Ym mis Rhagfyr, roeddem wrth ein bodd yn cyhoeddi bod Sofia Lewis wedi derbyn ein Cymrodoriaeth Cynefin gyntaf. Fel rhan o’r gymrodoriaeth, mae Sofia yn treulio tymor yn Sefydliad Reuters yn Rhydychen, yn archwilio dyfodol newyddiaduraeth ochr yn ochr â chwe Chymrawd arall o bob cwr o’r byd. Dyma’r cyntaf mewn cyfres o bostiadau blog y bydd Sofia yn eu rhannu gyda ni am ei phrofiad. Derbyniodd y prosiect gefnogaeth gan Lywodraeth Cymru drwy Cymru Greadigol.
Fel newyddiadurwr sy’n gweithio ym maes darlledu, prin iawn yw’r cyfle i gymryd cam yn ôl.
Mae galw’r allbwn newyddion dyddiol – yn fy achos i, bwletinau teledu lluosog, gwasanaeth ffrydio, sianeli cymdeithasol, a gwefan newyddion – yn golygu eich bod chi’n gyson â’ch trwyn yn chwilio am y stori nesaf.
Ac er y gall fod yn un o’r gyrfaoedd mwyaf cyffrous a gwerth chweil am yr union reswm hwnnw, mae risg o ganolbwyntio cymaint ar yr hyn sydd nesaf fel eich bod chi’n colli golwg ar pam mae’r adrodd straeon yn bwysig yn y lle cyntaf.
Sofia ydw i, newyddiadurwr darlledu sy’n gweithio yn ITV Cymru yng Nghaerdydd.
Rydw i wedi diddori mewn newyddion a materion cyfoes cyhyd ag y gallaf gofio – ymhell cyn iddo fod yn rhan o ddisgrifiad fy swydd. Eto i gyd, wrth dyfu i fyny ym Mhort Talbot, tref fach, ddiwydiannol, dosbarth gweithiol, roedd yn aml yn teimlo fel pe bai’r penawdau am ein cymuned wedi’u llunio gan y rhai heb fawr o ddealltwriaeth am realiti bywyd yno.
Chwaraeodd y datgysylltiad hwnnw ran fawr yn y rheswm pam y cefais fy nenu i fod yn newyddiadurwr gyntaf – i gael rhan yn y naratif hwnnw. Roeddwn i eisiau llwyfannu straeon a oedd yn bwysig i gymunedau fel fy un i, cymunedau a oedd wedi’u tangynrychioli, ac weithiau wedi’u camliwio, yn y cyfryngau.
Ond hyd yn oed pan fyddwch chi wedi’ch arfogi ag angerdd a dyfalbarhad, gall cael y cyfle cyntaf hwnnw mewn newyddiaduraeth fod yn frwydr i lawer. Rhwng gwaith lefel mynediad â chyflog isel a di-dâl, y galw am gyrsiau meistr drud, a diwydiant sy’n canolbwyntio’n ystyfnig ar Lundain, mae pobl o gefndiroedd dosbarth gweithiol ac incwm is yn dal i wynebu rhwystrau sylweddol i gael gwaith.
Er i mi lwyddo i sicrhau lle ar hyfforddeiaeth newyddion gystadleuol a dod o hyd i lwyddiant yn gynnar yn fy ngyrfa, y gwir amdani yw bod fy llwybr gyrfa newyddiadurol fy hun yn parhau i fod yn anomaledd yn y diwydiant. Dyna sy’n tanio fy niddordeb mewn archwilio pa straeon sy’n cael eu hadrodd, a phwy sy’n cael eu hadrodd.
Maent yn gwestiynau mawr… ond nid mor hawdd i’w dadbacio pan fydd dedleins rhaglen ddyddiol am 6pm yn agosáu.
Sy’n fy nhynnu’n ôl at y moethusrwydd prin hwnnw – gallu stopio a chymryd stoc.
Yr wythnos hon, rwy’n paratoi i ddechrau Cymrodoriaeth Newyddiaduraeth yn Sefydliad Reuters ym Mhrifysgol Rhydychen.
Fi fydd y cyntaf erioed i wneud hynny, partneriaeth rhwng Newyddiaduraeth Gynhwysol Cymru a Sefydliad Reuters. Mae’r Gymrodoriaeth yn rhoi cyfle i newyddiadurwr sy’n gweithio yng Nghymru dreulio tymor yn Rhydychen yn archwilio prosiect sy’n seiliedig ar gynhwysiant ac arloesedd.
Rwy’n teimlo’n freintiedig iawn i gael y cyfle i gymryd saib o fy swydd ddyddiol brysur a phori’n ddyfnach i’r pwnc hwn: sut mae cefndir economaidd-gymdeithasol yn llunio pwy sy’n mynd i mewn i newyddiaduraeth a phwy sy’n symud ymlaen ynddi – a beth mae hyn yn ei olygu i’r straeon a adroddir ledled Cymru.
Rwy’n mynd i ymchwilio a thrafod dyfodol newyddiaduraeth gyda charfan fyd-eang o gymrodyr newyddiadurol, pob un ohonynt yn ymgodymu â chwestiynau cymhleth tebyg sy’n ymwneud â’r diwydiant cyfryngau yn eu gwlad eu hunain.
Nid wyf yn anghofio am faint y cyfle hwn – yn enwedig bod wedi’i leoli yn y sefydliad addysgol mwyaf enwog yn y byd o bosibl. Ar lefel bersonol, mae hefyd yn gyfle i fyfyrio ar ba mor bell rydw i wedi dod, a ble rydw i eisiau mynd nesaf.
Yn bennaf oll, rwy’n teimlo’r cyfrifoldeb o gynrychioli’r Sefydliad a’r Gymrodoriaeth yn frwd, yn ogystal â theimlad o gyffro wrth allu llunio fy nysgu a’m prosiect fy hun.
Mae’n bwnc amserol i ymchwilio iddo. Wrth i Gymru agosáu at etholiad Senedd ym mis Mai, bydd y cyfryngau’n chwarae rhan ganolog mewn sylw etholiadol, gan gynnwys gosod yr agenda o amgylch materion allweddol. Mae’n amlwg nad dim ond rhywbeth braf ei gael yw newyddiaduraeth gadarn er budd y cyhoedd sy’n cynrychioli’r cynulleidfaoedd y mae’n eu gwasanaethu mewn gwirionedd – yn hytrach, mae’n hanfodol ar gyfer democratiaeth iach.
Ond yng ngholau diwydiant sy’n gystadleuol o hyd, sut yn union allwn ni weithio tuag at ddiwydiant newyddiaduraeth cynhwysol a chynaliadwy yng Nghymru sy’n dwyn pŵer i gyfrif?
Efallai na fydd gen i’r holl atebion erbyn diwedd fy amser yn y Sefydliad, ond fy nod yw tanio’r sgwrs honno ymhellach – a gwneud cyfraniad at newid cadarnhaol parhaol yn y diwydiant.
Mae Sofia Ellen Lewis yn newyddiadurwraig o Bort Talbot sy’n gweithio i ITV Cymru. Gallwch ei dilyn ar LinkedIn ac Instagram.