N\u00f4l yn nechrau Mai, Sul g\u0175yl y banc, es i lawr i\u2019r Southbank. Wedi byw yn Llundain ers dros ddeg mlynedd, dwi\u2019n nabod y bloc mawr concrit ma ar yr afon yn reit dda. Ma\u2019n gartref i lefydd fel y National Theatre, y Royal Festival Hall, a llwyth o bethau eraill. Lle neis, bendant, ond braidd fel byncyr a dwi\u2019n amau wetihiau os di hynny\u2019n gwbl fwriadol.<\/p>\n\n\n\n
Mynd o\u2019n i i\u2019r BFI, y British Film Institute, ar \u00f4l cal text gan Rhys Cell i weld screening fel rhan o \u0175yl Rip It Up \u2014 g\u0175yl ffilm sy\u2019n edrych ar fywydau pobl ifanc heddiw. Oedd criw CellB am ddangos dwy ffilm hefo\u2019i gilydd. \u2018Fideo Hud\u2019 oedd enw\u2019r cyfuniad: y ffilm gyntaf yn gyfres o ddarnau byrion Emyr Ankst, Emyr Ankst vs Andy Warhol, cyn dangos eu ffilm nhw, Glasbren, am fandiau ifanc Blaenau.<\/p>\n\n\n\n
Yng ngofod cyntedd y BFI, sy\u2019n fwy o grombil oeraidd na fydda rhywun yn disgwyl, oedd gwaith celf CellB yno i groesawu a chwalu\u2019r mudandod. Yn y cydestyn hwnnw, gan gyflwyno heb ofn, mi ddangosodd gwir ystyr \u2018croeso\u2019 i ddeud y gwir. Collage o bethau Cymreig oedd o\u2014 pentwr blin ar fyrddau ac ar y waliau o albums, recordiau, magazines, silent disco, posteri, a mwy, a llwyth i heini yn dod o Blaenau fyd. Arwydd o beth oedd i ddod; tyst fod Blaenau a\u2019i phobl ifanc yn eu hanterth rwan cymaint ag erioed ac fod angen i bawb wybod.<\/p>\n\n\n\n
Er bod sawl ffilm yn dangos y penwythnos hwnnw, doedd neb arall wedi mynd i\u2019r un ymdrech \u00e2 chriw Cell i godi twrw am eu ffilmiau. Ma hynny\u2019n bechod, dwi\u2019n siwr, ond mi oedd gweld y cynnig gan Fiedo Hud yn tywynnu dros bopeth arall yn ddigon i roi t\u00e2n ym moliau y rheini ohnom ni oedd yno a\u2019n nabod ysbryd Blaenau. Ac eto doedd o\u2019n malio dim am fod yn ddwr poeth annifyr dros berfedd sefydliad anghysbell. Dim ond CellB ddoth yno i wirineddol ddeud rhywbeth mae\u2019n debyg.<\/p>\n\n\n\n
Gan eistedd yn ein seddi wedyn, yn y theatr ei hun, a\u2019n barod amdani, oedd y profiad o\u2019r ddwy ffilm hefo\u2019i gilydd wrthgwrs yn gampwaith. Y cynta, wedi\u2019w roi at ei gilydd diolch i waith Gwenno Llwyd Till, yn gofnod o egni\u2019r SRG yn ystod yr wythdegau hwyr hyd at y Super Furries. Y llall wedyn, Glasbren, gan Cian Clinc a Yannick Hammer yn dal fflachiadau o awydd bobl ifanc Blaenau i fynegi eu hunain ar eu termau eu hunain: drwy gerddoriaeth ac hefo\u2019i gilydd, yn eu cymuned ac am eu cymuned. Doedd na ddim anheuaeth yn y theatr fod na bedigri i gelfyddyd a cherddoriaeth yr ardal. Oeddo\u2019n slap digon-i-ddeffro rhywun doedd byth di clywed am y lle i ddechrau talu sylw. A dyna ddigwyddodd fyd.<\/p>\n\n\n\n
Pur anaml mae ffilm yn gwneud digon i gynhyrfu rhywun nes bod nhw\u2019n dechrau holi am le\u2019r byd a\u2019i orbit, y mil o flynyddoedd nesa a\u2019r dwytha, a pham nad fo Blaenau\u2019n cael ei weld fel canolbwynt llachar y bydysawd. Dyma destun y wibdaith o gwestiwn agoriadol i\u2019r panel (hefo Rhys Ifans wrth ei lyw) a oedd, i fi, y cwestiwn mwya nodweddiadol a geisiwyd. Hwnnw sydd wedi aros hefo fi. Nid achos ei natur wyllt a weird, ond achos dwi\u2019n meddwl mi oedd hwnnw, y cradur oedd yn gofyn y cwestiwn, wir wedi\u2019i gwelti. Mi oedd o wedi cael blas ar foddion y Fideo Hud. Wedi cymryd mwy na sip o\u2019r gwpan – wedi cymryd ar ei gyfle i nofio yn nyfroedd cynnes diwilliant Blaenau.<\/p>\n\n\n\n
Be nath daro fi oedd bod Cell, dwry cyfrwng y gwaith ffilm, yn dangos i ni mai Blaenau ydy canol y bydysawd, a\u2019i phobl ifanc yn parhau i roi Big Bang ar ol Big Bang i ni. Does na\u2019m amheuaeth fod Cell yn lwcus iawn o\u2019i bobl ifanc \u2014 a bod Blaenau, yn ei thro, yn lwcus iawn o Cell a\u2019i ddiwyd at ddiwylliant tref gynt o ddiwydiant. Dydio\u2019m jyst yn ganolfan lleol; mae o\u2019n ganolfan genedlaethol (ag o bosib, yn un intergalactic) sy\u2019n parhau i gefnogi cenhedlaeth ar \u00f4l cenhedlaeth o bobl ifanc.<\/p>\n\n\n\n
Mae\u2019r neges yn un clir – byddwch yn effro i\u2019r egni sydd genym ni a gwnewch yn fawr o\u2019r swn. Mi oedd o bron yn ormod i\u2019r Southbank. Mae bandiau fel Swyth, Y Ddelwedd, a Canolmana ar ein stepan ddrws a\u2019n dilyn Llwybrau Llaethog, Ffa Coffi a Gorky\u2019s. Er eich lles eich hunain, ewch i weld Fideo Hud, ewch i Cell pan fedrwch chi, bookiwch gigs i\u2019r bandiau ifanc ma ac ewch i weld nhw\u2019n fyw – newch chi dim difaru.<\/p>\n\n\n\n