduron drwy gynnig y canlynol:  

  • Ysgoloriaeth ariannol o £3,000  

  • Nawdd ariannol ar gyfer teithio a thocynnau  
  • Rhaglen hyfforddi ddwys ar grefft ac ar ddatblygiad gyrfa proffesiynol sy’n cynnwys awduron byd-enwog fel tiwtoriaid a siaradwyr gwadd gan gynnwys ystafelloedd ysgrifennu ar-lein a dosbarthiadau meistr, gydag un ohonynt yn benwythnos preswyl yng Nghanolfan Ysgrifennu Tŷ Newydd 
  • Mentor personol  
  • Cyfleoedd cyson i rannu gwaith creadigol ac adborth ymysg y garfan  
  • Cyfleoedd rhwydweithio trwy gydol y flwyddyn, ar-lein a wyneb yn wyneb
  • Cefnogaeth bwrpasol gan Llenyddiaeth Cymru gan gynnwys cyngor, cyfeirio a nodi cyfleoedd 
  • Rhaglen ôl-ofal bwrpasol 


Dyddiad cau: 12.00 pm hanner dydd, Dydd Iau 10 Hydref 2024.


Sesiynau Galw Heibio
Bydd staff Llenyddiaeth Cymru ar gael i ateb eich cwestiynau yn ystod dwy sesiwn digidol anffurfiol rhwng 6.00 pm – 7.00 pm ar ddydd Iau 29 Awst a dydd Mawrth 10 Medi 2024. Cliciwch ar y dyddiadau i archebu eich tocyn am ddim drwy Eventbrite.

PSYLENCE 2024

Mae Pontio yn cyflwyno penwythnos o digwyddiadau arbennig fis Hydref i dathlu a chofio ein cyfaill a chydweithiwr, Emyr Glyn Williams (Emyr Ankst).

4-6/10/24

Psylence oedd un o’r digwyddiadau mwyaf cyffrous i Emyr gydlynu yn ei waith yma’n Pontio gyda bandiau megis Datblygu, Adwaith, ac R. Seiliog yn gosod cerddoriaeth a’i berfformio’n fyw i ffilmiau megis: Kiss Andy Warhol, ffilmiau byr Maya Deren, Earth gan Dovzhenko, a llawer iawn mwy gan lenwi penwythnos o ddigwyddiadau yn y Sinema.

Dywediad Emyr oedd ‘adeilada fo, am mi ddown nhw’ – felly dyma ni yn adeiladu ar un o’i ddigwyddiadau mwyaf beiddgar, arloesol a chyffrous gyda penwythnos cyfan o ddigwyddiadau; Psylence 2024 fydd y mwyaf eto.

Bydd elw’r digwyddiadau yn mynd i Ymchwil Canser y DU, a ddewiswyd gan deulu Emyr.

Rhagor o artistiaid a digwyddiadau i’w cyhoeddi hefyd!

Mwy o wybodaeth a thocynnau

Pennod 47 – ‘Swydd y Beirdd sydd heb Urddas’: Beirdd, Dyneiddwyr a Karl Marx

Mae’r bennod hon yn canolbwyntio ar y ffactorau a oedd yn tanseilio’r gyfundrefn farddol Gymraeg yn ystod ail hanner yr unfed ganrif ar bymtheg. Trafodwn dair her yn benodol, gan ddechrau gyda’r ffaith bod pwll nawdd yn crebachu gan ei gwneud yn anos i fardd ennill bywoliaeth trwy ganu mawl.

Ystyriwn her syniadau ac agweddau’r dyneiddwyr hefyd a’r ymrafael rhwng dau fath o ddysg yn y cyfnod.

Ac yn olaf, crybwyllwn y modd yr oedd technoleg newydd y wasg argraffu yn cynnig her o fath arall. Clywir hanesyn am uchelwr a ddangosodd ddirmyg i fardd mawl mewn modd cofiadwy a cheir cyfle i wyntyllu dadansoddiad Marcsaidd o’r newidiadau hyn yn hynt hanes ein diwylliant llenyddol.

Beacons Cymru Basecamp

Edrychwch ar y ffilm fer anhygoel hon a a gynhyrchwyd gan dîm talentog o bobl ifanc gyda chefnogaeth hwylusydd TAPE, Niall Jones.

Mae’r ffilm yn dogfennu digwyddiad Basecamp Beacons Cymru diweddar a gynhaliwyd yn TAPE, a oedd yn rhan o brosiect Winter Sounds Creu Conwy. 

Roedd y digwyddia yn cynnwysgweithdai, paneli, a pherfformiadau ar gyfer pobl ifan sydd â diddordeb yn y diwydiant cerddoriaeth. Roedd yn ddiwrnod ysbrydoledig, ac rydym wrth ein bodd yn ei rannu gyda chi. 

Gareth Churchill

Artist y Mis ar gyfer mis Awst yw Gareth Churchill!

Mae Gareth Churchill yn gyfansoddwr, artist cydweithredol, athro cerdd, a bellach yn chwaraewr clarion. Mae’n athro cerdd i Ddysgu Gydol Oes Prifysgol Caerdydd, ac mae wedi bod yn aelod o Baraorchestra ers 2018.

Hyfforddodd yn wreiddiol fel oböydd, a bu’n ffodus i chwarae ar lefel broffesiynol, cyn i strôc ei adael â namau gwybyddol, synhwyraidd a chorfforol yn 20 oed. Ailgyfeiriodd hyn ei lwybr tuag at gyfansoddi.

Fel cyfansoddwr, mae sain ei gerddoriaeth wedi’i wreiddio’n ddwfn yn ei brofiad byw personol, o’r rhyngweithio rhwng y mecanyddol â’r organig, ac, yn aml gydag agwedd hunangofiannol, mae ei waith yn ceisio rhoi llais cerddorol a mynegiant artistig i brofiadau byw eraill.

Pennod 46 – Llenyddiaeth Gymraeg yr Eidal a Gwasg Anghyfreithlon yng Nghymru

Gan ein bod ni wedi edrych ar y berthynas rhwng dyneiddiaeth, Protestaniaeth a’r iaith Gymraeg yn ddiweddar, dyma gyfle i ystyried ochr arall ceiniog y Diwygiad.

Trafodwn ychydig o lenyddiaeth Gymraeg Gatholig yr unfed ganrif ar bymtheg yn y bennod, gan ganolbwyntio ar ddau gyfaill rhyfeddol, Morris Clynnog a Gruffudd Robert. Bu’n rhaid i’r ddau ddyn yma o ogledd-orllewin Cymru ffoi i’r cyfandir oherwydd eu crefydd pan ddaeth y frenhines Brotestannaidd Elizabeth I i’r orsedd.

Cyhoeddi llyfrau Cymraeg ym Milan, cwffio rhwng y Cymry a’r Saeson yn y Coleg Seisnig yn Rhufain, cynhyrchu llyfr Cymraeg Catholig ar wasg anghyfreithlon mewn ogof yng Nghymru – roedd yr alltudion Cymreig hyn yn gysylltiedig â rhai o’r penodau mwyaf anhygoel yn hanes yr iaith Gymraeg.

Ailddyfeisio’r Prif Gymeriad | Reinventing the Protagonist

Mae Llenyddiaeth Cymru, mewn partneriaeth â Chelfyddydau Anabledd Cymru, unwaith eto yn falch o wahodd awduron Byddar a/neu Anabl a/neu’n Niwroamrywiol sydd yn byw yng Nghymru i ymgeisio am le ar ein cwrs ysgrifennu creadigol digidol, Ailddyfeisio’r Prif Gymeriad a fydd yn cael ei gynnal yn ystod gaeaf 2024 – gwanwyn 2025.

Dyddiad Cau: 12.00pm, dydd Iau, 29 Awst

Dyddiadau’r cwrs: 6, 13, 20, 27 Tachwedd 2024, gyda sesiynau un-i-un a’r gweithdy olaf yn cael eu cynnal ym mis Ionawr a mis Chwefror 2025.

Bydd y tiwtor yn penderfynu ar yr amser mwyaf cyfleus unwaith mae’r grŵp wedi cael ei benodi.

Sesiynau galw heibio: Dydd Mercher 24 Gorffennaf 1.00pm-2.00pm, Dydd Mawrth 6 Awst, 1.00-2.00pm.