Pam fy mod i’n edrych ar hyn?
Wedi fy magu mewn ardal Saesneg ei hiaith yn bennaf, mae fy rhuglder yn y Gymraeg bob amser wedi bod yn rhan hanfodol o’m hunaniaeth a’m cysylltiad â’m treftadaeth ddiwylliannol.
Mewn byd sy’n dod yn fwyfwy cysylltiedig, mae’r iaith rydyn ni’n ei siarad yn chwarae rhan fawr wrth lunio hunaniaeth, perthyn ac ymgysylltiad cymunedol. Mae iaith yn llawer mwy na ffordd o siarad gyda’n gilydd; mae’n rhan enfawr o bwy ydym ni a sut rydym yn perthyn.
Yng Nghymru, mae’r Gymraeg yn fwy na chyfrwng cyfathrebu yn unig—mae’n symbol o falchder cenedlaethol, hunaniaeth ddiwylliannol ac ymdeimlad o berthyn cymdeithasol. Mae’n iaith fyw y mae miloedd o bobl yn ei defnyddio bob dydd.
Fodd bynnag, mae Saesneg yn aml yn dominyddu mewn llawer o fannau cymunedol, gan godi cwestiynau ynghylch sut mae dewis iaith yn dylanwadu ar ymdeimlad pobl o berthyn a chyfranogiad. Mae’r PhD hwn yn cynnig cyfle unigryw i archwilio sut mae iaith yn siapio ymgysylltiad cymunedol a hunaniaeth bersonol, yn enwedig mewn lleoliadau dwyieithog.
Am be’ dwi’n edrych, a sut byddai’n gwneud hynny?
Prif nod yr ymchwil hwn yw deall pam mae pobl yn dewis siarad Cymraeg neu Saesneg yn ystod rhyngweithio cymunedol dwyieithog. Mae’n edrych ar sut mae’r dewisiadau hyn yn effeithio ar ymgysylltiad cymunedol, hunaniaeth, a sut mae pobl yn ymateb i wybodaeth a rennir yn ystod ymgynghoriadau cyhoeddus neu weithgareddau grŵp.
I gael yr atebion hyn, mae’r ymchwil yn defnyddio sawl dull:
-
Arolygon: Bydd y rhain yn casglu barn gyffredinol am ddefnydd iaith mewn lleoliadau cymunedol ac yn amlygu patrymau o ran dewis iaith.
- Sylwadau: Trwy wylio sut mae iaith yn cael ei defnyddio mewn sefyllfaoedd go iawn—fel cyfarfodydd cymunedol a digwyddiadau lleol—bydd yr ymchwil yn nodi cynildeb pryd a pham bod pobl yn newid rhwng y Gymraeg a’r Saesneg, a sut mae’r dewisiadau hyn yn effeithio ar ryngweithio grŵp a phrosesau gwneud penderfyniadau .
- Grwpiau Ffocws: Bydd y trafodaethau hyn yn cynnig cipolwg ddyfnach ar sut mae pobl yn teimlo am eu dewisiadau iaith, ar lefel bersonol a chymunedol.
- Gweithgareddau Mapio: Gan ddefnyddio offer fel U-Map a KOBO, rwyf wedi bod yn gweithio gyda phlant a phobl ifanc i greu map digidol o fannau cymunedol pwysig yn Ynys Môn. Bwriad y mapio hwn, y byddaf yn ei gymhwyso i ardaloedd GwyrddNi, yw adlewyrchu natur ddwyieithog yr ardal ac archwilio sut mae iaith yn cysylltu ag arwyddocâd diwylliannol.
Be’ dwi’n gobeithio ei gyflawni
Rwy’n disgwyl datgelu mewnwelediadau pwysig i sut mae dewis iaith yn siapio deinameg cymunedol. Bydd yr ymchwil yn archwilio a all annog y defnydd o’r Gymraeg hybu cyfranogiad cymunedol a sut y gallai gwahanol ffyrdd o gyfathrebu mewn lleoliadau dwyieithog effeithio ar sut mae pobl yn cymryd rhan ac yn ymgysylltu â gweithgareddau cymunedol.
Dros y misoedd nesaf, byddaf yn ymuno â rhai o weithgareddau GwyrddNi i fy helpu i gynnal fy ymchwil – felly cadwch lygad amdanaf! Byddaf hefyd yn chwilio am bobl sy’n fodlon cymryd rhan mewn arolygon, cyfweliadau neu grwpiau ffocws – a byddwn yn gwerthfawrogi eich mewnbwn yn fawr.
Bydd fy ymchwil hefyd yn helpu GwyrddNi i gael syniad cliriach o alluoedd ieithyddol y cymunedau, ac i weithio allan sut y gallant gefnogi pawb yn well mewn amgylchedd dwyieithog. Yn ehangach, gall deall pam fod yn well gan bobl ddefnyddio un iaith dros y llall helpu arweinwyr cymunedol, llunwyr polisi, ac addysgwyr greu amgylcheddau mwy cynhwysol sy’n anrhydeddu ac yn hyrwyddo amrywiaeth ieithyddol.