Mae Artist y Mis yn nodwedd lle rydyn ni’n tynnu sylw at waith anhygoel un o’n haelodau.
Artist y Mis am Ebrill yw Paul Eastwood! Darllenwch y nodwedd isod:
Rydw i’n artist gweledol sy’n byw ac yn gweithio yn Wrecsam, Cymru. ‘Dad-darlleniadau‘ (2026), fy arddangosfa newydd sydd ymlaen ar hyn o bryd yn Oriel Mostyn, yw’r tro cyntaf i mi archwilio’r tensiwn rwy’n ei brofi rhwng darllen ac ysgrifennu fel person â dyslecsia.
Mae’r ysbrydoliaeth sydd wedi fy arwain i adeiladu’r corff gwaith hwn wedi deillio o fy mhrofiadau ysgol gynnar o fynychu addysg cyfrwng Cymraeg ac yn ddiweddarach llywio rhwng yr ieithoedd Saesneg a Chymraeg. Mae dwyieithrwydd a chael fy magu mewn cartref di-Gymraeg wedi llywio llawer o fy ymarfer celf dros y 10 mlynedd diwethaf. Mae gosod fy hun yng nghanol y ddwy iaith a byw ar gyrion Cymru (Wrecsam) wedi dylanwadu ar agweddau o fy ngwaith.
Mae gweithiau blaenorol wedi dychmygu lleisiau heb gorff yn meddiannu gwrthrychau toredig mewn amgueddfeydd afradlon yn y gwaith fideo ‘Segrgair’ (2017) ac wedi dychmygu iaith Geltaidd hybrid yn anfon neges i ddyfodol pell yn ‘Dyfodiaith’ (2019). O ystyried fy anawsterau gyda darllen ac ysgrifennu yn y naill iaith neu’r llall, rwy’n synnu fy hun gyda faint o fy ngwaith sy’n ymwneud ag iaith. Er bod y sector celfyddydau wedi gwneud llawer o addasiadau rhesymol i ymgeisio am gyfleoedd a grantiau nad ydynt yn dibynnu ar geisiadau ysgrifenedig yn unig, serch hynny mae ysgrifennu yn Saesneg neu’r Gymraeg wedi dod yn rhan hanfodol o fy ymarfer.
Mae fy sioe unigol yn Oriel Mostyn, ‘Dad-darlleniadau’ (2026), yn dechrau gyda thri phanel testun ymyriadol Perspex â ffrâm ddur. Saesneg ar un ochr a Chymraeg ar y llall; nid cyfieithiadau o’i gilydd ychwaith, ac mae’r testunau’n dechrau’n eithaf normal ar wahân i’r panel canol lle mae’r ddau destun yn uno. Mae hyn yn adlewyrchu sut rwy’n teimlo am ysgrifennu a’r dryswch sy’n digwydd wrth ddarllen a gweithio rhwng ieithoedd. Mae’r panel testun Saesneg yn esbonio: “This text exists both as an introduction to ‘Unreadings’ and as an artwork. It reveals the invisible labour behind writing: the cycle between artist, editor, spell-check, friend, software, and back again. For me, dyslexia is not an isolated characteristic but a constant companion, shaping how meaning is formed, held, or slips away.”
Mae’r sioe’n cynnwys testunau wedi’u crychu, geiriau clymog, testunau hanner darllenadwy, naratifau llafar a chân sy’n cael eu darlunio mewn cyfres o luniadau newydd, pedwar gwaith sain, a gosodwaith sain a fideo sgrin ddeuol.
Mae’r lluniadau’n deillio o archwiliad o destun o fewn peintio hanesyddol, yn enwedig sgroliau lleferydd canoloesol a ddefnyddiwyd i ddarlunio penillion crefyddol. Mae’r testunau peintiedig hyn yn codi cwestiynau am fynediad a darllenadwyedd: pwy oedd yn gallu eu darllen, ac i bwy yr oeddent wedi’u bwriadu? Mae’n debygol mai dim ond elit bach, addysgedig— noddwyr cyfoethog ac aelodau o’r clerigwyr— a allai gael mynediad llawn at eu cynnwys ysgrifenedig. Mae’r tensiwn hwn rhwng gwelededd a darllenadwyedd yn llywio’r lluniadau, sy’n ystyried sut mae testun yn gweithredu fel delwedd ac fel iaith.
Yna mae’r lluniadau’n newid i fod yn ffacsimilïau o ddarllen o safbwynt dyslecsig. Mae llythrennau’n cael eu tacluso, eu crychu, a’u cuddio’n rhannol; mae dilyniannau’n torri ar wahân neu’n plygu i mewn i’w gilydd. Mae’r newidiadau yn y ffurfiau hyn yn adlewyrchu ansefydlogrwydd y broses ddarllen, lle mae oedi, adnabod patrymau, a siâp gweledol i gyd yn chwarae rhan. Wrth wneud hynny, maent yn datgelu’r ffin aneglur rhwng darllen gair a’i adnabod trwy ei ffurf a’i strwythur cyffredinol.
Mae pedwar gwaith sain newydd yn hongian yn yr oriel; mae’r testunau ysgrifenedig hyn yn fyfyrdodau ar fy mhrofiadau fel plentyn ac oedolyn o addysg a llywio rhwng y ddwy iaith. Y thema gyffredinol ar gyfer yr ysgrifennu yw archwilio’r gwahaniaethau cynnil hynny yn y ffordd y mae rhywun yn mynegi ei hun ym mhob iaith, naill ai trwy greu gwaith neu o ddydd i ddydd.
Darlleniad cyntaf ac ymgais i’w gymysgu ydyn nhw drwy ddefnyddio technegau torri i fyny. Mae darnau wedi’u hysgrifennu ar sticeri a’u symud ar draws y dudalen, gan guddio ac aildrefnu’r geiriau’n rhannol. Mae’r broses hon yn adlewyrchu fy mhrofiad o ddarllen fel rhywun â dyslecsia. Mae’n rhoi sylw i betruster, camddarlleniadau, ac arafwch rhoi sain i lythrennau, gan ganiatáu i ansefydlogrwydd y testun adleisio’r broses fyw o ddarllen.
Mae’r ddau gydweithrediad gyda Samuel Barnes a Dr Angharad Harrop yn dechrau gyda thestunau sy’n sail i’r gweithiau sain. Mae’r testunau “Copïo”, “Dwyieithog”, a “Darllen Araf” yn llunio sut mae symudiad a sain yn cael eu datblygu. Mae’r testunau hyn yn dylanwadu ar ymddygiad a rhythm y dawnswyr a’r gerddoriaeth.
Mae strwythurau dur yn gweithredu fel ffurfiau llinellau tudalen. Yma, mae’r dawnswyr yn dod yn inc ar y dudalen, gan greu marciau ar draws tudalen ddychmygol o bapur. Mae eu symudiad yn adleisio llif llawysgrifen, ond hefyd ei thoriadau, ei seibiannau, ei betrusterau a’i gywiriadau, gan adlewyrchu’r ansicrwydd sy’n codi wrth geisio ysgrifennu geiriau nad wyf yn siŵr o’u sillafu.
Mae’r gerddoriaeth, ynghyd â naratif cân, yn darparu strwythur rhydd ar gyfer y ddawns. Er hyn, mae’r cyfansoddiad hefyd yn ymgorffori technegau torri i fyny sy’n torri ar draws ac yn cuddio llif a rhythm naturiol y cerddor sy’n darllen y sgôr ysgrifenedig. Yn y modd hwn, mae’r perfformiad yn adlewyrchu’r aflonyddwch, y seibiannau a’r ailgyfluniadau sy’n llunio fy mhrofiad o ddarllen ac ysgrifennu.
Mae’r corff newydd hwn o waith yn adlewyrchu’r trafferthion parhaus rwy’n eu hwynebu wrth lywio’r byd ysgrifenedig. Yn lle ei anwybyddu, rwyf wedi defnyddio’r peth rwy’n ei chael hi’n anoddaf ag ef i greu fy ngwaith harddaf hyd yn hyn.
Bydd Sara Erddig (Dr Sara Louise Wheeler) a minnau’n cynnal digwyddiad sgwrs yn oriel Mostyn ar 16eg o Fai 2026. Ymunwch â ni os hoffech ddysgu mwy am yr arddangosfa a’i themâu: https://mostyn.org/cy/event/sgwrs-gydar-artist-paul-eastwood-a-dr-sara-wheeler/
Wedi’i gefnogi a’i ariannu gan Oriel Mostyn, Foundation Foundation a Chyngor Celfyddydau Cymru.
Delweddau: Rob Battersby ac Oriel Mostyn